كۇتىمى باردىڭ كۇيى بولەك

تاۋەلسىزدىك تالاپتارى _______________________ جاسىراتىنى جوق, ەلىمىزدە ماقتان تۇتار يگى ىستەر كوپ. جال­پى, قازاقستاندىقتار ءۇشىن قازىرگى ءبىزدىڭ ماقتانىشىمىز وسى ەلدە تۇرىپ, ءتاتۋ-ءتاتتى, با­قۋاتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىمىز بولسا كەرەك دەپ ويلايمىن. اسىرەسە, ءاربىر استانالىق استانا قالاسىنىڭ تۇرعىنى بولعا­نىنا قۋانادى. ارۋ قالامىز­دىڭ ءسانى دە, ءمانى دە ونىڭ سىم­باتتى قۇرىلىسى, ادەمى عي­مارات­تارى. ولاردى ءار قا­زاق­ستاندىق ماقتان تۇتادى. سولار­دىڭ ءبىرى – قۇبىر جوندەۋشى رۇستەم. بىراق بىردە ونىڭ نالىپ وتىرىپ ايتقان سوزدەرىنىڭ شىم­بايعا باتقانى بار. ول ايتادى: ەلباسى بىزگە وسىنداي الەمدىك دەڭگەيدەگى وسكەلەڭ تالاپقا ساي كەلەتىن قالا تۇرعىزىپ بەردى. ال سونىڭ قادىرىن وسىندا تۇ­رىپ جاتقان ءبىز بىلەمىز بە؟ – دەيدى. – نەگە بىلمەيمىز, بىلەمىز! – جوق, – دەيدى ول باسىن شاي­قاپ. – بىلەتىن بولساق ءدال وسىلاي ءوز ۇيلەرىمىزگە نەم­قۇرايلى قاراماس ەدىك. سوسىن ول ماعان ويىن ناق­تى مىسالدارمەن تۇسىندىرگىسى كەلگەندەي, سىرتى جارقىراعان توعىز قاباتتى تۇرعىن جاي كەشەنىن نۇسقادى. ول كورسەتكەن ءۇيدى «نايزا» قۇرىلىس كوم­پانياسى تۇرعىزعانىن مەن دە جاقسى بىلەمىن. اتالعان كومپانيا سالعان عيماراتتار ساپا­لىلىعىمەن قاشاندا ەرەكشەلەنىپ تۇرادى. جۇرت سول ءۇشىن «نايزا» قۇرىلىس كومپانيا­سىن العا تارتادى. ءسوي­تىپ, اي­تىپ جاتسام رۇستەم ءسوزىمدى ءبو­لىپ, سول كەرەمەت قىلىپ سالىپ بەرگەن ءۇيدىڭ قازىرگى جاعدايى قانداي دەپ تاعى سۇرادى. ءاري­نە, بۇل سۇراققا بىردەن جاۋاپ بەرۋ قيىنعا ءتۇستى. ويتكەنى, تالاي بوي كوتەرگەن ۇيلەردىڭ ار­تى­نان بى­لىعى شىعىپ جات­قا­نىن ەستىگەنىم دە, كورگەنىم دە بار. توبەسىنەن سۋ اعىپ, قابىر­عالارى جارىلىپ, كو­گە­رىپ, جەر­تو­لەلەرى سۋعا تولىپ, ودان تۇ­رىپ قالعان سۋ يىستەنىپ دەگەندەي, جاعىمسىز كورىنىس­تەر كوز الدىمدا كولبەڭدەي قالدى. – جاعدايى جاقسى ۇيلەر كوپ, – دەدىم. – مىنە, ماسەلە وسىندا, – دەدى رۇستەم جەردەن جەتى قويان تاپقانداي ساۋساعىن شوشاي­تىپ. – بارلىعىنىڭ كۇيى بىردەي ەمەس. ونى سەن دە قوستاپ تۇر­سىڭ. ءرۇس­تەم توعىز قاباتتى ءۇي­دى بەكەر كورسەتپەگەنىن ايتتى. ول ءوزى وسىندا جپك-دا قۇبىر جوندەۋ­شى. ولاردىڭ كۇنبە-كۇن­گى ۋاقىتى جەرتولەدەگى قۇ­بىرلاردى دانەكەر­لەۋ­مەن وتەدى. سەبەبى, سالىن­عانىنا بار-جوعى ءۇش-ءتورت جىل بولعان عيمارات­تار­دىڭ سۋ قۇبىر­لارى توزىپ كەتىپتى. اسىرەسە, قىستى كۇندەرى جوعارى قابات­تارعا جىلۋ كوتەرىلۋ ءۇشىن سۋ قى­سى­مى كۇ­شەي­گەندە قۇبىر ءبىت­كەن تام­شىلاپ قويا بەرەدى ەكەن. جاڭا جىل قارساڭىندا وعان اۋىلدان تۋىسقاندارى قىدى­رىپ كەلىپتى. بۇل مەي­رامدى الەم حالقى تويلاپ جات­قان سوڭ قاتاردان قالماي بۇلار دا اتاپ وتۋگە ءتيىس. «بىراق سىزگە وتىرىك, ما­عان شىن, سول تۋىسقان­دارىم­نىڭ ال­دىن­دا قات­تى قىسىل­عانىم-اي», دەيدى رۇستەم. الىس­­تان استانا دەپ كەلگەن تۋىس­قاندارى جاڭا جىلدىڭ الدى­ندا جۋى­نايىن دەسە, سۋ اقپايدى. ءبىر كۇن ەمەس, بىرنەشە كۇنگە سو­زىلعان. وزدەرىنىڭ جانە تۋىس­قاندارىنىڭ قانداي كۇيگە ءتۇس­كەندەرى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. نە ىستىق, نە سۋىق سۋ جوق ءۇي­لەرىنەن بەزىپ كەتۋگە شاق قا­لىپتى. مۇنداي جاعدايدى ۋاق-تۇيەك دەپ ايتۋعا كەلمەس. ءويت­كەنى, رۇستەم تۇرىپ جاتقان تۇر­عىن ءۇي كەشەنى – جاڭا عيمارات. جاڭا عيماراتتىڭ ەكى-ۇشەۋىندە وسىنداي جاعداي قايتالانعان بولسا, جاقسىلىق ەمەس. رۇستەمنىڭ ايتۋىنشا, ول قۇ­بىر جوندەۋشى بولىپ ەكى جەردە ىستەيدى ەكەن. ءبىرىنشى جۇمىسىم ەسكى, ياعني وتكەن عاسىردىڭ 70-جىلدارى سالىنعان جەكەمەنشىك پاتەر يەلەرىنىڭ كووپەراتيۆىندە دەيدى. بۇل ۇيلەر بۇرىن تۇرعىزىلعان بولسا دا ءالى كۇنگە كۇتىمى جاقسى. جەر­تولەلەرىنىڭ قۇرعاقتىعى سونداي, وندا ءتۇرلى قىزمەت كورسەتۋ فيرمالارى ورنالاسقان. سون­دىق­تان جوعارىداعىداي جاعداي مۇندا قايتالانا قويمايدى. قۇ­بىر جارىلىپ جاتسا, ول وسىن­دا­عى ءوز باسپاناسىنا سالعىرت قاراعان ءۇي يەسىنىڭ پاتەرىندە ور­ىن الۋى عانا مۇمكىن. ال جالپى جپك-ءنىڭ كىناسى بولمايدى. دەمەك, ماسەلە ۇيلەردىڭ ەسكى, جاڭا­لى­عىندا ەمەس, ولاردىڭ ساپاسى مەن كۇتىمىندە. مەن قۇبىر جوندەۋشى بولعان­دىقتان, جوعارىداعى اتالعان تو­عىز قاباتتى جاڭا تۇرعىن ءۇيدىڭ استى, ءۇستىن تۇگەل بىلەمىن, دەيدى رۇستەم. ونىڭ جەرتولەسىنە قىز­مەت كورسەتۋ مەكەمەلەرى ورنالاسۋ تۇگىل باس سۇعۋدىڭ ءوزى قيىن. ءىشى تازالانباعان, كۇل-قوقىس, ىبىر­سىپ جاتقان ءبىر ەشكىمگە كەرەكسىز دۇنيە. قۇبىرلارىنىڭ ءبارى ءشىرىپ, توزعان. ءتۇرتىپ قالسا, ۇگىتىلەدى. سون­دىقتان كۇندە جاماپ-جاس­قاي­مىز, بىراق ءبارىبىر كۇيى كەتكەن ەسكى قۇبىرلار قايتا-قايتا تەسىلىپ, سۋدى توقتاتۋعا ماجبۇرلەيدى. ات­شاپ­تىرىم جەردى الىپ جاتقان جەر­تولەنىڭ ءىشىن تازالاپ قالىپقا كەلتىرۋ كەرەك, سوسىن بار قۇبىرىن جاڭالاۋ قاجەت. بىراق بۇل جۇ­مىس­تار و باستا تولىق اياقتالماعان سوڭ, ونى ەندى جۇزەگە اسىرۋ ءبىراز قاراجاتتى كەرەك ەتەدى. ونىڭ ءسوزىنىڭ جانى بار. و باستا تولىق بىتپەگەن ءىستىڭ كەنەۋى كەتە بەرەتىنى انىق. ەندى بۇعان كىم جاۋاپ بەرمەك؟ ءبىر ەمەس, بىرنەشە جپك توراعالارى اۋىستى. ءبارىنىڭ ايتاتىنى سول ءبىر اڭگىمە. ساپاسىز سالىنعان ۇيلەردى مەملەكەتتىك قا­بىلداۋ كوميسسياسى سول كۇيى قا­بىلداپ العانىن تالاي ەستىگەنبىز. ارتىنان تۇرعىندار زارداپ شەگەدى. بۇعان ءىس تەتىگىن ۇستاپ وتىرعان شەنەۋنىكتەردىڭ مۇرتى دا قيساي­ماسى انىق. ايتپەسە, رۇستەم ايت­قانداي, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ارقا­سىن­دا سارىارقا توسىندە بوي كو­تەرگەن سىمباتتى ارۋ قالامىزدىڭ وزەگى – عيماراتتار عوي. ونىڭ ىشىندە حالقىمىزدىڭ قۋانىشىنا اي­نا­لىپ, ءار ادامنىڭ باسپاناسى بول­عان سۇلۋ دا جىلى تۇرعىن جايلار. ەندەشە, قولدا باردا التىن­نىڭ قادىرى جوق دەگەندەي, ەل بولىپ ازەر قول جەتكەن قالا­مىز­دىڭ ءار كىرپىشىن ايالاۋىمىز كەرەك ەمەس پە؟ كەرىسىنشە, وسىلاردىڭ ءبارى ەشكىمگە كەرەك ەمەستەي, ءبىر­قا­تار اۋلالاردا بالالاردىڭ وي­ناي­تىن ورنى تۇگىل, وتىراتىن ورىندار جوق. ەسىك الدى تولعان كولىك. جاۋىن جاۋسا, لاي بوپ شى­عا كەلەدى. بۇعان تاعى باس اۋىر­تاتىن ەشكىم جوق. ويتكەنى, بۇل ءۇشىن ءتيىستى شەنەۋنىكتەر جاۋاپقا تار­تىل­مايدى. سونى ءبارى كورىپ وتىر. اقىر اياعىندا قوسىمشا قارجى شىعىندالادى. ال بارىنەن بۇرىن مۇنداي ءۇي­لەردىڭ ەرتەڭگى كۇيى نە بولماق؟ ەلباسىمىز «استانا – جاڭا­شىل­دىق جارشىسى, قازاقستاننىڭ ىر­عاقتى دامۋىنىڭ جارقىن بەينەسى, رەسپۋبليكامىزدىڭ تاۋەلسىزدىك سيم­ۆولى» دەگەن ەدى. جامان ايتپاي, جاقسى جوق, بىرنەشە جىلدان كەيىن كۇتىمى كەتكەن كەيبىر جاي­لاردىڭ ىرگەتاسى شوگىپ, قابىرعا­لارى قاقىراپ جاتسا, كىمگە جاق­سى؟ سوندا ەرتەڭگى ۇرپاق بۇلار قاشان, قانداي ماقساتپەن تۇر­عى­زىلىپ ەدى, دەپ سۇراسا كىم نە دەيدى؟ دەمەك, مۇنداي سۇراقتىڭ قو­يىلۋىنا سەبەپشى بولىپ وتىر­عان­دارعا جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرا ءتۇ­سۋ – سول ەرتەڭگى كەلەڭسىزدىكتىڭ الدىن الۋ بولار ەدى. بۇگىن اۋىز تولتىرىپ ايتىپ جۇرگەن ءسوزى­مىز­دىڭ سالماعى ورتايماسىن دەسەك, ارمانداي بولعان اسىل قالا­مىز­دىڭ ءار كىرپىشىن, ءار تاسىن ايالاپ ۇستاۋ – ارقايسىمىزدىڭ مىندەتىمىز, تاۋەلسىزدىك تالابى دەپ ءتۇسىن­گە­نىمىز ابزال. الەكساندر تاسبولاتوۆ. استانا.