"بالا – قاتال سىنشى" دەيدى مۇعالىم راۋزا توقتاروۆا

كورنەكتى قازاق جازۋشىسى عابيت مۇسىرەپوۆ سۇلۋلىققا بەرگىسىز سۇيكىمدىلىك بولاتىنان ايت­قان ەكەن. بۇل بەينەلى ءسوز قازاق ءتىلى ءپانىنىڭ مۇعالىمى راۋزا ەرقانقىزى توق­تاروۆاعا دا قاراتىپ ايتقانداي اسەرگە بولەيدى. بىلىكتى ۇستازدىڭ ساباق تاقىرىبىن تاڭداۋىنان دا, بالالارمەن قارىم-قاتىناسىنان دا, قىسقاسى ءار سوزىنەن شىنايىلىق بايقالادى. نەگىزى شىنايىلىقتى ەش ادام قولدان جاسامايتىن دا بولۋى كەرەك, ءسىرا. بۇل ءار ادامنىڭ بويىندا تۋا قالىپتاساتىن ادالدىقتىڭ, ەڭبەكقورلىقتىڭ, سۇلۋلىققا, ومىرگە ىنتى­زارلىقتىڭ, ىشكى مادەنيەتتىڭ ەرەك­شە ۇيلەسىمى بولسا كەرەك. ول تۋرا­لى, ارينە, ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز ويلا­نىپ تا كورمەپتى. ال بالا – ەڭ قاتال سىنشى. راۋزا ەرقانقىزى بالا ويىنىڭ تامىرشىسى سەكىلدى. ول سىنىپقا كىرگەندە ولاردى قانداي تاقىرىپ, نە تۋرالى ءسوز قوزعاۋ قىزىقتىراتىنىن بىلگىسى كەلەدى. كەيدە مۇنى جالپى مەكتەپتەگى وقۋشىلاردىڭ ءوزارا سوزىنەن دە قاعىپ الىپ, ءبىر بۇيىرىنە ساقتاپ قوياتىنى بار. ول بۇل جولعى ساباعىن فيتنەس تاقىرىبىنا ارنادى. ساباقتى تازا قازاق تىلىندە جۇرگىزدى. بۇل ادىستەمە بالالارمەن كەلىسىلگەن. ءتىل قۇلاقتان كىرمەسە, جۇرەككە قايدان جەتپەك؟ الدىمەن بالانىڭ ءتىلدىڭ دىبىستالۋىنا, ماقامىنا قۇلاعى ۇيرەنۋى ءتيىس. «فيتنەس» – بۇگىنگى كۇنى ۇلكەننىڭ دە, كىشىنىڭ دە قىزىعاتىن تىرلىگى. قالادا اقىلى كلۋبتار دا جەتەدى. بىرەۋ ارىقتاۋ ءۇشىن بارادى, جاستار بۇلشىق ەتتەرىن جەتىلدىرىپ, ءوزىنىڭ سىمباتىن قالىپتاستىرۋ, سەرگەك ءجۇرۋى ءۇشىن بارادى. مۇعالىمنىڭ تاڭداعان تاقىرىبى كوكپارشىلار تارتاتىن سەركەش سەكىلدى, ورتاعا تاس­تاسىمەن بالالار دۋىلداتىپ الىپ كەتىپ, جۇندەي تۇتەدى. الدىمەن ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ فيتنەس تۋرالى پىكىرى بار, ونى قازاق تىلىندە ايتىپ جەتكىزۋى ءتيىس. قازاق ءتىلىن تازا سويلەۋى ءۇشىن ءار وقۋشى ونىڭ گرامماتيكاسىن ساقتاۋى كەرەك, ءتىپتى وعان جۇگىنىپ تە وتىرادى. – وقۋشىلارعا تاقىرىپتىڭ ۇناعانى سونداي, ولاردىڭ ارقايسىسى پىكىرىن قازاق تىلىندە جەتكىزۋ ءۇشىن كەرەمەت ىزدەنىستەرگە باردى. ءار بالا ءوزى ءۇشىن ادىستەمە ويلاپ تابادى دەسەم, وتىرىكشى بولماسپىن. ورىس مەكتەبى بولعاندىقتان مۇندا ءبىلىم الاتىندار دا نەگىزىنەن وزگە ۇلتتاردىڭ بالالارى. سىنىپتا اركىم ءالى كەلگەنىنشە ءتىلىن بۇراپ, قازاقشا سويلەپ جاتادى. قازاق ءتىلىنىڭ پاتشالىعى ورناعانداي, ءوزىم راحاتتانامىن. ساباققا بولىنگەن 45 مينۋت ىلعي ازدىق ەتكەندەي بولادى, – دەيدى راۋزا ەرقانقىزى. ادام ءومىر بويى ۇيرەنۋى ءتيىس دەگەن قاعيدانى ۇستاز ءپىر تۇتادى. ويتكەنى, ول ءوز باسىندا بار. راۋزا ەرقانقىزى – ورىس ءتىلىنىڭ مۇعالىمى. قاراسۋ اۋدانىنىڭ ماي دەگەن اۋىلىنداعى ورىس مەكتەبىندە وقىدى, قوستاناي مەملەكەتتىك پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ ورىس فيلولوگياسى فاكۋلتەتىن ءبىتىردى. ورىس مەكتەبىندە ورىس ءتىلى مەن ادە­بيە­تىنەن ساباق بەردى. ءبىر كۇنى ول قىزمەت ىستەپ جۇرگەن №16 ورتا مەكتەپتىڭ فلورەنتس ۆالگەپەا دەگەن ديرەكتورى مۇنى كابينەتىنە شاقىرتىپ الدى. – راۋزا ەرقانقىزى, ءسىز ەندى قازاق ءتىلى پانىنەن ساباق بەرەسىز, – دەدى توبەدەن تارس ۇرعانداي. – فلورەنتس ريحاردوۆيچ, نە ايتىپ تۇرسىز؟ مەن, مەن... – راۋزا ەرقانقىزى تۇتتىعىپ قالدى. – قازاق تىلىنەن ساباق بەرۋ ءۇشىن قازاق ءتىلىن جەتىك ءبىلۋى كەرەك ەمەس پە؟ گرامماتيكاسىن قالاي تۇسىندىرمەكپىن؟ ال ديرەكتور مۇنىڭ ويىن وقىپ قويعانداي, «سەن قازاقسىڭ عوي؟ ءوز انا ءتىلىڭدى بىلمەيسىڭ بە؟» دەدى. سوسىن «ماعان ورىس ءتىلى ءپانىنىڭ مۇعالىمىن تابۋ بەس مينۋتتىق ءىس, ال قازاق ءتىلى ماماندارىن شام الىپ ءجۇرىپ تاپپايسىڭ. قازاق ءتىلى ءپانى ساباعىنىڭ ساعاتى كوبەيىپ جاتىر», دەدى ءسوزىنىڭ سوڭىن جۇمسارتىپ. ديرەكتوردىڭ سوڭعى سوزدەرى راۋزانىڭ قۇلاعىنا كىرگەن دە جوق, ول نامىستان جارىلارداي بولىپ تۇرعان. – قازاقتى ولتىرەتىن دە, وسىرەتىن دە نامىس ەكەنىن مەنىڭ جۇرەگىمە جەت­كىز­گەن فلورەنتس ريحاردوۆيچكە قازىر ريزامىن. مەن سول جولى ونىڭ ءبول­مە­سىنەن ءتاستۇيىن بولىپ شىقتىم. ءتىل­دى مەڭگەرۋ ءۇشىن دامىلسىز كۇن­دەر مەن ۇيقىسىز تۇندەر ءوتتى عوي. ال­­عاش­قى كەزدە سالت ەتىستىك پەن سا­باق­تى ەتىستىكتى ۇمىتىپ قالماۋ ءۇشىن, اجەم­­نەن بالا كۇنىمدە ەستىگەن «سالت ات­تى جولاۋشى» دەگەن ءسوزدى قاي­تا­لاي­­تىنمىن, – دەيدى راۋزا ەرقان­قىزى. 2008 جىلى «وزات» دارىندى بالالار مەكتەبى اشىلعاندا ونىڭ ديرەكتورى نيكولاي كولودي ونى تاڭداۋلى مۇعالىمدەر قاتارىندا قىزمەتكە شاقىردى. بۇل ءبىلىم وشاعىنىڭ تالابى بويىنشا وقۋشىلار جىل سايىن قالالىق, وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق وليمپيادالارعا جانە عىلىمي جۇمىستارمەن بايقاۋلارعا قاتىسۋى ءتيىس. راۋزا ەرقانقىزى تاربيەلەگەن شاكىرتتەر جىل سايىن وسىنداي جارىستاردان جۇلدەسىز ورالمايدى. باسقاسىن ايتپاعاندا, بيىل 11-سىنىپ وقۋشىسى ستانيسلاۆ دروبكوۆ دەگەن وقۋشىسى «جارقىن بولاشاق» بايقاۋىنىڭ وبلىستىق دەڭگەيىنەن ءى ورىن, رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن ءىى ورىن الدى. ال سەگىزىنشى سىنىپتا وقيتىن ۆالەنتينا دۋناەۆا مەن قىرعىز قىزى اسەل اليپساتاروۆا 10-شى جانە 9-شى سىنىپتار بو­يىنشا وبلىستىق بايقاۋعا قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىندى يەلەندى. راۋزا ەرقانقىزىنىڭ ءوزى دە وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق مۇعالىم­دەر بايقاۋلارىنا, تاجىريبە الماسۋ سەمي­نارلارىنا قالماي قاتىسادى. استانا قالاسىندا وتكەن ZIAT ءادىس­تەمەلىك ورتالىعى ۇيىمداستىرعان ءىىى رەسپۋبليكالىق «ۇلگىلى ساباق» پەداگوگتار سايىسىندا ءبىرىنشى ورىندى قانجىعاسىنا بايلاپ قايتتى. بيىلعا دەيىن رەسپۋبليكالىق ۇلت­تىق بىرىڭعاي تەستىلەۋگە ارنالعان (ۇبت) تەست تاپسىرمالارىنىڭ ازىرلەۋ­شىلەرى جانە ساراپشىلارى توبىندا بولدى. ەسىمىنىڭ «تاڭداۋلى ادامدار» حا­لىقارالىق ەنتسيكلوپەدياسى­نا كىرۋى ونىڭ ەلگە, تىلگە دەگەن كىر­شىك­سىز قىزمەتىنىڭ قايتارىمى سەكىلدى. – مەن قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعىنا سەنەمىن. جاس ۇرپاق باردا, مەكتەپ باردا ءتىلىمىزدىڭ تامىرى سۋالمايدى, – دەيدى راۋزا توقتاروۆا. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, «ەگەمەن قازاقستان» قوستاناي