باستى قارجى قۇجاتى قابىلداندى

كەشە سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇحامبەت كوپەەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن پالاتانىڭ كەزەكتى جالپى وتىرىسى بولىپ ءوتتى. كۇن تارتىبىندە دەپۋتاتتار قاراۋىنا «2011-2013 جىلدارعا ارنال­عان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ۇسىنىلدى. قارجى قۇجاتىنا وزگەرىستەردى قاراستىراتىن زاڭ جو­باسىن تالقىلاۋعا پرەمەر-مينيستر ك.ءماسىموۆ باستاعان ۇكىمەت مۇشەلەرى قاتىستى. بيۋدجەتكە ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋ­لەر تۋرالى ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ءمينيسترى جانار ايتجانوۆا, قارجى ءمينيسترى بولات جامىشەۆ, ۇلتتىق بانك ءتور­اعا­سى­نىڭ ورىنباسارى بيسەنعالي ءتا­جىيا­قوۆ بايانداما جاسادى. جانار سەيداحمەتقىزى ءوز سوزىندە  بيىل­عى ەلدىڭ نەگىزگى ماكروەكو­نومي­كا­لىق پارامەترلەرىنىڭ بولجامىن ناقتىلاۋعا بىرقاتار فاكتورلار­دىڭ سەبەپ بولعانىن جەتكىزدى. اتاپ ايتقاندا, 2010 جىلى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ كولەمى 21 513,5 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ, بۇرىنعى بولجامنان 2,2 تريلليون تەڭگەگە جوعارى بولعان.  ياعني, ىشكى جالپى ءونىم 7 پايىزعا وسكەن. قىسقا مەرزىمدىك ەكونوميكالىق ينديكاتور  بيىل بىلتىرعى جىلعى قاڭتار ايى­مەن سالىستىرعاندا 106,9 پايىزدى قۇراعان. ونىڭ ىشىندە, ونەر­كاسىپ ءوندىرىسى 5,8 پايىزعا, قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى – 2,2, ىشكى ساۋدا تاۋار اينالىمى – 11,1 جانە كولىك قىزمەتىنىڭ كولەمى 7 پايىزعا ارتقان. ءۇشىنشى فاكتور رەتىندە مينيستر ءۇستى­مىزدەگى جىل­دىڭ قاڭتار ايىندا حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى الەمدىك ەكونومي­كانىڭ ءوسۋى ءجو­نىندەگى بولجامىن 4,2 پايىزدان 4,4 پايىزعا دەيىن ۇلعايتۋ جاعى­نا قاراي تۇزەتتى دەگەن مالىمەتتى كەلتىردى. تاعى ءبىر بەلگىلىسى, بىلتىرمەن سالىستىرعاندا بيىل الەمدىك رى­نوك­تا اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىم­دە­رى مەن مەتالعا دەگەن باعا ورتاشا جىلدىق ماندە جوعارى دەڭ­گەي­دە بولادى. مۇنايدىڭ 2011 جىل­عى ورتاشا الەمدىك باعاسى ءبىر باررەلىنە 65 اقش دوللارى دەڭ­گەي­ىن­دە ساقتالعان. ال ەكونوميكانىڭ ءوسىمى 5 پايىز دەڭگەيىندە بولجا­نىپ وتىر. بۇل وتكەن جىل (3,1 پايىز) بولجامىنان 1,9 پايىزدىق تارماققا جوعارى. نومينالدى ءمان­دەگى  ىشكى جالپى ءونىم 2 567,6 ملرد. تەڭگەگە ۇلعايۋى جاعىنا قاراي تۇزەتىلگەن. نەگىزىنەن بيۋد­جەت جوباسى مەملەكەت باسشىسى­نىڭ قازاقستان حالقىنا  ارناعان «بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قا­لاي­مىز» اتتى جولداۋىندا بەلگىلەنگەن مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ماق­ساتىندا ازىرلەنگەن. رەسپۋبليكا­لىق بيۋدجەتكە ناقتىلانعان كور­سەت­كىشتەر تۇتاستاي العاندا مىنانداي بولدى: – بيۋدجەت تۇسىمدەرى 4 249,3 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە بەلگىلەندى نەمەسە قولدانىستاعى بيۋد­جەتپەن سالىستىرعاندا 207,9 ميلليارد تەڭگەگە وسەدى; – رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شى­عىستارى بەكىتىلگەن بيۋدجەتپەن سا­لىستىرعاندا 301,3 ميلليارد تەڭ­گە­گە ۇلعايىپ, 4 945,1 ميلليارد تەڭگە بولادى; – تاپشىلىق – 695,8 ميلليارد تەڭگە نەمەسە بەكىتىلگەن كورسەت­كىش­كە قاراعاندا 93,3 ميلليارد تەڭ­گەگە ءوسىپ, ءىجو-ءنىڭ 2,9 پاي­ى­زىن قۇرايدى. الەۋمەتتىك سالالارعا: دەنساۋ­لىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, حالىقتى ەڭ­بەككە تارتۋدى قامتاماسىز ەتۋدى بيۋدجەتتىك نىعايتۋعا قوسىمشا شى­عىستاردى باعىتتاۋ قاراستى­رى­لىپ وتىر. سونداي-اق اۋىل شارۋاشى­لى­عى­نا, باسەكەگە قابىلەتتى ءوندىرىس­تەر­دى ساۋىق­تىرۋعا, سونىمەن بىرگە, ساپا­لى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ باع­دارلاماسىن جۇزەگە اسى­رۋ­عا مەملەكەتتىك سۋبسيديا بەرىلەتىن بولادى. تالقىلاۋلار ناتيجەسىندە اتال­عان زاڭ جوباسى جان-جاقتى قولداۋ تاپتى. سونىمەن قاتار, وتىرىستا ءبىر­قاتار حالىقارالىق كەلىسىمدەر دە راتيفيكاتسيالاندى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قوعامداستىق سوتى­نىڭ ستاتۋسى جونىندەگى زاڭدىق قۇجاتتا ەۋرازەق سوتىنىڭ قىز­مەتىن ۇيىمداستىرۋ قاراستىرى­لادى. سوتقا جۇگىنۋ مۇمكىندىگى ەۋرازەق-قا مۇشە مەملەكەتتەرگە, ەۋرازەق ورگاندارىنا, سونداي-اق كەدەن وداعىنا مۇشە مەملەكەت­تەردىڭ شارۋاشىلىق جۇرگىزۋشى سۋبەكتىلەرىنە بەرىلەدى. ال ەلىمىز ۇكىمەتى مەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى بوسقىندار ىستەرى جونىندەگى جوعارعى كوميسسارى­نىڭ باسقارماسى اراسىنداعى ىن­تى­ماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قا­تىستى زاڭ جوباسى بوسقىنداردى حالىقارالىق قورعاۋعا الۋ جانە ولارعا گۋمانيتارلىق كومەك كور­سەتۋ سالاسىنداعى ىنتىماق­تاس­تىق­قا قۇقىقتىق نەگىز قالاۋى ءتيىس. يادرولىق ماتەريالدى فيزيكا­لىق قورعاۋ تۋرالى كونۆەنتسياعا تۇزەتۋدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى وسى سالاداعى بارلىق قاۋىپسىزدىك شارالارىن جۇرگىزۋگە بارىنشا ىقپال ەتۋى ءتيىس. سونداي-اق وتىرىستا شارۋا نەمەسە فەرمەر شارۋاشىلىعى جانە ازامات­تىق زاڭنامالاردى جەتىلدىرۋ ءما­سەلەلەرى بويىنشا قولدانىستاعى زاڭدارعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى زاڭدار قابىلداندى. اسقار تۇراپباي ۇلى.