قابىرعاسى قاتايعان سالا

كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن بۇرىنعى رەسپۋب­ليكالار اراسىنداعى ەكونوميكالىق بايلانىستار ءۇزىلدى دە, ول ەكونوميكالىق داعدارىسقا اكەلدى. 90-شى جىلداردىڭ ەنشىسىنە تيگەن سول اۋىر كەزەڭدەردە كۇنىنە 10 مىڭنان 17 مىڭعا دەيىن جۇمىسشىلار اقىسىز دەمالىسقا كەتىپ جاتتى, ويتكەنى, كاسىپورىندار جابىلدى, جۇمىس ورنى توقتاۋسىز قىسقارتىلدى. 1995-1996 جىلدارى ەكونوميكانىڭ قۇلدىراۋى شەگىنە جەتتى, ءبىر جىلدا جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىنان جۇمىسسىز قالعان 40 مىڭ ادام كومەك سۇرادى. جۇمىسسىز قالعان ازاماتتاردى ۋاقىتشا قوعامدىق جۇمىستارعا تارتقان, جۇمىسسىزدارعا جاردەماقى تولەگەن كەزدەر جۇرتتىڭ ەسىندە. 2000 جىلدان باستاپ ەلىمىزدە ەكونوميكالىق-الەۋ­مەت­تىك وڭ وزگەرىستەر ءبىلىنىپ, ەكونو­ميكا تۇراقتانا باستادى. ارينە, ءبىزدىڭ وبلىس تا ۋاقىت­تىڭ وسى وزگەرىستەرىنىڭ ەشقاي­سىسىنان شەت قالعان جوق. ەلىمىز­دىڭ ايماقتارىنداعى سەكىلدى, قوستاناي وڭىرىندە دە كەدەيلىك پەن جۇمىسسىزدىققا قارسى جۇمىستار جۇرگىزىلدى. ول ءۇشىن ەلىمىز بو­يىنشا كەشەندى, جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلاماسى جاسالدى. ال 2008-2011 جىلدارى ەلىمىزدە جۇمىسپەن قامتۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ءجونىن­دەگى شارالار جوسپارى ومىرگە ­كەلدى. مۇنىڭ ءوزى كوپتەگەن شارا­لا­ردى قامتىدى. 2009 جىلى ەلباسى­نىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ايماقتارداعى جۇمىسپەن قامتۋ­دىڭ جانە كادرلاردى قايتا دايار­لاۋدىڭ ستراتەگياسى, ياعني, «جول كارتاسى» جاسالدى. مىنە, ەلىمىزدە ازاماتتاردى جۇمىسپەن قامتۋ جۇمىستارى بۇگىنگە دەيىن وسىلاي جالعاسىپ كەلەدى. وبلىستىڭ اۋداندارى مەن قالالارىندا 2020 جىلعا دەيىنگى جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 20 ورتالىق قۇرىلىپ جۇمىس ىستەيدى. وندا 134 الەۋمەتتىك قىزمەتكەر ازاماتتار يگىلىگى ءۇشىن كوپتەگەن شارالاردى ۇيلەستىرىپ وتىر. بۇگىندە وسى ورتالىقتاردىڭ كۇش سالۋىمەن 40 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلدى, 3900 ادام نارىق سۇرانىسىنا وراي ماماندىققا قايتا دايارلاندى, 1787 ادام شاعىن نەسيە الىپ, ءوز ءىسىن دوڭگەلەتتى. جىل اياعىنا دەيىن جۇمىس ورنىن تاپقاندار 18 مىڭ ادامعا جەتەتىن بولادى. الەۋمەتتىك سالا قىزمەتى تەك جۇمىسپەن قامتۋمەن شەكتەلمەيدى. وڭىردە مۇگەدەكتەردىڭ, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ جاعدايىن جەڭىلدەتىپ, ولاردىڭ باسقالارمەن تەڭ سەزىنىپ, قوعامعا ارالاسۋى ءۇشىن جۇيەلى جۇمىس ۇزىلمەيدى. مۇگەدەكتەردىڭ الەۋمەتتىك ورىن­دارعا جانە ومىرلىك ماڭىزى با­سىم سالالار قىزمەتىنە كە­دە­ر­­­گىسىز جەتۋى ءۇشىن وبلىستا الەۋمەتتىك نىساندار مەن كو­لىك ينفراقۇرىلىمدارىنا پاس­پورتتاۋ جۇرگىزىلگەن بولاتىن. 1568 نىسان­نىڭ 1166-سى مۇگەدەكتەرگە تو­لىق بەيىمدەلۋىنە دايىن بول­ماعانى انىقتالدى. بۇل شارانىڭ ۋاقتىلى ءارى ساپالى ءوتۋى ءۇشىن 2014-2018 جىلدارعا ارنالعان ءوڭىر­­لىك بەيىمدەۋ جوس­پارىن جاساعان ەدىك, مىنە, سونىڭ العاش­قى ناتيجەلەرى دە كورىنە باستا­دى. بۇگىندە پاسپورتتالعان نىسان­داردىڭ 63 پايىزدان استامى ءمۇ­گە­دەكتەرگە ىڭعايلى جاعداي قا­لىپ­تاستىرا ءبىلدى. مىسالى, ينۆا­ت­اكسي قىزمەتى وبلىستا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ الىسىن جاقىن ەتۋگە سەبەپ بولىپ وتىر. ول بۇرىن تەك قوستاناي مەن رۋدنىي قالالارىندا عانا قىزمەت كورسەتسە, قازىر ارقالىق قالاسى قوسىلدى. بۇل قىزمەتتى وبلىستا كۇنىنە 600 ادام پايدالانادى. مۇنىڭ سىرتىندا جىل سايىن 4 مىڭنان استام عارىپ جاندارعا ءتۇرلى الەۋمەتتىك كومەك-قىزمەت كورسەتىلەدى. ولار ەستۋ پروتەزدەرىن, پروتەز-ورتوپەديالىق, ساناتوريلەرگە جولداما, كرەسلو-اربا, گيگيەنالىق قاجەتتەر الىپ تۇرادى. ولار ءۇشىن بيىل بيۋدجەتتەن 1,1 ميلليارد تەڭگە قارجى ءبولىندى. قيىن جاعدايعا تاپ بولعان عا­رىپ جانداردى كۇتۋ دە الەۋمەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرى اتقاراتىن نەگىزگى جۇمىستىڭ ءبىرى. بۇگىندە وبلىستا اۋرۋ جانداردى ۇيىنە بارىپ كۇتۋمەن 26 بولىمشە, كۇندىز قاراپ, كومەك بەرۋمەن 7 بولىمشە اينالىسادى. سونىمەن قاتار, مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك مەكەمە التى مىڭ­نان استام ادامعا قىزمەت كورسەتەدى. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك از قور­عال­عان توبى قاي قوعامدا دا بولعان, قازىر دە بار. ولارعا مەملەكەت تاراپىنان كومەك كورسەتىلەدى. 2016 جىلدىڭ تەك 9 ايى ىشىندە وبلىس وڭىرىندە 57 مىڭ ادام ءتۇرلى الەۋمەتتىك كومەك الدى. وعان بيۋدجەتتەن 1 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان بەرى وبلىستا حالىقتىڭ تابىسى كۇنكورىس قورجىنىنان تومەن ءبو­لى­گىنىڭ سانى 16 ەسە ازايدى. مىسالى, 2016 جىلدىڭ الدىڭعى ەكى توقسانىندا ولاردىڭ سانى 2,6 پايىزدان اسقان جوق, ال 2001 جىلى بۇل كورسەتكىش 42,4 پا­يىزدى قۇرايتىن. سونىمەن قاتار, كەدەيلىك شەگىندە ءومىر سۇرەتىن ادامداردىڭ سانى دا 0,2 پايىزعا دەيىن تومەندەدى. «100 ناقتى قادام» ۇلت جوس­پارىنىڭ 84-قادامىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا الەۋمەتتىك-ادرەس­تىك كومەكتىڭ تيىمدىلىگىن جاقسار­تۋ ءۇشىن وتكەن جىلى «ورلەۋ» جوباسى بويىنشا قوستاناي قالاسى مەن قوستاناي, ۇزىنكول اۋداندارىن­­­دا الەۋمەتتىك كومەكتى كەلىسىم نەگىزىندە ەنگىزگەن ەدىك. بيىل ونىڭ اۋقىمى كەڭەيە ءتۇستى, جىل اياعىنا دەيىن وسى جوباعا وبلىستاعى بارلىق اۋداندار مەن قالالار قوسىلادى. جوباعا قاتىسۋشىلارعا بيۋدجەتتەن 13 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. الداعى جىلداردا بەرىلەتىن الەۋمەتتىك كومەك تۇرلەرىنىڭ بارلىعىن دا جاڭعىر­تۋ, ولاردىڭ «ورلەۋ» سەكىلدى جاڭا تۇرلەرىن ۇسىنۋ جوسپارلانىپ وتىر. سوندا بۇگىندە ماتەريالدىق كومەك­كە اۋزىن اشىپ وتىراتىن وتباسى­­لار ءوزىنىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋعا بەلسەنە كىرىسەتىن, مەملەكەت كومەگىنە بايلانباي ءوزى تابىس تاباتىن بولا­دى. ماسىلدىقتان ارىلادى. مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان وسى يگىلىكتى ىستەردىڭ بارلىعىن دا الەۋمەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرى تىنىم تاپپاي اتقارادى. ولار اتقارعان تىنىمسىز جۇمىستار ارقاسىندا قابىرعاسى تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە قاتايعان الەۋمەتتىك سالا جۇمىسى نىعايادى, قوعام سەرپىلەدى, مەملەكەت مىقتى بولادى. گۇلنار ابەنوۆا, قوستاناي وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ باسشىسى