تەرروريزمگە تويتارىس – تولعاقتى تاقىرىپ

ماسكەۋدەگى «روسسيا سەگودنيا» اقپارات اگەنتتىگىندە  رەسەي حالىقتار دوستىعى ۋنيۆەرسيتەتىندە (رحدۋ) وتەتىن «ءدىن تەرروريزمگە قارسى» دەپ اتالاتىن حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياعا ارنالعان ءباسپاسوز ءماسليحاتى ۇيىمداستىرىلدى. مۇنداي كونفەرەنتسيا وتكىزۋ تۋرالى يدەيا بىلتىر قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 70-ءشى سەسسياسىنىڭ جالپى دەباتتارىندا سويلەگەن ءسوزىنىڭ قورىتىندىلارىنا بايلانىستى تۋىندادى. قازاقستان باسشىسى نيۋ-يوركتە ادامزاتتىڭ سوعىستىڭ الدىن الۋ جانە ونىڭ سالدارىن ەڭسەرۋدەن گورى, جاڭا ستراتەگيا قاراستىرۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ وتكەن ەدى. ويتكەنى, جانجالدار مەن سوعىستار ەشقانداي پايدا اكەلمەيدى جانە ماعىناسىز بولىپ تابىلادى. ال الداعى «ءدىن تەرروريزمگە قارسى» دەپ اتالاتىن كونفەرەنتسيا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم ءححى عاسىر» مانيفەسىندە بەلگىلەنگەن حالىقارالىق تەرروريزمگە قارسى تۇرۋ باستامالارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قوسىمشا الاڭ قىزمەتىن اتقارۋى ءتيىس. كونفەرەنتسيانى اشا كەلىپ, رحدۋ-ءدىڭ ءبىرىنشى پرورەكتورى – عىلىمي جۇمىستار جونىندەگى پرورەكتور نۇر قيراباەۆ كونفەرەنتسيانىڭ باعدارلاماسى, ماقساتتارى مەن مىندەتتەرى جانە وعان قاتىساتىندار تۋرالى ايتىپ بەردى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, فورۋم ءتورت پانەلدىك سەسسيادان تۇراتىن بولادى. ءبىرىنشىسىنىڭ شەڭبەرىندە تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل پروبلەمالارىن وسى سا­لا­نىڭ عالىمدارى مەن ماماندارى تالقىلايدى. ەكىنشىسىن ءدىن قايرات­كەرلەرى اڭگىمە ارقاۋىنا اينالدىراتىن بولادى. ن.قيراباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ۇشىنشىسىندە اتالعان تاقىرىپ توڭىرەگىندە ءتۇرلى ەلدەردىڭ ديپلوماتتارى اڭگىمە قوزعايدى. ال ءتورتىنشى بولىگى «ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى تۇرۋ سالاسىندا» مەملەكەت, ءدىني ۇيىمدار مەن قوعام اراسىنداعى ۇنقاتىسۋلارعا ارنالادى. قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشى­لى­گىنىڭ كەڭەسشى-ەلشىسى مارات سىز­دىقوۆتىڭ ايتۋىنشا, كونفەرەنتسيا قازاقستاننىڭ باستاماسىمەن ۇيىمداستىرىلعان تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل پروبلەماتيكاسى بويىنشا ءىس-شارالار سەرياسىنىڭ قيسىندى جالعاسى بولىپ تابىلادى. اتاپ ايتقاندا, مامىر ايىندا بۇۇ-نىڭ نيۋ-يوركتەگى شتاب-پاتەرىندە «ءدىن بەيبىتشىلىك ءۇشىن» فورۋمى, ال استانادا «ءدىن تەرروريزمگە قارسى» حالىقارالىق كونفەرەنتسياسى بولىپ ءوتتى. م.سىزدىقوۆ اتاپ وتكەندەي, رحدۋ الداعى عىلىمي-پراكتيكالىق سيمپوزيۋم وتكىزۋدىڭ ورنى رەتىندە كەزدەيسوق تاڭداپ الىنعان جوق. «بۇل اسا زور عىلىمي الەۋەتكە يە, ءتۇرلى مەملەكەتتەر مەن دىندەر وكىلدەرى وقىپ ءبىلىپ الاتىن, ءىس جۇزىندە الەمدىك ەليتا دايىندايتىن جەتەكشى رەسەيلىك جوو بولىپ تابىلادى», – دەدى قازاقستاندىق كەڭەسشى-ەلشى. ونىڭ بۇل پىكىرىمەن ماسكەۋ ءمۇفتياتى مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, رەسەي عىلىم اكادەميا­سى شى­عىستانۋ ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى فاريد اسادۋل­لين تولىقتاي كەلىسەتىنىن ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, رحدۋ-دە الەمنىڭ ءتۇرلى وڭىرلەرىنەن ستۋدەنتتەر وقيدى. سوندىقتان ولارعا كونفەرەنتسيادا ايتىلاتىن وي-پايىمدار مەن ۇسىنىمدامالاردى ءتۇسىندىرۋدىڭ ماڭىزى وتە زور. بۇدان بولەك, ول ال­داعى بولاتىن فورۋمدى «رەسەي مەن قازاقستاننىڭ مۇسىلماندارى ءۇشىن وتە پايدالى ءتۇيىسۋ ورنى» دەپ سيپاتتادى. ماسكەۋ پاتريارحاتى سينودال ءبولىمىنىڭ قوعاممەن جانە باق-پەن ءوزارا قارىم-قاتىناسى ءجونىن­دەگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆاح­تانگ كيپشيدزە تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل تاقىرىبىن ءدىني قوعام­داستىق وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن تالقىلاۋدىڭ ماڭىزى جوعارى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. ول الداعى فورۋمدا ءدىني قوعامداستىقتاردىڭ دىنگە سەنەتىن ادامداردىڭ ادامگەرشىلىك كوزقاراسىن قالىپتاستىرۋداعى ءرولى تۋرالى ماسەلە كۇن تارتىبىنە قويىلاتىنىنا ءۇمىت ءبىلدىردى. كونفەرەنتسيانىڭ قورىتىن­دى­لارىن شىعارا كەلە, وعان قاتى­سۋشىلار الداعى باسقوسۋدىڭ باس­تى ماقساتتارىن بەلگىلەدى. وندا پروبلەمالاردى تالقىلاپ قانا قويماي, ولاردى شەشۋدىڭ جولدارىن تابۋ, قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ بار ەكەنىن جاي عانا مويىنداۋمەن شەكتەلمەي, ءدىني كوشباسشىلاردىڭ, ساياسي قايراتكەرلەر مەن قوعام وكىلدەرىنىڭ ءتيىمدى ۇنقاتىسۋلارىن قولداۋعا نەگىزدەلگەن قاۋىپسىزدىكتىڭ جاڭا پاراديگمالارىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ورتاق ۇسىنىمدامالار ءتۇزۋ قاجەت دەگەن ءبىراۋىزدى ۇيعارىم جاسالدى. سامات مۇسا, «ەگەمەن قازاقستان»