اجىراسۋلار ازايماي تۇر

ۇلتتىڭ ۇلت بولىپ ۇيىسۋىندا انالاردىڭ الار ورنى ەرەكشە. دەي تۇرعانمەن, سول انا اتانار قىز-كەلىنشەكتەرىمىزدى قورعاۋ مەن قولداۋ جايى قالاي دەگەن سۇراقتار كوكەيدى مازالايتىنى تاعى راس. نازىك جاندىلاردىڭ قىزمەت بابىنداعى جاعدايى, جۇمىسسىزدىق, بالالارىن جالعىز ءوزى تاربيەلەۋ قيىندىعى نەمەسە باسقا دا كوپتەگەن كەلەڭسىزدىكتەرگە ۇشىراۋى قولداۋ مەن قورعاۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگىن اشىپ بەرىپ تۇرعانداي. ارينە, بۇل باعىتتا كوپتەگەن جۇمىستار اتقارىلۋدا جانە ارنايى كوميسسيالار دا قۇرىلعان. مەكتەپتەردە وتەتىن ادەتتەگى اتا-انالار جينالىسىنان قالماۋعا تىرىسامىز. سونداي باس قوسۋلاردىڭ بىرىندە مۇعالىم ءبىر قىز بالانىڭ ساباعى ناشارلاپ كەتكەندىگىن, ونىڭ سەبەبى, الگى وقۋشىنىڭ اكەسى مەن شەشەسىنىڭ اجىراسۋىنان ەكەندىگىن العا تارتتى. نە كەرەك, الگى قىز بىرتىندەپ مەكتەپكە دە كەلۋدى قويا باستاعان, بىردە اندا, بىردە مۇندا تۇنەدىم دەپ ساباعىنا دا سەلقوس قاراۋدى شىعارىپتى. اتا-اناسىنىڭ نازارىنان تىس قالعان مۇنداي بالا قاتارىنان قالىپ قوياتىنى دا راس. اتا-انانىڭ جىلۋىن كورمەگەن, مەيىرىمىنە قانباعان بالالار ەرتەڭ ەلىمىزدىڭ تۇتقاسى بولا الا ما؟ وسى تۇرعىدان كەلگەندە, كوپتەگەن وتباسىلاردىڭ شاڭىراعى ورتاسىنا ءتۇسىپ, ومىرلەرى ويران بولۋدا. سوسىن ونىڭ استارىندا نەندەي سەبەپ جاتىر دەپ ايتا الامىز. قازىرگى كەزدە ءبىز باتىستىق قۇندىلىقتارعا ەلىكتەپ, ەركەك پەن ايەلدى تەڭەستىرەمىز دەپ ءجۇرىپ, ءبىر-ءبىرىن ەرەگىستىرىپ قويدىق. ەرلەردىڭ ىستەگەنىن ءبىز دە ىستەي الامىز دەيتىن نازىك جاندىلار وزدەرىنىڭ جازا باسقاندارىن بىلمەي دە قالادى. ەرىنە مويىنسۇنباعان ايەلدەن نە قايىر؟! قىزمەت پەن قىزىق قۋعان قىز-كەلىنشەكتەر مورالدىق نورمادان اتتاپ, كۇيەۋىنىڭ الدىنداعى قۇرمەتىنەن ايىرىلىپ جاتۋى دا سوندىقتان. اقشا تاۋىپ, وزدەرىنىڭ ءجۇرىس-تۇرىسىنا ەركىندىك العان كەيبىر نازىك جاندىلار جىلۋلىق پەن قۇرمەتتى سىرتتان ىزدەپ تە جاتادى. سونىڭ سالدارىنان ورتادا پايدا بولعان جارىقشاقتى قانشا جاماساڭ دا جالعاي المايسىڭ. وزدەرىن سابىرعا شاقىرا الماي جۇرگەن ەرلى-زايىپتىنى الداپ-ارباپ ولاردىڭ ءبىرىنىڭ ايەلىن, ءبىرىنىڭ كۇيەۋىن تارتىپ الۋشىلار دا از ەمەس. ادام با, الدە قوعام ازدى ما؟ جاقىندا شىمكەنتتە دەنەسىن كۇيىك شالعان (55 پايىز) 1971 جىلعى ديلبار اتتى ايەل ەسىن جيا الماستان باقيلىققا اتتاندى. ونىڭ مۇنداي قادامعا بارۋىنا جۇبايىمەن اجىراسۋى سەبەپ بولعان. قوعامنان تەپەرىش كورگەن ەركەكتەردىڭ قينالعانىنان جارى مەن بالالارىن تاستاپ كەتىپ جاتقانىن بوسقا كىنالاۋ دا ورىنسىز بولار. بىراق جالعىزباستى انالاردىڭ قينالىپ جۇرگەن جاعدايىن كورگەندە ەرىكسىز كۇمىلجۋگە تۋرا كەلەدى. بىرەۋلەر تۇرمىستىڭ تاۋقىمەتىنەن وزىنە قول سالىپ جاتسا, ەكىنشىلەرى دەنەسىن ساۋدالاپ بايلىققا باتا قالماقشى... وكىنىشكە قاراي, سوڭعى كەزدە اجىراسۋلار ازايماي تۇر. نەكە بۇزىلۋى ەڭ تومەن ەلدەردىڭ قاتارىندا ءدىنى مەن ءدىلى ۇقساس ەلدەر – وزبەكستاننىڭ كورسەتكىشى 8 پايىز, ال تاجىكستاندا 6 پايىز كورىنەدى. قازاقستان 27 پايىزدىق كورسەتكىشپەن ەرەكشەلەنىپ تۇر. بۇل – وتە الاڭداتارلىق جاعداي. اجىراسۋعا كوپتەگەن فاكتورلار ىقپال ەتەدى, سونىڭ ىشىندە ەرلى-زايىپتىلاردىڭ اراسىنا ءۇشىنشى جاقتىڭ ارالاسۋى, قارجى جەتىسپەۋشىلىگى, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق, جۇمىسسىزدىق, بالا كوتەرمەۋ مەن بەدەۋلىك جانە تاعىسىن-تاعىلار بار. بۇل تۇرعىدا بالالى ايەلدەردى قورعاۋ باعىتىندا نەندەي شارالار قولعا الىنعان دەيمىز؟ اتاپ ايتقاندا, قازىرگى كەزدە «ايەلدەرگە قاتىستى كەمسىتۋشىلىكتىڭ بارلىق نىساندارىن جويۋ تۋرالى» تۇجىرىمداما, 2006-2016 جىلدارعا ارنالعان گەندەرلىك ستراتەگيا جانە «تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ تۋرالى» زاڭ جۇزەگە اسىرىلۋدا. الايدا, كوپتەگەن ماسەلە قارجىعا بارىپ تىرەلەرىن ەسكەرسەك, بۇل قۇجاتتاردىڭ ورىندالۋى ءۇشىن ناقتى قارجىلىق قولداۋ قاجەت ەكەنى داۋسىز. اسىرەسە, قازىرگى جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىستىق جاعدايدا جەرگىلىكتى جەرلەردە انا مەن بالانى قورعاۋ مەن قامقورلىق كورسەتۋ ەرەكشە مانگە يە. ەلىمىز تۇرعىندارىنىڭ 50 پايىزدان استامى نازىك جاندىلار ەكەندىگىن ەسكەرسەك, ەڭبەككە جارامدى ازاماتتارىمىز ىشىندە ايەلدەردىڭ 40 پايىزدان استامى عانا جۇمىس ىستەيدى. جانە دە ىشكى جالپى ونىمگە قوسقان ايەلدەر ۇلەسى دە وسىنشاما دەپ باعالانىپ وتىر. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»