قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعى  №186

  2016 جىلعى 29 ماۋسىم, استانا قالاسى «ۇلتتىق مۇراعات قورىنىڭ قۇجاتتارىن باسىپ شىعارۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى بايلانىس جانە اقپارات ءمينيسترىنىڭ 2011 جىلعى 16 قاراشاداعى №349 بۇيرىعىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى «ۇلتتىق ارحيۆ قورى جانە ارحيۆتەر تۋرالى» 1998 جىلعى 22 جەلتوقسانداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 18-بابى 2-تارماعىنىڭ 2) تارماقشاسىنا سايكەس بۇيىرامىن: 1. «ۇلتتىق مۇراعات قورىنىڭ قۇجاتتارىن باسىپ شىعارۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى بايلانىس جانە اقپارات ءمينيسترىنىڭ 2011 جىلعى 16 قاراشاداعى № 349 بۇيرىعىنا (نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى مەملەكەتتىك تىركەۋ تىزىلىمىندە № 7342 بولىپ تىركەلگەن, 2012 جىلعى 20 قازانداعى № 689-693 (27765) «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە, 2012 جىلعى 20 قازانداعى № 362-363 (27181-27182) «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىندە جاريالانعان) مىناداي وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلسىن: كورسەتىلگەن بۇيرىقتىڭ تاقىرىبى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «ۇلتتىق ارحيۆ قورىنىڭ قۇجاتتارىن باسىپ شىعارۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى»; كورسەتىلگەن بۇيرىقتىڭ كىرىسپەسى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «ۇلتتىق ارحيۆ قورى جانە ارحيۆتەر تۋرالى» 1998 جىلعى 22 جەلتوقسانداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 18-بابى 2-تارماعىنىڭ 2) تارماقشاسىنا سايكەس بۇيىرامىن:»; كورسەتىلگەن بۇيرىقتىڭ 1-تارماعى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «1. قوسا بەرىلىپ وتىرعان ۇلتتىق ارحيۆ قورىنىڭ قۇجاتتارىن باسىپ شىعارۋ قاعيدالارى بەكىتىلسىن.»; كورسەتىلگەن بۇيرىقپەن بەكىتىلگەن ۇلتتىق مۇراعات قورىنىڭ قۇجاتتارىن باسىپ شىعارۋ قاعيدالارىندا: تاقىرىبى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «ۇلتتىق ارحيۆ قورىنىڭ قۇجاتتارىن باسىپ شىعارۋ قاعيدالارى»; 1 جانە 2-تارماقتار مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «1. وسى ۇلتتىق ارحيۆ قورىنىڭ قۇجاتتارىن باسىپ شىعارۋ قاعيدالارى (بۇدان ءارi – قاعيدالار) «ۇلتتىق ارحيۆ قورى جانە ارحيۆتەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 1998 جىلعى 22 جەلتوقسانداعى زاڭىنىڭ 18-بابىنىڭ 2-تارماعىنىڭ 2) تارماقشاسىنا سايكەس دايىندالدى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ارحيۆ قورىنىڭ قۇجاتتارىن باسىپ شىعارۋ ءتارتiبiن انىقتايدى. 2. قاعيدالار «ۇلتتىق ارحيۆ قورى جانە ارحيۆتەر تۋرالى» 1998 جىلعى 22 جەلتوقسانداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنا سايكەس ۇلتتىق ارحيۆ قورىنىڭ قۇجاتتارىن (بۇدان ءارi – قۇجاتتار) جيناقتاۋ (ساتىپ الۋ), تۇراقتى ساقتاۋ جانە پايدالانۋدى ۇيىمداستىرۋ قۇقىعى بەرىلگەن مەملەكەتتىك, ارناۋلى مەملەكەتتىك ارحيۆتەردە (بۇدان ءارi – ارحيۆتەر) قولدانىلادى.»; 6-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «6. عىلىمي-كوپشىلىك تيپتەگى باسىلىمدار تاريحي بىلىمدەردى تاراتۋ جانە تاريحي قۇجاتتاردى وقىرمان قاۋىم اراسىندا كەڭىنەن تاراتۋ ءۇشىن ارنالعان. مۇنداي باسىلىمداردىڭ عىلىمي-انىقتامالىق اپپاراتى كىرىسپەدەن, ەسكەرتپەلەردەن, كورسەتكىشتەردەن تۇرادى.»; 8-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «8. باسىلىم تۇرلەرi جاريالانعان قۇجاتتاردىڭ قۇرامىمەن انىقتالادى. باسىلىمدار ءار قور بويىنشا جانە تاقىرىپتىق بولادى. ءار قور بويىنشا باسىلىمدار عىلىمي ماقساتتا دايىندالادى. قۇجاتتاردىڭ تاقىرىپتىق باسىلىمدارى عىلىمي, عىلىمي-تانىمدىق جانە باسىلىمداردىڭ وقۋلىق تۇرلەرىمەن ۇسىنىلادى.»; 9-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن: «9. ءار قور بويىنشا باسىلىمدار ءبىر قوردىڭ (كوللەكتسيانىڭ) نەمەسە قۇرىلىمدىق ءبولىمنىڭ قۇجاتتارىن قامتيدى. باسقا قورلاردىڭ جانە باسقا قور قۇرۋشىلاردىڭ قۇجاتتارى ءار قور بويىنشا باسىلىمدارعا قوردىڭ قۇجاتتارى ناشار ساقتالعان نەمەسە تولىق بولماعان جاعدايدا ەنگىزىلەدى.»; 13-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «13. قۇجاتتاردى باسىپ شىعارۋ نىسانى (ماتەريالدىق كونسترۋكتسياسى جانە قۇرىلىمى) بويىنشا: كورپۋس (جيناق), سەريا, جيناق, مونوباسىلىم ء(بىر جازبا ەسكەرتكىشتىڭ نەمەسە دەرەكتىڭ باسىلىمى), البوم, بۋكلەت, پلاكات, سونداي-اق مەرزىمدى جانە جالعاساتىن باسىلىمدارداعى, عىلىمي-زەرتتەۋ نەمەسە عىلىمي-كوپشىلىك ەڭبەكتەردىڭ قوسىمشالارىنداعى جانە ولاردىڭ ماتىندەرىندەگى جاريالانىم بولادى.»; 15-تارماقتىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى بولىكتەرى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «15. تۇپنۇسقانى قايتا باسىپ شىعارۋدىڭ دالمە-دالدىگىنىڭ دارەجەسى بويىنشا فاكسيميلدىگى اسا جوعارى دارەجەدەگى باسىلىمدار («شىن مانىندە فاكسيميلدىك») جانە فاكسيميلدىگى جوعارى جانە ورتا دارەجەدەگى باسىلىم (باسىلىمنىڭ «فاكسيميلدىك ءتيپى») بولىپ ەرەكشەلەنەدى. فاكسيميلدىگى اسا جوعارى دارەجەدەگى باسىلىمنىڭ ءدال مولشەرىن, قاعازدىڭ جانە مۇقابانىڭ سىرتقى ءتۇرى مەن وزگەشەلىگىن, ءماتىننىڭ كوزگە كورىنەتىن بارلىق ەرەكشەلىگىن, بەزەندىرىلۋىن, ۋاقىت پايدالانۋ ىزدەرىن جانە تاعى سول سياقتىلاردى قوسا ەڭ جوعارعى دەڭگەيدەگى ۇقساستىقپەن تۇپنۇسقا كوشىرمەسىن قايتا باسىپ شىعارادى. ەجەلگى جازبا ەسكەرتكىشتەرىن فاكسيميلدىك باسىپ شىعارۋ, سول قولجازبانىڭ شريفتىك ء(ارىپ تەرۋ) قايتا باسىپ شىعارىلعان تۇتاس ءماتىنىن سوزدەرگە ءبولىپ, سونداي-اق عىلىمي-انىقتامالىق اپپاراتپەن قوسا بەرىلەدى.»; 3-تاراۋدىڭ تاقىرىبى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «3 تاراۋ. جاريالاۋ ءۇشىن قۇجاتتاردى ايقىنداۋ جانە ىرىكتەۋ»; 16-تارماقتىڭ ءبىرىنشى بولىگى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «16. قۇجاتتاردى ايقىنداۋ الدىندا مىناداي جۇمىستار جۇرگىزىلەدى.»; 17 جانە 18-تارماقتار مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «17. قۇجاتتاردى ايقىنداۋدىڭ دەرەكتەركوزدەرى اياسى باسىلىمنىڭ تاقىرىبىمەن, تيپىمەن, تۇرىمەن جانە ماقساتىمەن انىقتالادى. جاريالانعان قۇجاتتاردى ايقىنداۋ دەرەككوزى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ (رەۆوليۋتسياعا دەيىنگى, كەڭەستىك كەزەڭدەر جانە تاۋەلسىزدىك كەزەڭ) رەسمي باسىلىمدارى, قوعامدىق ۇيىمداردىڭ باسىلىمدارى, ستاتيستيكالىق باسىلىمدار, مەرزىمدى ءباسپاسوز (ورتالىق, جەرگىلىكتى, ۆەدومستۆولىق, كوپتيراجدى, شەتەلدىك ءباسپاسوز), قۇجاتتار جيناقتارى, مەمۋارلار, زەرتتەۋلەر, تەحنيكالىق ادەبيەتتەر بولىپ تابىلادى. جاريالانباعان قۇجاتتار مەملەكەتتىك, ارناۋلى مەملەكەتتىك, ۆەدومستۆولىق جانە جەكە ارحيۆتەردە, مۋزەيلەر مەن كىتاپحانالاردىڭ قولجازبا جيناقتارىندا, شەتەلدىك مەملەكەتتىك جانە جەكە مەنشىكتەگى قويمالاردان انىقتالادى. 18. ادەبيەتتەردى زەردەلەۋ جانە دەرەككوزدەر اياسىن بەلگىلەۋ نەگىزىندە باسىلىمنىڭ جوسپار جوباسى جاسالادى. دەرەكتى جاريالانىمنىڭ جوسپار جوباسى – قۇجاتتار جيناعىندا تۇسىندىرۋگە جاتاتىن ماسەلەلەر مەن وقيعالار كەڭ تۇردە كورسەتىلەتىن قۇجات بولىپ تابىلادى; قۇجاتتاردى ايقىنداۋ, ىرىكتەۋ, ءماتىندى جەتكىزۋ جانە ارحەوگرافيالىق راسىمدەۋ ادىستەمەسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى بەلگىلەنەدى; دەرەككوزدەردى جۇيەلەۋ ءتاسىلى, دايىنداۋعا جوسپارلانعان عىلىمي-انىقتامالىق اپپارات انىقتالادى; جاريالانىم تاقىرىبى بويىنشا جۇمىستاردىڭ (قۇجاتتار جيناعى, نەگىزگى مونوگرافيالار, ەڭبەكتەر جانە باسقا باسپا باسىلىمدار, ونىڭ ىشىندە مەرزىمدىك) بيبليوگرافياسى نەمەسە جيناقتا كوتەرىلەتىن ماسەلەلەر بويىنشا قۇجاتتار مەن ماتەريالدار كەلتىرىلەدى, مۇمكىندىگىنشە جاريالانىم تاقىرىبى بويىنشا قورلاردىڭ نومىرلەرى جانە اتاۋلارى كورسەتىلگەن ارحيۆتەر جانە باسقا دەرەككوزدەر قويماسىنىڭ (مۋزەيلەر, كىتاپحانالار, جەكە مەنشىكتەگى قويمالار) اياسى ايقىندالادى. جۇمىس بارىسىندا جوسپار جوباسى تۇزەتىلەدى جانە تولىقتىرىلادى. ىزدەستىرۋدى جەڭىلدەتۋ جانە ارحيۆتەردەن قۇجاتتاردى ايقىنداۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جوسپار جوباسىنا مەرزىمدى ءباسپاسوز ماتەريالدارى, جاريالانعان جۇمىستار (مونوگرافيالار, ماقالالار), ارحيۆتىك انىقتامالىقتار بويىنشا دايىندالعان وقيعالار حرونيكاسىن قوسا بەرۋ قاجەت. قۇجاتتىق سەريالار ءۇشىن سەريانىڭ باعدارلاماسى مەن قۇرىلىمى, ونى دايىنداۋدىڭ عىلىمي-ادىستەمەلىك پرينتسيپتەرى جانە ايقىنداۋدىڭ, ىرىكتەۋدىڭ, ءماتىندى جەتكىزۋدىڭ جانە قۇجاتتاردى باسىپ شىعارۋعا ارحەوگرافيالىق راسىمدەۋ ەرەكشەلىكتەرى, سەريانىڭ جيناقتارىنا عىلىمي-انىقتامالىق اپپاراتتىڭ قۇرامى مەن مازمۇنى باياندالاتىن ارنايى ادىستەمەلىك ۇسىنىمدار ازىرلەنەدى. جوسپار جوبا قۇجاتتاردى ايقىنداۋ جونىندەگى جۇمىستار باستالعانعا دەيىن قۇراستىرىلىپ, باسىلىمنىڭ رەداكتسيالىق القاسىمەن بەكىتىلەدى.»; 3-تاراۋدىڭ 2-پاراگرافىنىڭ تاقىرىبى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «2 پاراگراف. قۇجاتتاردى ايقىنداۋ»; 21-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «21. قاراپ شىعۋعا بەلگىلەنگەن مەرزىمدى باسىلىمداردا جاريالانىمنىڭ تاقىرىبىنا قاتىستى جانە ونىڭ حرونولوگيالىق شەڭبەرىنە سايكەس قۇجاتتار ايقىندالادى. مۇمكىندىگىنشە ارحيۆتەردەن قۇجاتتاردىڭ تۇپنۇسقالارىن نەمەسە ولاردىڭ رەسمي جاريالانىمدارىنىڭ ءماتىنىن ىزدەۋ كەرەك.»; 22-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن: «22. مەرزىمدى ءباسپاسوز ماتەريالدارىن تولىق جانە جان-جاقتى ايقىنداۋعا ءتيىستى حرونولوگيالىق كەزەڭدەگى مەرزىمدى ءباسپاسوزدىڭ جانە كوپ تارالىمداردىڭ ورتالىق, جەرگىلىكتى, سالالىق ورگاندارىن دۇرىس تاڭداۋمەن, ولاردىڭ باعىتىن, مىندەتىن, قاتىستىلىعىن انىقتاۋمەن قول جەتكىزىلەدى. باسىلىمنىڭ تاقىرىبى مەن ماقساتىنا بايلانىستى اقپاراتتىق ماتەريالدار (جازبالار, سۇحباتتار, رەپورتاجدار), اناليتيكالىق ماتەريالدار (كوررەسپوندەنتسيالار, شولۋلار, ماقالالار, رەتسەنزيالار), كوركەم-پۋبليتسيستيكالىق ماتەريالدار (وچەركتەر, سۋرەتتەمەلەر, فەلەتوندار, پامفلەتتەر) ايقىندالادى. قانداي دا ءبىر وقيعا, فاكتى تۋرالى مالىمەتتەر ايقىندالعان جاعدايدا, وقيعا بولعان جەردە شىعاتىن مەرزىمدى باسىلىمدى پايدالانۋ كەرەك. ارحيۆتەردە, مۇمكىندىگىنشە مەرزىمدى باسىلىمداردىڭ ءوز مالىمەتتەرىنىڭ تۇپنۇسقالارى ايقىندالادى.»; 23, 24, 25, 26, 27, 28 جانە 29-تارماقتار مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «23. ارحيۆتىك قۇجاتتاردى ايقىنداۋ, ارحيۆتەردىڭ عىلىمي-انىقتامالىق اپپاراتىنىڭ جۇيەسىمەن تانىسۋدان جانە ولاردا ءالى سيپاتتالماعان جاڭا تۇسىمدەر تۋرالى مالىمەتتەردى زەرتتەۋدەن باستالادى. قورلاردىڭ تولىقتىرىلۋ تاريحى, قور قۇرۋشىلاردىڭ ءىس جۇرگىزۋ جۇيەسى, ولاردىڭ قۇجاتتارىنىڭ ساقتالۋى انىقتالادى, نەگىزگى جانە شەكتەس قورلاردىڭ تىزىمدەمەلەرىن قاراپ شىعۋ كوزدەلەدى. تiزiمدەمەلەردi زەرتتەۋ جانە قاراۋ ءۇشiن iستەردi ىرىكتەگەندە, تاقىرىپتاردا iستەردiڭ مازمۇنىنىڭ اشىلۋ دارەجەسi ەسكەرىلەدى. بۇل ماسەلەلەرگە تiكەلەي قاتىستى iستەر عانا ەمەس, سونىمەن بiرگە قۇجاتتاردىڭ تاقىرىبى بويىنشا جاقىن ىستەر تاڭداپ الىنادى. ايقىنداۋ كەزىندە باستاماشىلىق, ورىنداۋشىلىق جانە قورىتىندى سيپاتتاعى قۇجاتتاردىڭ سەبەپ-سالدارلىق بايلانىسىن ەسكەرۋ كەرەك. ايقىنداۋدى قۇجاتتارى قىزمەتىن بارىنشا تولىق سيپاتتايتىن مەكەمەنىڭ نەگىزگى قۇرىلىمدىق بولىمدەرىنەن باستاۋ كەرەك. قۇجاتتاردى ىزدەۋ ءۇشىن مالىمەتتەردى ورىنداۋ نەمەسە تانىسۋ ءۇشىن باسقا قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرگە نەمەسە مەكەمەلەرگە بەرىلگەنى تۋرالى بەلگىلەر, كىرىس جانە شىعىس قۇجاتتاردى تىركەۋ جۋرنالدارى, تىركەۋ-باقىلاۋ كارتوتەكالارى, ونىڭ ىشىندە ەلەكتروندىق مالىمەتتەر بازاسى پايدالانىلادى. قۇجاتتىڭ دەربەس ماعىناسى بار بارلىق ماتىندەرى ايقىنداۋعا جاتادى. ءبىرىنشى كەزەكتە قولتاڭبالار جانە تولنۇسقالار, سودان كەيىن ەكىنشى دانالار, تىزىمدەر, كۋالاندىرىلعان جانە كۋالاندىرىلماعان كوشىرمەلەر ايقىندالادى. 24. جەكە تەكتىك قۇجاتتاردى ايقىنداۋ ءۇشىن مۇمكىندىگىنشە قىزمەتى جاريالانىم تاقىرىبىمەن باياندالاتىن ماسەلەلەرگە بايلانىستى تۇلعالاردىڭ ءتىزىمى قۇراستىرىلادى. ارحيۆتەردە بۇل تۇلعالاردىڭ قورلارىنىڭ بولۋى-بولماۋى جەكە تەكتىك قوردىڭ عىلىمي-انىقتامالىق اپپاراتىنىڭ كومەگىمەن انىقتالادى. قورلارىندا جەكە تەكتىك قۇجاتتار جيناقتالۋى مۇمكىن تۇلعالاردىڭ, مەكەمەلەر مەن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ اياسى جانە ولاردى ساقتاۋ ورىندارى انىقتالادى. حاتتاردى ايقىنداۋ كەزىندە جاريالانعان حاتتاردىڭ اۆتورىنىڭ ادرەساتتارى مەن كوررەسپوندەنتتەرىنىڭ اياسى جانە ولاردىڭ قورلارىنىڭ ورنالاسقان جەرi انىقتالادى. بۇل ءۇشiن جاريالاناتىن حاتتاردىڭ اۆتورلارىنىڭ تۋىستىق, دوستىق, iسكەرلiك بايلانىستارى, ولاردىڭ تۇراتىن ورىندارى, جiبەرiلگەن جانە جiبەرiلمەگەن حاتتاردىڭ ماتىندەرى تۇسكەن كۇندەلiكتەر, جازۋ كiتاپشالارى, ەستەلiكتەر, كوررەسپوندەنتتەرگە جiبەرگەن جاۋاپ حاتتارى, مەرزىمدى باسىلىمدار زەرتتەلەدi, سونىمەن بiرگە كوررەسپوندەنتتەردiڭ جانە ادرەساتتاردىڭ تەكتەرى انىقتالادى. ءارى قاراي iزدەستىرۋ ءۇشiن جوعالعان جانە تابىلماعان حاتتاردىڭ تiزiمدەرi قۇراستىرىلادى. 25. زەرتتەلەتىن قۇبىلىستاردىڭ ديناميكاسىن كورسەتۋ ءۇشىن, ستاتيستيكالىق اقپاراتتاردى ايقىنداۋ, جاريالانىم قامتيتىن بارلىق حرونولوگيالىق كەزەڭ بويىندا جۇرگىزىلەدى. ءبىرىنشى كەزەكتە رەسمي جاريالانىمدارداعى ستاتيستيكالىق دەرەككوزدەردىڭ قۇجاتتارى جانە ستاتيستيكالىق اقپاراتتى پايدالاناتىن باسىلىمدارداعى قۇجاتتار ايقىندالادى. ارحيۆتەردە جاريالاۋ كەزىندە سالىستىرمالى مالىمەتتەر قولدا بولۋ مۇمكىندىگى ەسكەرىلىپ ستاتيستيكالىق قۇجاتتاردىڭ اقىرعى ماتىندەرى ايقىندالادى. بۇل ءۇشىن ستاتيستيكالىق قۇجاتتارمەن تانىسۋ كەزىندە: ستاتيستيكالىق مالىمەتتەردى زەرتتەۋ جانە ازىرلەۋ ادىستەرىنىڭ; بايقاۋ ءساتىنىڭ; بايقاۋ بىرلىكتەرىنىڭ; ستاتيستيكالىق تەكسەرۋ اۋماعىنىڭ; ستاتيستيكالىق تەكسەرۋدى وتكىزۋ ۋاقىتىنىڭ بىرلىگىنە نازار اۋدارىلادى. 26. كارتوگرافيالىق قۇجاتتاردى ايقىنداۋ كەزىندە ەكى جاعداي ەرەكشەلەنەدى: كارتا – زەرتتەۋدىڭ نەگىزگى نىسانى; كارتا – كومەكشى قۇجات. ايقىنداۋ كارتوگرافيالىق قۇجاتتارعا (كاتالوگتار, انىقتامالار, گرافيكالىق جانە تاقىرىپتىق كوللەكتسيالاردىڭ سيپاتتاماسى, قورلار), عىلىمي-انىقتامالىق اپپاراتتى زەرتتەۋدەن باستالادى. كارتوگرافيالىق قۇجاتتاردى ايقىنداۋ ولاردى ۇيىمداستىرۋدىڭ تۇرىنە تاۋەلدى بولادى: كوللەكتسيالاردا تىزىمدەمەنىڭ نەگىزىندە ىستەردىڭ بارلىق جيىنتىعى انىقتالادى; قورلاردا, عىلىمي-انىقتامالىق اپپاراتتىڭ ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى, باستاپقىسىندا قاراپ شىعۋ ءۇشىن ىستەردىڭ جيىنتىعى انىقتالادى, سودان كەيىن كارتوگرافيالىق قۇجاتتاردىڭ ءوزى ايقىندالادى. 27. اسكەري قۇجاتتاردى ايقىنداعان كەزدە اسكەري اپپاراتتىڭ بارلىق زۆەنولارىنىڭ قاتاڭ دايەكتى باعىنۋ جۇيەسىن ەسكەرۋ قاجەت. ءبىر شتابتىڭ جەتىسپەيتىن قۇجاتتارى قور قۇرۋشىدان ءبىر-ەكى ساتى جوعارى نەمەسە تومەن تۇراتىن شتابتاردىڭ قورلارىندا, سونىمەن بىرگە اسكەري ءىس-قيمىل جۋرنالدارىندا, ۆاحتالىق جانە راديوتەلەگرافتىق جۋرنالداردا, كىرىس جانە شىعىس قۇجاتتار جۋرنالدارىندا, كۇندەرى جانە شىعىس نومىرلەرى كورسەتىلگەن قۇجاتتار نەمەسە ولاردىڭ باياندامالارى كەلتىرىلگەن تاريحي فورمۋليارلاردا ايقىندالادى. سونىمەن بىرگە وڭىرگە جانە بولعان وقيعانىڭ كەزەڭىنە, اسكەري قۇجاتتاردى قۇراستىرعان كەزدە پايدالانىلعان كارتانىڭ ماسشتابىنا سايكەس كەلەتىن كارتوگرافيالىق دەرەككوزدەر ايقىندالادى. تىكەلەي سىم ارقىلى سويلەسۋلەردىڭ جازبالارىن ايقىنداۋ كەزىندە, سويلەسۋدى قايتا باسىپ شىعارعاندا تەحنيكالىق قاتەلىكتەر بولۋىنا بايلانىستى, سويلەسكەن ەكى جاقتىڭ قورلارىنان ىزدەۋ جۇرگىزىلەدى. بۇل ءتاسىل بايلانىس قۇرالدارى ارقىلى جىبەرىلگەن قۇجاتتارعا دا قاتىستى. 28. عىلىمي-تەحنيكالىق قۇجاتتاردى (بۇدان ءارى – عتق) ايقىنداۋ, ءارتۇرلى حرونولوگيالىق كەزەڭدەردە قۇجاتتاردىڭ قۇرامىن نىسانداردى (بۇيىمداردى) ازىرلەۋ ساتىلارى بويىنشا ەسەپكە الا وتىرىپ, سونداي-اق باسقارۋ قۇجاتتارى مەن تەحنيكالىق ادەبيەتتەر بويىنشا جۇرگىزىلەدى. قورىتىندى, جالپىلاما اقپاراتى بار قۇجاتتارعا ەرەكشە كوڭىل اۋدارۋ كەرەك. جوبالاۋ قۇجاتتارىندا بۇل: باس جوسپار, جوباعا تۇسىنىكتەمە جازبا, جوبالاۋعا تەحنيكالىق شارتتار, قاسبەتتىڭ سىزبالارى, جوبانىڭ تولقۇجاتى; كونسترۋكتورلىق قۇجاتتاردا: تەحنيكالىق جوباعا ەسەپتەۋلەر جانە تۇسىنىكتەمە جازبا, ماتەريالداردى دايىنداۋعا تەحنيكالىق شارتتار, جالپى كورىنىستىڭ سىزبالارى, ماتەريالدار ۇلگىلەرىن سىناۋ جونىندەگى قۇجاتتار; عىلىمي-زەرتتەۋ قۇجاتتارىندا: اياقتالعان عىلىمي-زەرتتەۋ, تاجىريبە-كونسترۋكتورلىق, تاجىريبە-تەحنولوگيالىق جۇمىستار بويىنشا ەسەپتەر, تەحنيكا-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەلەر (باياندامالار); تەحنولوگيالىق قۇجاتتاردا: مارشرۋتتىق كارتالار, نەگىزگى تەحنولوگيالىق پروتسەستىڭ كارتاسى. 29. دىبىس-بەينەلىك قۇجاتتاردى ايقىنداۋ ىرىكتەلگەن (دەرەكتى جيناقتاردا, مونوگرافيالاردا, مەرزىمدى باسىلىمدارداعى جاريالانىمداردا) جانە تولىق (تاقىرىبى بەينەلەۋ ءتىلىنىڭ جانە دىبىس پۋبليتسيستيكاسىنىڭ, قۇرالدارىمەن اشىلاتىن باسىلىمداردا) تۇردە بولادى. دىبىس-بەينەلىك قۇجاتتاردى ايقىنداۋ, ءبىرىنشى كەزەكتە, ارناۋلى ارحيۆتەردە, ودان كەيىن دىبىس-بەينەلىك قۇجاتتارمەن تولىقتىرىلاتىن جانە ولار قورلار نەمەسە كوللەكتسيالارىنىڭ قۇرامىندا بار بولاتىن جالپى باعدارداعى ارحيۆتەردە, جانە قۇجاتتاردىڭ بۇل تۇرلەرى جاسالىناتىن مەكەمەلەردە, اتاپ ايتقاندا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەكەمەلەرىندە جۇزەگە اسىرىلادى. ماتىندىك ىلەسپە قۇجاتتامانى ايقىنداۋ جانە ايقىنداۋدىڭ قوسىمشا دەرەككوزدەرىن انىقتاۋ ءۇشىن ءارتۇرلى ۋاقىتتاردا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا باسشىلىق جاساعان مەكەمەلەر مەن ۇيىمداردىڭ قورلارى جانە اقپاراتتىق-انىقتامالىق باسىلىمدارعا (فيلموگرافيالىق, ديسكوگرافيالىق, فيلمدەر مەن گرامپلاستينكالاردىڭ كاتالوگتارى, راديو جانە تەلەحابارلاردىڭ جاريالانعان جانە جاريالانباعان (ديسپەتچەرلىك) باعدارلامالارى) زەرتتەلەدى.»; 30-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن: «30. ءاربiر ايقىندالعان قۇجاتقا تاقىرىپتىق نەمەسە اتاۋلى كارتوچكا جاسالادى. سيپاتتاۋ دەرەكتەمەلەرىنىڭ قۇرامى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى مەملەكەتتىك تىركەۋ تىزىلىمىندە № 10127 بولىپ تىركەلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترىنىڭ 2014 جىلعى 22 جەلتوقسانداعى № 145 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن ۇلتتىق مۇراعات قورىنىڭ قۇجاتتارىن, باسقا مۇراعاتتىق قۇجاتتاردى مەملەكەتتiك جانە ارناۋلى مەملەكەتتiك مۇراعاتتاردا تولىقتىرۋى, ساقتاۋى, ەسەپكە الۋى جانە پايدالانۋى ەرەجەلەرiنىڭ 373 جانە 376-تارماقتارىندا باياندالعان. قۇجاتتاردى ايقىنداعان كەزدە, اسىرەسە باسىلىم تاقىرىبى بويىنشا جاريالانعان دەرەكتەر مەن ادەبيەتتەردى زەرتتەۋگە بايلانىستى الدىن-الا جۇمىس جۇرگىزۋ كەزىندە جاريالانعان قۇجاتتار كارتوتەكاسىن (1-قوسىمشا) جانە تاقىرىپ بويىنشا ادەبيەتتەردە اتاپ وتىلەتىن فاكتىلەردىڭ كارتوتەكاسىن (2-قوسىمشا) جۇرگىزگەن ماقساتقا ساي كەلەدى.»; 41-تارماقتىڭ ءۇشىنشى بولىگى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «ارحيۆتەردە ايقىندالعان مەرزىمدى باسپاسوزدەگى ءوز مالىمەتتەرىنىڭ تۇپنۇسقاسى بولعان جاعدايدا ماتىندەردى سالىستىرۋ قاجەت. باسىلىمعا مەرزىمدى باسپاسوزدە جاريالانعان ءماتىن قوسىلادى.»; 46-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «46. ءار قور بويىنشا عىلىمي باسىلىمدار ءۇشiن قۇجاتتاردى iرiكتەگەن كەزدە جاريالاناتىن قوردىڭ نەمەسە ونىڭ بولiگiنiڭ قۇجاتتارىنىڭ قۇرامىنىڭ بارىنشا تولىق بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت, ول ءۇشىن قور قۇرۋشىنىڭ قىزمەتi بويىنشا باسقا قورلاردان جانە ارحيۆتەردەن تابىلعان قۇجاتتار تاڭداپ الىنادى. بۇل رەتتە قۇجاتتىڭ جاريالاناتىن قورعا جاتاتىندىعىن انىقتاۋعا ەرەكشە كوڭiل بولiنەدi. يگەرىلگەن, بۇرىن جاريالانعان, قايتالاناتىن اقپاراتى جانە بولماشى ماڭىزى بار, مالiمەت ءۇشiن جiبەرiلگەن قۇجاتتار ماتiنگە قوسىلمايدى, عىلىمي-انىقتامالىق اپپاراتتا (ەسكەرتپەلەردە, تiزبەلەردە, كەستەلەردە) پايدالانىلادى.»; 56-تارماقتىڭ ءبىرىنشى بولىگى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «56. باسىلاتىن قۇجاتتىڭ نەگىزگى ءماتىنىن تاڭداعاندا وسى قۇجاتتىڭ ارحيۆتەردە قولجازبا نەمەسە ماشينامەن باسىلعان تۇردەگى (العاشقى جانە تازا جازىلعان تولنۇسقالار, تىزىمدەر, ەكىنشى دانالار, كۋالاندىرىلعان جانە كۋالاندىرىلماعان كوشىرمەلەر) نەمەسە ءارتۇرلى تەحنيكالىق قۇرالدارمەن (گەكتوگراف, ميكروسۋرەتكوشىرمەلەر, تسيفرلىق كوشىرمەلەر) جۇزەگە اسىرىلعان, سونىمەن بىرگە باسپا باسىلىمدارىندا (دەرەكتى تۇزەتىمدى بەدەرلەر العاشقى تولىق جانە ءدال جاريالاۋ شارتىمەن گازەتتەردە, جۋرنالداردا, مونوگرافيالاردا جانە جيناقتاردا) ساقتالعان دەربەس ماعىناسى بار ماتىندەر دەرەككوزدەر رەتىندە پايدالانىلادى.»; 61-تارماقتىڭ ءبىرىنشى بولىگى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «61. ديپلوماتيالىق قۇجاتتار رەسمي باسىلىمدار بويىنشا, ال ولار بولماعان جاعدايدا – تولنۇسقاسى بويىنشا جانە قول قويىلعان نەمەسە بەكiتiلگەن ءماتiن بويىنشا جاريالانادى. باسىلىمنىڭ مiندەتتەرiنە بايلانىستى مۇنداي قۇجاتتاردىڭ ماتiندەرi قۇجاتقا قول قويعان بارلىق مەملەكەتتەردىڭ تiلدەرiندە نەمەسە قۇجاتتىڭ ءماتiنi قاي تىلدە جانە قاي ارحيۆتە بار ەكەندىگىن لەگەندادا كورسەتە وتىرىپ بiر تiلدە جاريالانادى.»; 64-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن: «64. ستەنوگراممالاردى باسىپ شىعارۋ كەزىندە تاڭداۋ مۇمكىندىگى بولعان جاعدايدا باستاپقى قۇجاتتىڭ مازمۇنىن وزگەرتپەۋ شارتىمەن, اۆتور تۇزەتكەن جانە كۋالاندىرعان ءماتىن تاڭدالادى. ستەنوگراممانىڭ اۆتورلاندىرىلعان ماتىندەرى بولماعان جاعدايدا, ماتىندىك ەسكەرتپەلەردە ءتيىستى نەگىزدەرى بار تۇزەتىلمەگەن ماتىندەر جاريالانادى.»; 70-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن: «70. عىلىمي تۇردەگى باسىلىمدا قۇجاتتىڭ نەگىزگى ءماتىنىن جاريالاعان كەزدە ماتىندىك ەسكەرتپەلەردە ارحەوگرافتىڭ يەلىگىندە بار وسى قۇجات ءماتىنىنىڭ دەرەككوزدەرىنىڭ بارلىق ماعىنالىق جانە رەداكتسيالىق ءارتۇرلى وقىلۋلارى كەلتىرىلەدى.»; 71-تارماقتىڭ ءبىرىنشى بولىگى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن: «71. جەكەلەگەن سوزدەر مەن سويلەمدەردى قوسۋ قۇجات ءماتىنىنىڭ ءتيىستى جەرىندە جۇزەگە اسىرىلادى جانە ماتىندىك ەسكەرتپەلەردە ەسكەرتىلەدى. عىلىمي تيپتەگى باسىلىمداردا ماتىندىك ەسكەرتپەلەردە ءبىر قۇجاتتا ءارتۇرلى سيالارمەن نەمەسە قارىنداشپەن جازىلعان كىرىستىرمەلەر ەسكەرتىلەدى, بولعان جاعدايدا كىرىستىرمەنىڭ اۆتورى كورسەتىلەدى.»; 74-تارماقتىڭ ءبىرىنشى بولىگى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن: «74. قۇجات اۆتورىنىڭ جولما-جولعى ەسكەرتپەلەرىنە جاقشادا مىنالار قوسىلادى: (اۆتوردىڭ ەسك.), (قۇجات. ەسك.), ال قۇراستىرۋشىنىڭ (جاريالاۋشىنىڭ) ەسكەرتپەلەرىنە – (قۇراست. ەسك.)»; 79-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «79. ءحVى-ءحVىى عاسىرلارداعى قۇجاتتارداعى راستاۋلار ءماتىنى مەن بەلگىلەر, قۇجاتتاردىڭ نەگىزگى ءماتىنىن بەرۋ ەرەجەسى بويىنشا ولاردىڭ جازىلۋىنىڭ حرونولوگيالىق رەتىمەن بەرىلەدى.»; 93-تارماقتىڭ ەكىنشى بولىگى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «جوق بولعان نەمەسە سوزدەرمەن بەلگىلەنگەن تىنىس بەلگىلەرى ماتىندە قويىلادى. قىزمەتتىك بەلگىلەر (كۇنىن بەلگىلەۋ, جىبەرىلگەن ورنى جانە ءنومىردى الۋ) قۇجاتتىڭ تاقىرىبىندا جانە ماتىندىك ەسكەرتپەلەردە پايدالانىلادى.»; 100-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن: «100. سەپتىك جالعاۋلار كۇندەردى بەلگىلەگەن كەزدە سان ايسىز نەمەسە اي سوڭىنان كەيىن بەرىلگەن جاعدايلاردان باسقا ۋاقىتتا ساقتالمايدى.»; 146-تارماقتىڭ ءبىرىنشى بولىگى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن: «146. ءماتىندى قىسقارتىپ بەرۋمەن قاتار ماقساتى باسىلىمنىڭ از كولەمىندە عىلىمي اينالىمعا دەرەككوزدەردىڭ بارىنشا كەڭ كولەمىن ەنگىزۋ بولىپ تابىلاتىن قۇجاتتاردىڭ مازمۇنىن قىسقارتىپ بەرۋ مۇمكىن (رەگەستتەر, اننوتاتسيالار, كەستەلەر). قۇجات مازمۇنىن قىسقارتىپ بەرۋدى قولدانۋدىڭ ماقساتقا ساي كەلەتىندىگى باسىلىمنىڭ سيپاتىمەن, ماقساتتارىمەن, مiندەتتەرiمەن جانە تاقىرىبىمەن انىقتالادى. مازمۇنىن قىسقارتىپ بەرۋ تاسiلدەرiن قولدانۋ تۋرالى ماسەلە قۇجاتتاردى ايقىنداۋ جانە تاڭداۋ ماسەلەسiمەن, سونىمەن بiرگە ولاردى قايتالاپ جاريالاۋمەن تىعىز بايلانىستا قارالادى. رەگەستتەر, اننوتاتسيالار جانە تابليتسالار جاريالاناتىن قۇجاتتارمەن ۇيلەسە وتىرىپ تاقىرىپتى بارىنشا تولىق ءتۇسiندiرۋدى, تەك قۇجاتتاردا بەينەلەنگەن تيپتiك وقيعالار مەن فاكتiلەردi عانا ەمەس, سونىمەن بiرگە دەتالداردى سالىستىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى.»; 148-تارماققا ورىس تىلىندە وزگەرىس ەنگىزىلەدى, قازاق تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى; 161-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «161. باسىپ شىعارىلعان كەزدە ءاربىر قۇجاتتىڭ ماتىنىنە قۇجاتقا جالپى سيپاتتاما بەرەتىن رەداكتسيالىق تاقىرىپ قويىلادى. تاقىرىپتا قۇجاتتىڭ رەتتىك ءنومىرى, ءتۇرى, اۆتورى, مەكەنجايى, قىسقاشا ماعىناسى, قۇجاتتىڭ كۇنى, قۇجاتتا كورسەتىلگەن جاعدايدا ءىس جۇرگىزۋ ءنومىرى, جازىلعان ورنى كورسەتىلەدى. عىلىمي تۇردەگى باسىلىمداردا تاقىرىپتارعا جوعارىدا كورسەتiلگەن ەلەمەنتتەردiڭ بارلىعىن قوسادى. تاقىرىپتىڭ قۇجاتتا بولماعان ەلەمەنتتەرi قۇجاتتارعا دەرەكتانۋشىلىق تالداۋ جاساۋ جانە قوسىمشا دەرەككوزدەرىن تارتۋ ارقىلى انىقتالادى جانە ءتورت بۇرىشتى جاقشاعا الىنادى. تاقىرىپتىڭ ارحەوگرافپەن انىقتالعان ەلەمەنتتەرiنiڭ نەگiزدەمەلەرi ماتiندiك ەسكەرتپەلەردە اقپاراتتىڭ دەرەككوزدەرىن كورسەتە وتىرىپ كەلتiرiلەدi. تاقىرىپتىڭ انىقتالماعان ەلەمەنتتەرi دە ماتiندiك ەسكەرتپەلەردە تۇسiندiرiلەدi. عىلىمي-كوپشىلىك جانە وقۋ باسىلىمدارىندا, سونداي-اق قۇجاتتاردىڭ مەرزىمدى باسىلىمدارىندا قىسقاشا جانە ناقتى فورمادا تەك قانا قۇجاتتىڭ مازمۇنىن بەينەلەيتىن گازەتتىك اتاۋلاردى قۇراستىرۋعا بولادى. مۇنداي جاعدايدا اتاۋ ەلەمەنتتەرى تاقىرىپشادا نەمەسە ەسكەرتپەلەردە كەلتىرىلەدى. رەسمي قۇجاتتارعا (دەكلاراتسيالارعا, زاڭنامالىق اكتىلەرگە, قاۋلىلارعا, بۇيرىقتارعا, وتىنىشتەرگە) گازەتتىك اتاۋلار قۇراستىرۋ ماقساتقا ساي كەلمەيدى.»; 167-تارماقتىڭ ءۇشىنشى بولىگى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «بىرقاتار حاتتارعا توپتىق تاقىرىپ بولعان جاعدايدا ءاربىر حاتتىڭ تاقىرىبىندا تەك قۇجاتتىڭ ءنومىرى مەن كۇنى كورسەتىلەدى. قۇجاتتاردى ارحەوگرافيالىق راسىمدەۋدىڭ بۇل ەرەكشەلىكتەرى العىسوزدىڭ ارحەوگرافيالىق بولىگىندە ەسكەرتىلەدى.»; 168-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «168. قۇجاتتىڭ ءوز تاقىرىبى تولىعىمەن نەمەسە ءىشىنارا رەداكتسيالىق تاقىرىپتا قولدانىلادى. دەكرەتتەردىڭ, قاۋلىلاردىڭ, جارعىلاردىڭ, ەرەجەلەردىڭ, رەگلامەنتتەردىڭ, نۇسقاۋلىقتاردىڭ, تەزيستەردىڭ, ديرەكتيۆالاردىڭ, تسيركۋليارلاردىڭ, نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ, سونداي-اق ۇندەۋلەردىڭ, وتىنىشتەردىڭ, پاراقشالاردىڭ جانە اۆتورلىق شىعارمالاردىڭ وزىندىك تاقىرىپتارى ونىڭ قۇجات ماتىنىندە جازىلۋىنا قاراماستان رەداكتسيالىق اتاۋدا كەلتىرىلەدى. ولاردىڭ تۇسىنىكتەمەلەرى (بەكىتۋ ۋاقىتى, جاريالانعان قۇجات حابارلانعان نەمەسە ەنگىزىلگەن قۇقىقتىق قۇجات تۋرالى مالىمەتتەر, حابارلانعان ورنى) ماتىندىك ەسكەرتپەلەردە كەلتىرىلەدى.»; 171-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «171. ەگەر تولىعىمەن باسقا قۇجاتتىڭ قۇرامىنا ەنگەن قۇجات جاريالانسا, تاقىرىپ جاريالاناتىن قۇجاتقا قۇرىلادى, ال ول قۇرامىنا ەنگەن قۇجاتتىڭ اتاۋى جولما-جول ەسكەرتپەلەردە بەرىلەدى. سىلتەمە بەلگىسى تاقىرىپقا قويىلادى. نۇكتەلەر قۇجات ءماتىنىنىڭ نە باسىندا نە اياعىندا قويىلمايدى.»; 185-تارماقتىڭ ءۇشىنشى بولىگى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «تومەنگى زۆەنولاردان جىبەرىلگەن (جەدەل مالىمەت, بارلاۋ مالىمەتى, ساياسي اقپار, اقپاراتتىق بيۋللەتەن, مالىمەتتەردىڭ جيىنتىعى جانە تاعى سول سياقتى) باستاپقى اقپارات نەگىزىندە قۇراستىرىلعان جانە كوپتەگەن مەكەمەلەرگە جانە بولىمدەرگە تاراتىلاتىن ەسەپتىك-اقپاراتتىق سيپاتتاعى اسكەري قۇجاتتار تاقىرىبىندا جالپىلاما قۇجات شىققان مەكەمە, اسكەري بىرلەستىك شتابى كورسەتىلەدى. قۇجاتقا قول قويعان تۇلعانىڭ لاۋازىمى جانە تەگى, سونداي-اق ادرەساتى تاقىرىپقا ەنگىزىلمەيدى. قاجەت بولعان جاعدايدا مۇنداي مالىمەتتەر ماتىندىك ەسكەرتپەلەردە كورسەتىلەدى. بۇل ەرەكشەلىكتەر ارحەوگرافيالىق العىسوزدە بەلگىلەنەدى.»; 196-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «196. قۇجاتتا كۇنى كورسەتىلمەگەن جاعدايدا ونى ارحەوگراف دەرەكتانۋلىق تالداۋ نەگىزىندە: مازمۇنى بويىنشا, دەرەككوزدەردى تارتۋ, جاۋاپ حات بويىنشا, قابىلداۋ جانە جىبەرۋ ۋاقىتى بويىنشا, پوشتا شتەمپەلى جانە تاعى باسقالارى بويىنشا بەلگىلەيدى. قۇجات كۇنىن دالمە-ءدال انىقتاي الماعان جاعدايدا كۇنى شامالاپ كورسەتىلەدى: «ەرتە», «ەرتە ەمەس», «كەش», «كەش ەمەس», «جۋىق (شامامەن)», «ەرتە ەمەس – كەش ەمەس». كۇنىن بەلگىلەۋدىڭ نەگىزدەمەسى ماتىندىك ەسكەرتپەدە كەلتىرىلەدى, كەيدە كۇندى انىقتاۋ ءۇشىن پايدالانىلعان قۇجاتتاردىڭ ىزدەستىرۋ مالىمەتتەرىن كورسەتە وتىرىپ, مازمۇنى بويىنشا ەسكەرتپەلەردە كورسەتىلەدى. قۇجاتتىڭ كۇنى ونىڭ مازمۇنى بويىنشا بەلگىلەنگەن كەزدە ەسكەرتپەدە مازمۇندا وعان ناقتى نەنىڭ سەبەپ بولعاندىعىن كورسەتۋ كەرەك. كۇنى قويىلماعان پاراقشالار ولاردىڭ تاراتىلۋ ۋاقىتى بويىنشا نەمەسە ءتيىستى ورگاندار تاپقان كۇنىمەن بەلگىلەنەدى.»; 200-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن: «200. ىزدەستىرۋ مالىمەتتەرىندە جاريالانىپ وتىرعان قۇجات ءماتىنى دەرەككوزىنىڭ ورنالاسقان ورنى كورسەتىلەدى: 1) ارحيۆتىك قۇجاتتار ءۇشىن ارحيۆ (مۋزەي, كىتاپحانا, مەكەمە) اتاۋى جانە وندا قابىلدانعان شيفرلار جۇيەسى (قوردىڭ ءنومىرى نەمەسە اتاۋى, تىزىمدەمەنىڭ, ءىستىڭ, پاراقتاردىڭ ءنومىرى). لەگەندادا تەك قورلاردىڭ نومىرلەرى كورسەتىلگەن جاعدايدا ولاردىڭ عىلىمي تيپتەگى باسىلىمداردعى تولىق اتاۋى پايدالانىلعان قورلار تىزبەسىندە, ال ول بولماعان كەدە ارحەوگرافيالىق العىسوزدە بەرىلەدى. شەتەلدىك ارحيۆتەردە ساقتالاتىن قۇجاتتاردى جاريالاعان كەزدە لەگەندادا وسى ارحيۆتە قابىلدانعان شيفر كورسەتىلەدى; 2) مەرزىمدى باسىلىمدار بويىنشا جاريالاناتىن قۇجاتتار مەن ماتەريالدار ءۇشىن باسپا ورگانىنىڭ اتاۋى جانە شىعارۋ مالىمەتتەرى – باسىلىمنىڭ ورنى, جىلى (گازەتتەر ءۇشىن – كۇنى), ءنومىرى مەن بەتتەرى, سونداي-اق باسقا دا ەرەكشەلىكتەرى, ماسەلەن ءبىرىنشى, ەكىنشى, جەدەل, كەشكى شىعارىلىمى جانە تاعى باسقالارى كورسەتىلەدى. ەگەر باسىلىمنىڭ جارىق كورگەن ورنى باسىلىمنىڭ اتاۋىندا بولسا (مىسالى: «الماتى اقشامى») نەمەسە مازمۇنى بويىنشا ەسكەرتپەلەردە نەمەسە پايدالانىلعان مەرزiمدiك باسىلىمدار تiزبەسiندە كورسەتiلسە, وندا ول لەگەندادا كورسەتىلمەيدى. مەرزiمدi باسىلىم قۇرىلتايشىسىنىڭ نەمەسە مەنشiك يەسiنiڭ ورگانى بولىپ تابىلاتىنى تۋرالى نۇسقاۋ پايدالانىلعان مەرزiمدiك باسىلىمدار تiزبەسiندە نەمەسە مازمۇنى بويىنشا ەسكەرتپەلەردە كورسەتiلەدi. قۇجات ءماتىنىن ارحيۆ ىسىندە ساقتاۋلى گازەت داناسى بويىنشا جاريالاعان كەزدە, بۇل باسىلىم سيرەك كەزدەسەتىن بولىپ تابىلسا, گازەت مالىمەتتەرىمەن قاتار ءىس شيفرى دا كورسەتىلەدى; 3) ءماتىنى وزىنە دەيىنگى جاريالانىم بويىنشا باسىلىپ وتىرعان قۇجاتتار ءۇشىن لەگەندادا ونىڭ اتاۋى, شىعۋ دەرەكتەرى جانە جاريالانىپ وتىرعان ءماتىننىڭ قاي بەتتەردە ەكەنى كورسەتىلەدى; 4) ميكروكوشىرمەلەر, ميكروفيلمدەر نەمەسە فوتوكوشىرمەلەر بويىنشا جاريالاناتىن قۇجاتتار ءۇشىن بۇل كوشىرمەنىڭ ىزدەستىرۋ دەرەكتەرى جانە تۇپنۇسقانىڭ, شەتەلدىك ارحيۆتەردى دە قوسا ىزدەستىرۋ دەرەكتەرى كورسەتىلەدى; 5) جەكە مەنشىك ارحيۆتەر مەن كوللەكتسيالاردان جاريالاناتىن قۇجاتتار ءۇشىن لەگەندادا ارحيۆ يەسىنىڭ اتاۋى نەمەسە تەگى كورسەتىلەدى.»; 201-تارماقتىڭ ءبىرىنشى بولىگى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «201. لەگەندادا قۇجاتتىڭ سوڭعى نە العاشقى قولجازبا, تولنۇسقا, ەكىنشى دانا, كۋالاندىرىلعان كوشىرمە, كوشىرمە ەكەندىگى كورسەتىلەدى. كوشىرمەنى جاريالاۋ كەزىندە, بەلگىلى بولعان جاعدايدا, تولنۇسقاعا جاقىندىعى كورسەتىلۋگە ءتيىس: كوشىرمەنىڭ كوشىرمەسى, كۋالاندىرىلعان كوشىرمەنىڭ كوشىرمەسى.»; 202-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «202. باسىلىمدا بىرنەشە تىلدەگى قۇجات ماتىندەرىن جاريالاعان كەزدە باسقا تىلدەگى قۇجاتتار لەگەندالارىندا ىزدەستىرۋ دەرەكتەرىنەن كەيىن تولنۇسقانىڭ ءتىلى كورسەتىلەدى. تولنۇسقامەن ءبىر ۋاقىتتا جاسالعان اۋدارما جاريالانسا, بۇل دا لەگەندادا كورسەتىلەدى. تولنۇسقاسىز جاريالانىپ وتىرعان باسقا تىلدەگى قۇجاتتاردى اۋدارۋ بارىسىندا تولنۇسقا ءتىلى لەگەندادا كورسەتىلەدى. عىلىمي باسىلىمداردا لەگەندادا قوردا بار بارلىق اۋدارمالاردىڭ, ونىڭ ىشىندە جاريالانبايتىنداردىڭ شيفرلارى كورسەتىلەدى.»; 204-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن: «204. ماتەريال, فورمات جانە پاراقتار سانى, ءمورتاڭبالار مەن ساۋلە بەلگىلەرىنىڭ بولۋى, ساقتالۋ دارەجەسى ەرتە زامانعى ء(حVىىى عاسىرعا دەيىنگى) قۇجاتتاردى جانە بەيرەسمي قۇجاتتاردى جاريالاۋ كەزىندە عىلىمي تيپتەگى باسىلىمداردا كورسەتىلەدى. باسقا قۇجاتتاردى جاريالاۋ بارىسىندا تەك سىرتقى ەرەكشە بەلگىلەرى, ماسەلەن, ەرەكشە ماتەريالى (پەرگامەنت, قابىق, ماتا, تۇسقاعاز جانە سول سياقتى) نەمەسە اۆتورى مەن قۇجاتتىڭ كۇنىن انىقتاۋ قاجەت بولعاندا پايدالانىلعان بەلگىلەر كورسەتىلەدى. ءمورتاڭبانى سيپاتتاۋدا ونىڭ ماتەريالى, ءپىشىنى, سۋرەتى, جازباسى جانە ورنالاسقان ورنى كورسەتىلەدى. جاڭا جانە قازىرگى زامان قۇجاتتارىندا تەك تاريحي ماڭىزى بولعان جاعدايدا عانا ءمورتاڭبانىڭ بار ەكەندىگى كورسەتىلىپ, سيپاتتاماسى بەرىلەدى. وتىنىشتەردىڭ ەلتاڭبالىق قاعازى نەمەسە ءىس جۇرگىزۋ قۇجاتتارىنىڭ بلانكىلەرى لەگەندادا كورسەتىلمەيدى. فورماتى, ولشەمى جانە پاراقتار سانى (قۇجاتتىق ەسەپتەۋ كەزىندە) ەرتە كەزەڭدەگى قۇجاتتار, اۆتورلىق قولجازبالار, ۇگىت قاعازدارى ءۇشىن كورسەتىلەدى. ساقتالۋ دارەجەسى قۇجات توزعان نەمەسە ب ۇلىنگەن كەزدە عانا كورسەتىلەدى. ءب ۇلىنۋدى سيپاتتاۋ تولىقتىعى قۇجاتتىڭ سيپاتى مەن ماڭىزىنا بايلانىستى بولادى.»; 205, 206, 207, 208 جانە 209-تارماقتار مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «205. عىلىمي تيپتەگى باسىلىمداردا قۇجاتتىڭ بارلىق الدىڭعى جاريالانىمدارىن كورسەتۋ مۇمكىن بولماعان جاعدايدا, ءبىرىنشى نەمەسە بارىنشا ءدال جانە تولىق جاريالانىم جانە كەيىنگى, جاريالانعان ماتىنمەن ءارتۇرلى وقىلاتىن جاريالانىمدار كورسەتىلەدى. عىلىمي-كوپشىلىك باسىلىمداردا ادەتتە تەك ءبىرىنشى جاريالانىم نەمەسە بارىنشا بەلگىلى جانە عىلىمي اينالىمعا تۇراقتى ەنگەندەر عانا كورسەتىلەدى. ەرتەرەك جاريالانعان قۇجاتتاردىڭ سانى كوپ بولعان جاعدايدا بۇل فاكت العىسوزدە ەسكەرتىلەدى. وقۋ باسىلىمدارىندا قۇجاتتار العاش رەت جاريالانعان جاعدايدا لەگەندادا «العاش جاريالانىپ وتىر» دەپ ەسكەرتىلەدى. باسىلىمداردىڭ شەت تىلىندەگى اتاۋلارى لەگەندادا تۇپنۇسقا تىلىندە كەلتىرىلەدى, سونىمەن بىرگە عىلىمي باسىلىمداردا قاجەت بولعان كەزدە الدىڭعى جاريالانىمنىڭ تولىقتىعى جانە ساپاسى كورسەتىلەدى. 206. جاريالانىمداعى ءاربىر كارتوگرافيالىق قۇجاتتىڭ لەگەنداسى بولادى, وندا مىناداي مالىمەتتەر بولادى: ماسشتابى; قۇجاتتىڭ ءتىلىن كورسەتۋ (شەت تىلدەگى قۇجاتتار ءۇشىن); پاراقتار سانى, كارتوگرافيالىق كەسكىندەمەنىڭ ولشەمى جانە كوشىرمەلەۋ كەزىندە كىشىرەيۋ (ۇلعايۋ) دارەجەسىن بەلگىلەۋ; تۇپنۇسقانى قايتا باسىپ شىعارۋ ءادىسى (قولجازبالىق, باسىلعان); دەرەكتىڭ تۇپنۇسقالىلىعى نەمەسە كوشىرمەلىلىگى (قولجازبالىق قۇجاتتار ءۇشىن); باسىلىم ءادىسى: گراۆيۋرا, ليتوگرافيا (باسىلعاندار ءۇشىن); الەم ەلدەرى بويىنشا باعدار (ەگەر قازىرگى زامانعىعا ۇقساماسا); بوياۋى; ماتەريالى (قاعازدان ەرەكشەلەنەتىن); قۇجاتتىڭ ىزدەۋ مالىمەتتەرى (شيفر); قۇجاتتىڭ الدىڭعى جاريالانىمدارى; قۇجاتتىڭ سىرتقى ەرەكشەلىكتەرى. 207. گرافيكالىق قۇجاتتاردىڭ لەگەنداسى ماتiندiك قۇجاتتاردىڭ لەگەنداسىنداعى سياقتى ەلەمەنتتەردەن تۇرادى. باسىلىمنىڭ تۇرiنە بايلانىستى ول سىزبالار (سۋرەتتەر) تiزiمiندە كەلتiرiلەدى نەمەسە قۇجاتتىڭ اتاۋىنان كەيiن ورنالاستىرىلادى. 208. ارحەوگرافيالىق العىسوزدە قايتالاناتىن بىرتەكتى ەلەمەنتتەردى كورسەتۋ ەسەبىنەن ء(بىر ءارحيۆتىڭ نەمەسە قوردىڭ قۇجاتتارىن جاريالاۋ كەزىندە – ءارحيۆتىڭ, قوردىڭ اتالۋى, تولنۇسقالىعى, قايتا باسىپ شىعارۋ تاسىلدەرى) لەگەندا قىسقارتىلادى. 209. لەگەندا قۇجاتتىڭ ماتiنiنەن كەيiن ورنالاسادى. عىلىمي تيپتەگi باسىلىمداردا لەگەندا قۇجاتتىڭ تاقىرىبىنان كەيiن ورنالاستىرىلادى. شىعارماشىلىق جانە ومiرباياندىق ماتەريالداردىڭ باسىلىمدارىندا, سونىمەن بiرگە مەرزiمدi باسپاسوزدە جانە جالعاساتىن باسىلىمداردا بiرiنشi باسىلىمعا باقىلاۋ-انىقتامالىق مالiمەتتەر مەن سىلتەمەلەر العىسوزدە, تاراۋلاردىڭ كiرiسپەسiندە جانە تومنىڭ نەمەسە تاراۋدىڭ سوڭىنداعى ەسكەرتپەلەردە ورنالاستىرىلادى. تولنۇسقا تىلىندەگى قۇجاتتاردى اۋدارماسىمەن جاريالاعاندا لەگەندا وزگە تىلدەگى ماتىننەن كەيىن ورنالاستىرىلادى. لەگەندالاردا جالپى قابىلدانعان جانە وسى باسىلىم ءۇشىن بەلگىلەنگەن قىسقارتۋلار قولدانىلادى.»; 212-تارماقتىڭ ەكىنشى بولىگى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «عىلىمي-كوپشىلىك جانە وقۋ باسىلىمدارىندا كينو, بەينە, فوتوسكريپتەردى (ۇران, ترانسپارانتتار, ماڭدايشالار, افيشالار ماتىندەرى, كوشە ساعاتىنىڭ كورسەتكىشتەرى, ماتروس باس كيىمىندەگى كەمە اتاۋى) جەتكىزە ءبىلۋ اسا ماڭىزدى, سەبەبى بۇل كينو, بەينە, فوتوقۇجاتتىڭ تولىق ءارى ناقتى جەتكىزىلۋىنە, ونىڭ ەموتسيونالدى قابىلدانۋىنا كومەكتەسەدى.»; 213-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «213. باسىلىمداردىڭ بارلىق تيپتەرىندە فوتوقۇجاتتىڭ اۆتور بەرگەن اتاۋىن وزگەرتپەي قولدانىپ, ونى عىلىمي سيپاتتاماعا كىرگىزۋ كەرەك نەمەسە عىلىمي-انىقتامالىق اپپاراتتا ەسكەرۋ قاجەت.»; 215-تارماقتىڭ ەكىنشى بولىگى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن: «تاقىرىپتى قۇرۋعا قاجەتتى مالىمەتتەر ماتىندىك ىلەسپە قۇجاتتامانىڭ ەسەپتىك قۇجاتتارىمەن, تۇپنۇسقالاردىڭ سىرتقى اتريبۋتتارىمەن جانە فونوقۇجاتتاردىڭ مازمۇنىمەن انىقتالادى. جوق مالىمەتتەردى ايقىنداۋ ءۇشىن ارحيۆتىك قۇجاتتارعا, انىقتامالىقتارعا, ادەبيەتتەرگە, مەمۋارلارعا تىكەلەي اۆتورلارعا جانە فونوقۇجاتتا بەينەلەنگەن وقيعالاردىڭ قاتىسۋشىلارىنا جۇگىنۋ قاجەت.»; 226-تارماقتىڭ ءۇشىنشى بولىگى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «ۋاقىتى بەلگىلەنگەن ارحيۆتىك قۇجاتتار بويىنشا دايىندالعان ستاتيستيكالىق كەستەلەر ۋاقىتى وسى قۇجاتتاردىڭ شەتكى داتالارى بويىنشا بەلگىلەنەدى جانە ءبىرىنشى كۇنى بويىنشا ورنالاسادى.»; 230-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «230. قۇجاتتاردىڭ ءاربىر باسىلىمىنا عىلىمي-انىقتامالىق اپپارات جاسالادى. عىلىمي تيپتەگى باسىلىمنىڭ عىلىمي-انىقتامالىق اپپاراتىنىڭ نەگىزگى مىندەتى – زەرتتەۋشىگە جاريالانعان جانە ايقىندالعان دەرەككوزدەر تۋرالى بارلىق مالىمەتتەردى حابارلاۋ. عىلىمي-كوپشىلىك جانە وقۋ تيپتەرىندەگى باسىلىمداردىڭ عىلىمي-انىقتامالىق اپپاراتىنىڭ مىندەتى جاريالاناتىن قۇجاتتاردىڭ مازمۇنىن ءتۇسىندىرۋ, سونداي-اق وقىرمانداردىڭ ءبىلىمىن كەڭەيتۋ ءۇشىن قوسىمشا مالىمەتتەر بەرۋ.»; 237-تارماقتىڭ ءبىرىنشى بولىگى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «237. عىلىمي تيپتەگى سەريالى باسىلىمدارداعى العىسوزدەر تولىعىمەن سەرياعا جانە ءاربىر تومعا جاسالادى. سەرياعا جالپى العىسوز مىنالاردى قامتيدى: باسىلىمنىڭ مىندەتتەرى مەن ماقساتتارىن انىقتاۋ; باسىلىم تاقىرىبىنىڭ نەگىزدەمەسى; قۇجاتتار ايقىندالعان ارحيۆتەردى تۇگەندەۋ; سەريا قۇرىلىمىنىڭ جوسپارى; وسى باسىلىمدى دايىنداۋ ەرەكشەلىكتەرىن بايانداۋ; باسۋ ءۇشىن قۇجاتتاردى ىرىكتەۋدىڭ جالپى پرينتسيپتەرىنىڭ نەگىزدەمەسى; عىلىمي-انىقتامالىق اپپاراتتىڭ, ونى قۇرۋ تاسىلدەرى مەن دەرەككوزدەرىنىڭ سيپاتتاماسى; باسىلىمدى دايىنداۋعا قاتىسقان مەكەمەلەردى تۇگەندەۋ.»; 239-تارماقتىڭ ەكىنشى بولىگى مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «سەريا مەن تومنىڭ العىسوزدەرىندە بۇل ماسەلەلەر قارالمايدى.»; 243-تارماق مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن, ورىس تىلىندەگى ءماتىن وزگەرمەيدى: «243. ماتىندىك ەسكەرتپەلەردە قۇجات ماتىنىنە بەرىلگەن سىن ناتيجەلەرى كورىنىس تابادى. ماتىندىك ەسكەرتپەلەردە: ءماتىننىڭ تاريحى باياندالادى; بىرنەشە دەرەككوزدەر بار بولعاندا ءماتىننىڭ تاڭدالۋى نەگىزدەلەدى (ەگەر بۇل العىسوزدە جاسالماعان بولسا); ءارتۇرلى وقىلۋلار كەلتىرىلەدى; اۆتورى, مەكەنجايى, ورنى مەن كۇنى, دەرەككوزى بەلگىلەنۋى نەگىزدەلەدى; ءماتىننىڭ اقاۋلارى (ماعىنالىق بۇرمالاۋ, ماتىندە ءتۇسىپ قالعان جەرلەرى, وقىلماعان جەرلەرى, ءماتىننىڭ ءب ۇلىنۋى) جانە ەرەكشەلىكتەرى (استىن سىزۋ, جاڭىلىس جازۋ) تۇسىندىرىلەدى; قۇجاتتار اس