كوكپەكتىدە كوپ وزگەرىس

«تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا – كوكپەكتىلىكتەردىڭ 20 يگى ءىسى» باعدارلاماسى حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى قالاۋىن تاپسا قار جانار... جاقىندا كوكپەكتى اۋدانىندا ءىسساپاردا بولدىق. اۋدان اكىمى ءدۇي­سەنعازى مۋسين اماندىق-ساۋ­لىقتان سوڭ اتقارىپ جاتقان ىستەرىمەن تانىستىرا باستادى. وتكەن جىلدىڭ كۇزىندە پايدالانۋعا بەرىلگەن داۋلەت تۇرلىحانوۆ اتىن­داعى سپورت كەشەنىنە ەندىك. كەڭ ءارى جارىق سپورت كەشەنىندە بۇل كۇندەرى گرەك-ريم كۇرەسى, ۆولەيبول, باسكەتبول, باسقا دا سپورت تۇرلەرى ۇيىرمەلەرى جۇمىس ىستەپ تۇر. اۋداننىڭ جاس سپورتشىلارى رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق جارىس­تاردا توپ جارۋدا. – بيۋدجەتتەن 16 ميلليون, ءوزى­مىزدەن التى ميلليون تەڭگە قارجى ءبولىپ, وسى اسەم عيماراتتى سالىپ الدىق. جۇرت ريزا, بوس ۋاقىت­تارىندا بالالار سپورت زالىنان شىقپايدى. ناتيجە قۋانتادى, – دەدى اۋدان اكىمى. بۇدان كەيىن تۇرعىندارعا قىز­مەت كورسەتۋگە ارنالعان كەشەنگە ەندىك. ءۇش قاباتتى, ىشىنە ەۋرو­ستان­دارتتى جوندەۋ جۇرگىزىلگەن عي­ماراتتا 250 ورىندىق مەيرامحانا, 32 ورىندىق قوناقۇي, بالا­لارعا ارنالعان ويىن زالدارى, بيليارد, شاعىن ءدامحانا, زياپات زال­دارى, ءسان سالونى بار ەكەن. اتالمىش كەشەن وتكەن جىلدىڭ جەل­توقسانىندا اۋداننىڭ 80 جىل­دىق مەرەيتويى قارساڭىندا پاي­دالانۋعا بەرىلىپتى. «ءبىرىنشى جانە ءۇشىنشى قاباتتاردا ءسال اياقتال­ما­عان جۇمىستار قالدى. ال اۋىلدىق جەردە مۇنداي عاجاپ عيماراتتى ءوز قارجىلارىنا تۇرعىزعان وسى جەر­دىڭ تۇلەكتەرى – «ەلىم-اي» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ باسشىلارى سەرىك نۇربەك ۇلى ءۋا­ليەۆ پەن بولات ميعراز ۇلى بەكبەردينوۆ دەگەن ازاماتتار. ولار بۇل قۇرىلىسقا 170 ميلليون تەڭ­گە قارجى ءبولدى», – دەيدى اۋدان اكىمى د. مۋسين. «تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا – كوكپەكتىلىكتەردىڭ 20 يگى ءىسى» باعدارلاماسى بويىنشا كەشەندى ىستەر اتقارىلماق. اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەربول نۇرعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, باعدارلاما اياسىندا سا­مار اۋىلىندا «رومات» فيرما­لىق ءدارىحاناسى, «دەنى ساۋ بالا – ەل بايلىعى» جوباسى اياسىندا 15 مەكتەپ پەن ەكى بالاباقشا­سى­نا سپورتتىق تاۋارلار ساتىپ الۋ, 60 ورىندىق بالالار دەمالاتىن لاگەر سالۋ, كوكپەكتى مەن سامار اۋىلدارىندا حوككەي قوراپتارى مەن مۇز ايدىندارىن اشۋ, بوبەك­تەرگە جاڭا جيھاز, ديپلوممەن اۋ­ىلعا, ارداگەرلەرگە داڭق پەن قۇر­مەت, باستاۋشى اۋىلىندا مەشىت سالۋ, باسقا دا ىستەر اتقارىلىپتى. «قاريالار ازايىپ بارا جا­تىر» دەمەكشى, ارداگەرلەرگە داڭق پەن قۇرمەت جوباسى كوپشىلىك كو­ڭىلىنەن شىعاتىن سياقتى. ءبىر عانا مىسال! قارتتار پروبلەماسى باستان اساتىنى بەلگىلى. قارتتار تۇ­راتىن ۇيلەرگە سۋ قۇبىرىن تار­تىپ بەرۋ, سامار اۋىلىنداعى فونوۆ كوشەسىندەگى جولدى جوندەۋ­مەن كوممۋنالدىق-تۇرعىن ءۇي شا­رۋا­شىلىعى, جولاۋشى كولىگى ءجا­نە اۆتوموبيل جولدارى ءبولىمى شۇعىلدانادى. بۇعان 1,7 ميلليون تەڭگە قارجى قاراستىرىلعان. «ەل ءىشى – حالىق كەنىشى», «اۋىلدارعا – جاڭا كەلبەت» جوبالارى دا ءومىر­شەڭ بولماق. تاسساي اۋىلىنداعى كلۋب­تى جوندەۋ, تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا 20 مىڭ كوشەت وتىر­عىزۋ, ۇلكەن بوكەن جانە پرەوبراجەنكا اۋىلدارىنىڭ كوشەلەرىنە جارىق تارتۋ, جاستار ساياباعىن ور­ناتۋ, كوكپەكتىدەگى «جاس وركەن» بالالار الاڭقايىن كوركەيتۋ, باس­قا دا جۇمىستار تىندىرىلدى. ال قالعاندارى تولىعىمەن جۇزەگە اسپاق. اتالمىش باعدارلامانى ءجۇ­زەگە اسىرۋ ءۇشىن جيىنى اۋداندىق بيۋدجەتتەن 233 ميلليون تەڭگە, بيزنەس­تىڭ الەۋ­مەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى ەسە­بىنەن 259 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, 102 جۇ­مىس ورنى اش­ىلدى. را­سىندا دا, اۋداندا كوپ يگىلىكتى شا­را­لاردىڭ ءجۇ­زەگە اسىپ جات­قانى كوزگە كورىنىپ تۇر. اي­تىسكەر اقىن قا­ليحان التىن­با­ەۆ اتىن­دا­عى مادەنيەت ءۇيى ال­ىستان مەن مۇن­دا­لايدى. وعان دا كۇردەلى جوندەۋ جۇ­مىستارى ءجۇر­گىزىلمەك. جاڭا مەشىت, سو­عىس ارداگەرلەرىنە ار­نالعان ال­لەيا, اسفالت ءتو­سەلگەن كوشەلەر, بوي كوتەرگەن اسەم ءدۇ­كەن­دەر مەن قۇ­رىلىستار اۋىلعا كو­رىك بەرىپ تۇر. 18 اق­پاندا كوك­­پەك­تىلىكتەردىڭ تاعى ءبىر تاماشا باس­تاماسىنا كۋا بو­لۋعا تۋرا كەلدى. جەتىم كورسەڭ, جەبەي ءجۇر ق. راەۆ اتىنداعى بالالار ءۇيى­نىڭ ءبىر عاسىرعا جۋىق تاريحى بار. ءبىر كەزدەرى بالالار ءۇيىن سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى جاقيا شاي­جۇ­نىسوۆ دەگەن ەسىمى ەلگە بەلگىلى اعا­مىز باسقارعان. قازىر بالالار ءۇي­ىندە ەكى جۇزگە تارتا بالا تاربيە­لەنىپ جاتىر. قاليحان التىنباەۆ اتىنداعى مادەنيەت ءۇيى مەرەكەدەگىدەي بەزەندىرىلگەن. بۇگىن مۇندا «تاۋەل­سىز­دىك­تىڭ 20 جىلدىعىنا – كوكپەك­تى­لىكتەردىڭ 20 يگى ءىسى» جوباسىنىڭ العاشقى سالتاناتتى ءراسىمى وتپەك. ول «بالالارعا جۇرەكتىڭ جىلۋى مەن ماحاببات سىيلا» دەپ اتالادى. شاراعا اۋدان اكىمى د. مۋسين, اكىمنىڭ ورىنباسارلارى, دەپۋتاتتار, اۋىل اكىمدەرى, مەملەكەتتىك قىز­مەتكەرلەر, بالالار ءۇيىنىڭ ءتار­بيەشىلەرى جانە بيىلعى جىلى مەك­تەپ ءبىتىرۋشى تۇلەكتەر, سونى­مەن قاتار, اۋدانىمىزدىڭ الەۋ­مەت­تىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا اۋ­قىم­دى ۇلەس قوسىپ جۇرگەن بەدەلدى ازاماتتار, كاسىپكەرلەر مەن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ باسشى­لا­رى, بالالار ءۇيىنىڭ بۇرىنعى ءتۇ­لەك­­تەرى, جۋرناليستەر شاقىرىلدى. قايىرىمدىلىق بالدى ۇيىم­داستىرۋداعى ماقسات – بالالار ءۇي­ىندەگى تاربيەلەنىپ جاتقان بالا­لار­عا كومەك كورسەتىپ, قول ۇشىن بەرۋ, جۇرەك جىلۋى مەن ءسۇيىس­پەن­شى­لىك سىيلاۋ, ءۇمىت وتى مەن شى­راقتى جاعۋ. شاراعا دايىندىق بارىسىندا ۇلكەن ىستەر اتقارىلدى. اتاپ ايت­قاندا, بالالار ءۇيىنىڭ تاربيە­لە­نۋشىلەرى اراسىندا «ارمانىڭا سەن» تاقىرىبىنا شاعىن شىعار­ما جازىلدى, شىعارماشىلىق كور­­مە ۇيىمداستىرىلىپ, ق. راەۆ ات­ىن­داعى بالالار ءۇيى تۋرالى دەرەكتى فيلم ءتۇسىرىلدى, بالالار ءۇيىنىڭ تۇلەكتەرى, شارۋا قوجا­لىق­تارى مەن كاسىپكەرلەردىڭ جۇمىس بارىسى, ولاردىڭ وتباسىلارى جاي­­لى سلايدتار ازىرلەندى. قايىرىمدىلىق بالىن اشۋ قۇر­مەتى اۋدان اكىمى دۇيسەنعازى مۋسينگە بەرىلدى. ول ءوزىنىڭ ءسو­زىن­دە وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپار­باەۆ­تىڭ تاپسىرمالارىنىڭ ءبىرى – «تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا – كوكپەكتىلىكتەردىڭ 20 يگى ءىس» جو­با­سىن جۇزەگە اسىرۋ, اۋدانداعى 20 يگى ءىستىڭ العاشقى مارەسى وسى ءوت­كىزىلىپ وتىرعان «بالالارعا ءجۇ­رەك­تىڭ جىلۋى مەن ماحاببات سىي­لا» جوباسىنىڭ اياسىندا قايى­رىم­دىلىق شاراسى ەكەندىگىن باسا ايتتى. مەرەكەگە كەلگەن شارۋا قو­جا­لىقتارى مەن كاسىپكەرلەردى قۇر­مەتتەۋ ءراسىمى ويداعىداي ءوتتى. ءار­بىر مەتسەنات-دەمەۋشىلەر جومارت­تىق تانىتىپ, بالالار ۇيىندەگى ءتار­بيەلەنۋشىلەرگە ارنالعان كو­مەك­تەرىن ارنايى جاشىككە سالدى. جەكە كاسىپكەر قانات ايدارعازين 11 سىنىپتى ءبىتىرۋشى ورالبەك اسەت­تىڭ شىعارماسىنداعى ءتىس ءدا­رىگەرى بولعىسى كەلەتىن ارمانى­نىڭ ورىندالۋىنا كومەك قولىن سوزا­تىنىن ايتىپ, وقۋ اقىسىن تولەۋگە ۋادە بەردى. كاسىپكەر ۆيكتور ۆينچۋك شقتۋ-دا وقيتىن بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەلەنۋشىسى ۆورونوۆ ماكسيمگە جەكە ەسەپ شوت اشىپ, اي سايىن 5 مىڭ تەڭگەدەن اۋدارا­تىنىن مالىمدەدى. وسىنداي باستامادان كەيىن باسقا دا مەتسەناتتار ساحناعا شىعىپ, ءوز تا­راپتارىنان كورسەتىلەتىن كومەك­تە­رى تۋرالى با­ياندادى. اۋدان اكىم­دىگى مەن اۋىل اكىمدەرى بيىل مەكتەپ بىتىرەتىن 10 تۇلەكتى ءبىتىرۋ كەشىنە ارنالعان كيىمدەرمەن تولىق قامتاماسىز ەتەتىن بولدى. سون­داي-اق سانيتارلىق-ەپيدەميالىق باسقارما ۇجىمى مەكتەپ ءبىتىرۋشى 1 تۇلەكتىڭ كيىمىن اپەرۋدى موي­ىن­دارىنا الدى. جۇرەكجاردى قايىرىمدىلىق جاساۋدى ماقسات ەتكەن اۋدان اكىمى دۇيسەنعازى مۋسين ءوز تاراپىنان بالالار ۇيىنە 500 دوللار تاپ­سى­رىپ, مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەك بەك­مۇراتوۆ داستاننىڭ وقۋىنا دە­مەۋ­شىلىك جاسايتىنىن ايتتى. ەڭ ۇزدىك دەپ تانىلعان «ارما­نى­ڭا سەن» اتتى ءۇش شىعارما: قۇداگەلدينا اقبوتا, كوتەگين نيكيتا, يۆانچەنكو ميشانىڭ شى­عار­مالارى مەيماندارعا وقىلدى. ءوز شىعارماسىندا اقبوتانىڭ ارمانى – «التىن بەلگىگە» مەكتەپتى ءبىتىرىپ, مەديتسينالىق اكا­دە­مياعا ءتۇسىپ, حيرۋرگ مامانى بولۋ. ارمانى ورىندالىپ, اقبوتا تۋ­عان جەرى كوكپەكتىگە دارىگەر بو­لىپ كەلگەندە تۇرعىن ۇيمەن قام­تاماسىز ەتەتىنىنە اۋدان اكىمى د.مۋسين سەنىم ءبىلدىردى. بالالارعا كورسەتىلىپ جاتقان وسىنشالىق كومەككە ريزا بولعان با­لالار ءۇيى ديرەكتورىنىڭ ورىن­باسارى ق. التىنباەۆ اۋدان اكى­مىنە, دەمەۋشىلەرگە العىس ايتىپ, ەڭبەگىنە تابىس تىلەدى. وسىنداي كورسەتىلىپ جاتقان قام­قورلىققا بالالار ءۇيىنىڭ ءتار­بيەلەنۋشىلەرى اتىنان وقۋ وزاتى, دارىندى وقۋشى اقبوتا قۇدا­گەل­دينا جۇرەكجاردى العىسىن ايت­تى. كەش بارىسىندا ونەرپاز بالالار دەمەۋشى اعا-اپايلارىنا اسەم ءان­دەرىن جولداسا, دەمەۋشى اعا ۇرپاق وكىلدەرى دە قاراپ قالمادى. اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى ە.نۇر­عا­لي­ەۆ, ءبىلىم بەرۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى م.احمەتوۆا, مادەنيەت ءبولىمىنىڭ باستىعى م. ماتانوۆ, كاسىپكەر ا. مۇقاشەۆا ءان شىرقادى. مىنە, سوڭىندا جاشىك اشقان ساراپشىلار جينالعان قارجىنىڭ 1 ملن. 568 مىڭ تەڭگە ەكەنىن جاريالادى. بۇل قاراجات قولما-قول بالالار ءۇيىنىڭ دەمەۋشىلىك ەسەپ قورىنا اۋدارىلدى. وڭداسىن ەلۋباي. شىعىس قازاقستان وبلىسى, كوكپەكتى اۋدانى.