ومىربەك ونەگەسى

ومىربەك جولداسبەكوۆ س.م.كيروۆ اتىن­­داعى قازاق مەملەكەتتىك ۋني­ۆەر­سي­تە­تى­نىڭ (قازىرگى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتى) رەكتورلىعىنا بۇگىن­گى ق.ءسات­باەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پو­ليتەحني­كالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرورەكتو­رى قىز­مەتىنەن اۋىستى. سايلاۋ ارقىلى الا­تىن اتاق-دارەجەسى بولماسا دا, ماڭداي تەرىمەن كەلەتىن عىلىم دوكتورلىعى عانا بار ازاماتتىڭ جاقىنداسا كەتكەندى ويلى دا تار­تىمدى اڭگىمەلەرىمەن وزىنە تارتىپ الا­تىن قاسيەتىن بايقاپ جۇردىك. ءوزىم قازاق سسر عىلىم اكادەميا­سى­نىڭ م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينس­تيتۋتىنان 1968 جىلى قۋىلىپ كە­لىپ, اڭگىمە-دۇكەنگە ارالاسپاي, تەك لەك­تسياعا دايىندالىپ, ستۋدەنتتەردىڭ عىلىمي ءۇيىر­مەسىن باسقارىپ جۇرەتىنمىن. قوڭىراۋ­مەن كەلگەن ادام جاڭا تۇسكەن كەلىندەي ايا­عىن اڭداپ باسىپ, بايقاپ سويلەۋگە ىڭعاي­لانىپ تۇرادى ەكەن. ح.ساي­كيەۆتىڭ ورنىنا جا­ڭادان دوكتور بولعان, ءوزىم­مەن ءبىر كەزدە وقى­عان كاكەن احانوۆ دەكان بو­لىپ ساي­لان­دى دا, مەنى باستاۋىش پارتيا ۇيى­مىنىڭ حاتشىلىعىنا ۇسىندى. ادىلدىگىنە باق­قان ادام ارقاشان شەشىمدى دە ادۋىندى بولا ما دەيمىن. ەكەۋمىز فاكۋلتەت باس­شى­لى­عىنا كەلگەن كەزدە اياعىن اڭداپ باساتىن وقى­تۋشىلار كوبەيگەن سياقتى. ادال­دى­عى­نا كو­زىمىز جەتكەن سوڭ ومىربەك جولداسبەكوۆكە ارقا سۇيەگەنىمىز دە جالعان ەمەس. ءويت­كەنى, وتىرىك ماقتاندى ۇناتپايتىن, ءادىل­دىك جو­لىنان تاي­مايتىن, جارەۋكەلىكتى جەك كورە­تىن مىنەزى كاكەن ەكەۋمىزبەن سا­باقتاس سياقتى. كۇنى كەشە عانا اناۋ-مىناۋ قاڭقۋ سوزگە قالعان فاكۋلتەتتىڭ ۇستازدار قاۋىمى ەركىن تىنىستاي باستادى. راس, بۇرىننان ىمى-جىمى ارالاسىپ قالعان قۋلار ۋ-شۋ­سىز اۋىسىپ, ۋنيۆەرسيتەت ۇيىمىنىڭ جال­پى اتموسفەراسى جاقسارا باستاعان تۇستا ءبىر­نەشە يگى قادامدار مەن ۇتىمدى كورى­نىستەر جاسالا باستادى. الدىمەن قازاق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تومەن­دەپ كەتكەن ابىرويى كوتەرىلە باستادى. كەڭەس ەلىنىڭ 12 الدىڭعى قاتارلى ۋنيۆەر­سي­­تەتتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ وقۋ ورىندارىنىڭ دۇنيەجۇزىلىك اسسامبلەياسىنا مۇشە بول­دىق. ەلەنۋگە ءتيىستى تابىستارىمىز, ءىس-ارە­كەت­تەرىمىز جالپىۋنيۆەرسيتەتتىك جيىن-جي­نا­لىستاردا تالقىعا ءتۇسىپ, فاكۋلتەت باس­شى­لارى عانا ەمەس, قاتارداعى وقىتۋشى-پرو­فەسسورلار جالپى مۇددە دەڭگەيىندە باس قوسىپ, اقىلداساتىن بولدىق. ارقايسىمىز كوكەيدەگى ويىمىزدى تارتىنباي ايتىپ, ءار­قيلى ۇسىنىستار جاسادىق. ۋنيۆەرسيتەت باس­شىلىعى ايتتى دەگەندى ۇستاپ قالماي, ادىلدىكتى مۇرات تۇتتىق. – ءالى كۇنگە دەيىن مەنىڭ ەسىمنەن شىق­پايتىن قاراپايىم شەشىمدى ومىربەك جول­داس­بەكوۆتىڭ تاۋىپ, بۇكىل قازاق ەلىنە, ءاسى­رەسە وقۋ-ءبىلىم سالاسىنا ابىروي-بەدەل سىي­­لاعانىن ايتا كەتەيىن. مەن جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ سوڭعى كۋرسىندا 1950 جى­لى وقىپ جۇرگەندە ۇكىمەت مۇشەسى بول­عان رەكتورىمىز تولەگەن تاجىباەۆتان قا­زاق ۋنيۆەرسيتەتىنە جاڭا كورپۋس سالۋعا شەشىم قابىلداندى دەگەن قۋانىشتى حاباردى ەس­تىگەن ەدىم. ومىربەككە دەيىن بولعان ءبىر­نە­شە رەكتورلاردان وسى تاقىرىپتاعى ءاڭ­گىمەنى تالاي قيسىندارمەن ەستىگەنىمىز جانە بار. سالىنۋى جاقىنداپ قالدى, ۋنيۆەرسيتەت عيماراتى تۇسەتىن كوشەگە اتى بەرىلدى دەپ تە داۋرىقتىق. قازىرگى پوليتەحنيكا ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ كورپۋستارى سالىنىپ جات­قاندا جان-جاققا قۋانا كوز تاستادىق. ءويت­كەنى, مەن بوتانيچەسكي بۋلۆاردا, ءبىر كەزدە ءبىرجان, قازىر بۇقار جىراۋ اتانعان كو­شەدە تۇراتىنمىن. كازگۋ كوشىپ كەلسە, قول سوزىم جەردە تۇراتىن بولدىم-اۋ دەگەن وي دا ۇيىتقىپ سوعاتىن. ومىربەك كەلگەنگە دەيىنگى 20 جىل بويى­نا تالاي ساققا جۇگىرتىلگەن ۋنيۆەرسيتەت قا­لاشىعىن سالۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە قو­يى­لىپ, جاڭا ايماق تاڭدالدى. قالاشىق­تىڭ بۇرىنعى جوسپارلارىندا پروفەس­سور­لار­دىڭ ءساندى ۇيلەرى مەن ءسان-سالتانات نى­ساندارى قۇرىلىس قارجىسىن تىم شا­رىق­تاتىپ, ماسكەۋدەگى مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ كوميتەتىندە ساناتقا ەنىپ, اقشا بولىنبەي كەلگەن ەكەن. قۇرىلىستىڭ وسى كورگەننىڭ كوزىن تويدىراتىن ارتىق-اۋىستارى مەن پروفەسسورلارعا ارنالاتىن كوتتەدجدەرىن قۇ­رىلىس جوسپارىنان شىعارىپ, رەسپۋبليكا قارجىسىنا سالۋعا بەيىمدەپتى. ونىڭ ۇستىنە رەكتورىمىز باسقا دا ارەكەتتىڭ ءجونىن تاۋىپتى. ماسكەۋدە ءبىر كەزدە وقىپ, اندا-ساندا كەزدەسىپ ءجۇ­رە­تىن اسقار قوناەۆ ارقىلى ديمەكەڭە جولى­عىپ,  بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمىن تەزدەتۋگە جاع­داي جاسادى. ءيا, ديمەكەڭنىڭ قابىل­دا­ۋىندا بولعاندا رەسپۋبليكانىڭ ماڭدا­يى­نا باس­قان جالعىز ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جاي-كۇيىن ءماس­كەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دەڭگەيىنە كوتەرۋگە جاعداي جاساۋ ماسەلەسىن جان-جاق­تى ءتۇ­سىندىرىپ, ول كىسىنى رەسپۋبليكا ابى­روي-بەدەلىن وسىرە تۇسۋگە بۇنىڭ وتە ىڭعايلى قا­دام بولاتىنىنا سەندىرىپ ءارى ىقىلاسىن اۋدا­رىپ, قارجىنى مولىراق بولدىرۋگە قول جەتكىزىپتى دەگەندى ەستىپ جۇردىك. ەشبىر ايعاي-شۋعا ىلىكپەي تيميريازەۆ كوشەسىنە قارايتىن بەتتەن كوسىلتىپ ءتورت قا­باتتى زاڭ, ودان وتە 15 قاباتتى اكىمشىلىك عيماراتىن, ونان ءارى فيلولوگيا, تاريح, جۋر­ناليستيكا, ودان ءارى بەس قاباتتى بيولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ كورپۋستارى پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇدان سوڭ  ءال-فارابي داڭعىلىن جاعالاي ستۋدەنتتەردىڭ ون بەسشاقتى جا­تاق­حانالارى سالىندى. وقۋ كورپۋستارى مەن جاتاقحانالاردىڭ باتىس جاعىندا شا­رۋا­شىلىق عيماراتتارى جۇمىس ىستەي باس­تادى. وسىنىڭ ءبارىن ومىربەكتىڭ ءوزى باسى-قا­سىندا ءجۇرىپ پروراب سياقتى ءوز كوزىنەن ءوت­كىزدى. مۇنداي «شارۋاقورلىققا» دوس­تا­رى قۋانسا, قايسىبىرى ىشتەرىنەن تىندى. كازگۋ-ءدىڭ داڭقى بۇرىنعىدان دا اسقاقتاي ءتۇستى. سىرتقى كوركەم كورىنىستى ساپالى وقۋ جۇيەسىمەن ۇشتاستىرا ءتۇسۋ ءۇشىن بىرقاتار  شەتەلدىك وقۋ ورىندارىمەن باۋىرلاسىپ, ون­داعى  پروفەسسورلاردى بىزگە شاقىرا باس­تادى. سولاردىڭ ىشىندە ءوزىن وقىتقان, ديسسەرتاتسيالارىنا جەتەكشى بولعان, الەمدى اۋزىنا قاراتقان, كەڭەس ەلىنىڭ عىلىمي تا­بىستارىن دۇشپاندارىنا مويىنداتقان ۇلى عالىممەن (اتى-ءجونىن ۇمىتتىم) كەز­دە­سۋ بولعاندا ول: قانداي بيىككە شىعارساڭ دا ومىربەكتىڭ ازاماتتىق پارىزىن وتەي­تى­نىنە كوزىم جەتەدى. ءاردايىم, جولى بولسىن دەپ باتا بەرگەن ەدى. ول تىلەگى اينىماي كەلدى. ۋنيۆەرسيتەتتەن كەتكەننەن كەيىن ءوزى ين­جە­نەرلەر اكادەمياسىن اشىپ, قازىر ول ۇلكەن عىلىمي ورتالىققا اينالدى. رەسپۋبليكا پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتى بولدى. ادامنىڭ ۇلكەن قاسيەتى ۋادەگە بەرىكتىك دەپ سانايمىن. ونداي ادامدار كوبىنە دو­عال­داۋ سويلەپ, جالپىلداي قويمايدى. ال ءسوز­دىڭ ادەمىسىن اۋزى-اۋزىنا جۇقپاي, جىل­تىراتىپ سويلەگەن ادامنان ساق بولعان ابزال, ويتكەنى ولار سەن وتىنبەگەن نارسەنى ءوزى قو­سارلاپ جىبەرەدى, اقىرىندا مۇرىن سيپاپ قالا بەرەسىڭ. ومىربەك ۋادەسىنىڭ كەسىمدى مەر­زىمى بول­مايتىن. ايتقان تىلەگىڭ سول ءسا­تىندە دە, ايلاپ-توقسانداپ قانا ەمەس, بىرنەشە جىلدان سوڭ دا ورىندالاتىن. ۋادە بەرۋ وڭاي بولسا, ورىندالۋى قيىن بولاتىن. مەن مۇنى ءوز ءتا­جى­ري­بەم­نەن جاق­­­سى بىلەمىن. ۇلىم داۋرەنبەك ءوزىمىزدىڭ فيزيكا فاكۋلتەتىن ءتامامداپ, لە­نين­گراد­­تاعى يوففە اتىنداعى فيزيكا ينس­تيتۋتىنا اسپيرانتۋراعا تۇسپەك بولدى. وقۋ بىتىرگەن جىلى ءارتۇرلى سەبەپپەن بارا ال­مادى. كەلەسى جىلى ومىربەككە ءمان-جايدى ءتۇسىندىرىپ ەم, قولما-قول سول ينستيتۋتتاعى قولىنان ءىس كەلەتىن تىندىرىمدى جول­دا­سىمەن سويلەستى دە: «كەشىكپەسىن, جا­تاقحانا ءبارى دايىن, ابىرويلى وقىپ كەلسىن», دەپ بار ماسەلەنى شەشىپ بەردى. بۇل ءبىر جارىم جىلدان كەيىن ورىندالعان ۋادە ەدى. ويدا جوقتا ءبىر كۇنى ءوزىنىڭ قابىلداۋىنا شاقىردى. جۇزدەسكەننەن كەيىن: «اعاي, مەن سىزگە ءبىر جۇمىس تاپسىرايىن دەپ وتىرمىن. فيلولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ سىرتتاي وقيتىن ستۋدەنتتەرىنىڭ دەكانى بولۋعا قالاي قا­راي­سىز؟» دەگەنىنە اناۋ ەدى, مىناۋ ەدى دەپ سىل­تاۋ ايتۋدىڭ رەتىن تابا المادىم. – سىرتتان وقيتىندار ەرەسەك, اقىل توقتاتقان ادامدار عوي. ونشا كوپ قينال­ماي­سىز, جازعى, قىسقى سەسسيالارى مەن كۇزدەگى قابىلداۋ ەمتيحانى عوي, – دەپ مىندەتتى جەڭىلدەتكەنىمەن, ءاربىر ءىستىڭ ءوز قيىندىعى بولادى عوي. نە كەرەك, 5-6 جىل ىستەدىم. 80-ءشى جىلداردان باستاپ جالپى رەسپۋبليكادا اۋا رايى وزگەرە باستادى. اسىرەسە جوعارى جاق­تىڭ اتموسفەراسىنىڭ قيىنداي باس­تا­عانى قازاقستان كومپارتياسىنىڭ كەزەكتى سەزىنە دي­مەكەڭنىڭ ءوزى بولماسا دا, توڭىرەگىن­دە­گى­لەردى سوزگە قالدىرۋ, سىناۋ, اسىرەسە قازاق­ستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ ونشاقتى جىل پرەزيدەنتى بولعان اسقار قوناەۆتى سىناۋ كۇشەيىپ, ورنىن بوساتۋعا دەيىن باردى. 1985 جىلى ومىربەك مەنى شاقىرىپ الىپ: «اعاسى, مىنا فيلولوگيا فاكۋل­تە­تىنىڭ كۇندىزگى بولىمىنە دەكان بولعانىڭىزدى قالار ەم. جۇ­مىستىڭ اتى جۇمىس قوي, وعان قي­نالمايتىن سياقتىسىز», دەگەن تىلەك ايتتى. ونىڭ شىن نيەتىممەن قابىلدادىم. رەكتور بولعانىنا 10 جىلدان اسقان ۋاقىتتا ارقيلى اڭگىمە, ءىس-ارەكەتتەر بولادى عوي. ونى ءاسى­رە­سە پالە قۋىپ, پورتفەلگە, شەن-شەكپەنگە قۇ­مارتىپ جۇرگەندەر شىعارادى. جۇمىسقا كىرىسىپ, ەندى عانا دەكاندىق قىزمەتتىڭ كول­حوزدىڭ بريگاديرىندەي اۋسەلەسى بولاتىنىن اڭعارا باستاعانىمدا ومىربەك جولداسبەكوۆ قۋدالانىپ, ورنىنا حيميا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ەدىل ەرعوجين كەلدى. كوپ ۇزاماي رەسپۋبليكانى جارتى عا­سىرعا جاقىن باسقارعان ديماش قوناەۆ ور­نى­نان الىنىپ, ەشكىم بىلمەيتىن, رەسەيدىڭ ءبىر وب­لىسىندا حاتشى بولعان بىرەۋدى تا­عا­يىن­داعانىنا رازى بولماعان قازاق جاستارى, اسىرەسە قىز-قىرقىندار 1986 جىلدىڭ جەل­توقسان كوتەرىلىسىن باستاپ كەپ جىبەردى. قىزمەتتە وتىر ەم, ساعات 12 كەزىندە ۋني­ۆەرسيتەتتىڭ پارتكومىنان: «برەجنەۆ الا­ڭى­نا شىعىپ, لاعىپ جۇرگەن ستۋدەنتتەرىڭدى جيناپ الىڭدار. ەشقايسىسى الاڭعا بارماسىن», دەگەن بۇيرىق تۇسكەننەن كەيىن ءار اۋدي­تو­رياعا كىرىپ, «ەشقايسىڭ الاڭعا بارماڭدار» دەپ ايتىپ شىقتىم. ساعات بىردە سوعىلاتىن قوڭىراۋدان كەيىن اۋديتوريالار قاڭىراپ بوس قالدى. جاستار قىزىققىش قوي, مەنىڭ «بارماڭدار» دەگەنىم ولارعا «بارىڭدار, ءوز كوزدەرىڭمەن كورىڭدەر» دەگەنمەن بىردەي بولىپ شىقتى. سودان باستاۋىش پارتيا ۇيىمىنىڭ حات­شىسى, مارقۇم تالعات سايرامباەۆ ەكەۋمىز ساعات ەكى جارىمدا جاستار ەرەۋىلدەگەن الاڭ­عا بارىپ, ءوز ستۋدەنتتەرىمىزبەن كەزدەسىپ قال­عاندا: «تەز ورالىڭدار, فاكۋلتەتتە بولىڭ­دار», دەپ ەسكەرتكەنىمىزگە باستارىن شۇل­عى­عانمەن, ولار اينالا بەرىپ توپتىڭ ىشىنە كىرىپ كەتىپ جاتتى. سول توڭىرەكتە ءتورت جا­رىم­عا دەيىن بولدىق. تريبۋناعا كەلىپ سويلەگەن باسشىلاردىڭ ءۇش-تورتەۋىنىڭ ءسوزىن ەستىدىك. ستۋدەنتتەرگە ءتۇسىندىرىپ ايتۋدىڭ ورنىنا ولار زاڭمەن قورقىتىپ, نەشە جىلعا سوت­تالاتىنىن ايتقان كەزدە جاستار شۋلاپ, قولىنا ىلىككەندى لاقتىرىپ, كەتۋگە ءماجبۇر ەتكەندەرىن بايقادىق. جاستار دا وزدەرىنە جاندى تريبۋنا جاساپ الىپتى. ەكى جىگىت قولدارىن ايقاستىرا مىنبەر جاسايدى. كەزەكتى شەشەن ايقاسقان قول­داردىڭ ۇستىنە شىعىپ ويىنداعى پىكىرىن ايعايلاپ ايتقاندا ەستىپ تۇرعاندار ءارتۇرلى لەبىز قوسىپ شۋلايدى. تالعات ەكەۋمىز وسى جايتتى ءبىراز باقىلاپ بايقاعان سوڭ قا­سىن­داعى «جالىن» كىتاپ دۇكەنىنە كىرىپ, كەرەك-جاراعىمىزدى الىپ ۇيگە قايتتىق. تۇنگى ون ەكى كەزىندە تەلەفون شىلدىرلاپ, ۋني­ۆەر­سيتەتتىڭ 15-قاباتىنداعى ءماجىلىس زا­لىنا كەلۋىمىز قاجەت ەكەنىن ايتتى. سودان تە­لەفوندى ورنىنا قويا بەرگەنىمدە قايتادان شار ەتە ءتۇستى. تەلەفون سوققان زەينوللا قاب­دولوۆ ەكەن. «سەن ءبارىبىر تاكسي توق­تا­تاسىڭ عوي. جولشىباي مەنى الا كەت, مير مەن ۆي­نوگرادوۆتىڭ وڭ جاق بۇيىرىندە سەنى تو­سىپ تۇرايىن. بىرگە بارايىق», دەدى ول. بوتقالاسىم زەينوللانىڭ ايتقانىن ورىن­داپ, قازىرگى قاراساي باتىر قيى­لى­سىن­دا قازىقتاي قاتىپ تۇرعان ونى ارتقى ورىن­دىققا وتىرعىزىپ الدىق. اباي داڭعىلىنا جەتە بەرە شوپىر ماشينانىڭ ءجۇرىسىن باياۋلاتا باستادى. ابىر-سابىر قوزعالىسقا ءتۇس­كەن جاستار كەس-كەستەپ جول بەرمەيدى. راديوكوميتەت مەكەمەسىنە جەتە بەرگەندە ال­دى­مىز­دا الاۋلار كورىندى, ال بۇرىنعى ۋنيۆەرسيتەت, قازىرگى ق.ساتباەۆ كوشەسىنىڭ قيى­لىسىنا جاقىنداي بەرگەندە جانىپ جاتقان اۆ­توبۋستى كوردىك. الاڭدا الاۋ­لا­عان وتتار. زارەمىز ۇشا باستادى. زەينوللانىڭ كۇڭىرەنە ايتقان سوزدەرى كوڭىلدى قوبالجىتا ءتۇستى. تيميريازەۆ كوشەسىنە جەتكەنشە الاڭداعى الاۋلاردى بايقايمىز دەپ موينىمىزدى سىرەستىرىپ الدىق. ساعات ون ەكىدەن اسا بەرگەندە ۋني­ۆەر­سي­تەتتىڭ ءماجىلىس زالىنا بارساق, دەكاندار مەن كافەدرا مەڭگەرۋشىلەرى تۇگەلگە جۋىق وتىر. ءالى وتىرمىز, بەرى وتىر­مىز. پارتيا مەن ۇكى­مەت باسشىلارى ءبىر جەردە جينالىپ, ءماجىلىس قۇرىپ جاتقان كورىنەدى. سول جيىندا بەلسەندىلىكتى, اسىرەسە زاكاش كاماليدەنوۆ كورسەتىپ جاتىر, وقۋ ورىن­دا­رىن­دا قازاق با­لالارى 70-80 پا­يىزدان اسىپ با­رادى. ءتار­تىپ­سىزدىكتىڭ ءبارى سولاردان شىعا باستادى, تارتىپكە شاقىرماسا بولمايدى دەپتى ول. سول-اق ەكەن  الماتىنىڭ ميليتسياسى ايا­­عىنان تىك تۇرعانى ازداي, قولدارىنا كۇرەك ۇستاعان سولداتتار مەن كۋرسانتتار الاڭدى تازارتىپ جاتىر دەگەن حابار جەتتى. تۇنگى ءتورت شاماسىندا بيلىكتەگىلەر جي­نالىسى اياقتالعان سوڭ ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتكە ورتالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ۇيىمداستىرۋ ءبولىمىن باسقارىپ جۇرگەن قۋانىش سۇلتانوۆ كەلىپ, جينالىس اشتى. بۇدان كەيىن ءۇيدى-ۇيىمىزگە تارادىق. ەرتەسىنە قىزمەت ورنىمىزعا كەلگەندە تاعى ءبىر قۇيىن سوعا باستادى. بىزگە ءبىر كەزدە قارا­عان­دىدا ءبىرىنشى حاتشى بولىپ, الماتىعا كەل­گەندە ءجونسىز تىرلىگىنەن ءبىر نامىسقوي كۇيەۋدەن تاياق جەپ, رەسەيدىڭ ءبىر وبلىسىنا اۋىسقان سولومەنتسەۆ كەلەدى دەپ ابىگەر بول­دىق. ساباققا كەلگەندەرى قاۋىپ ءتوندىرىپ ءجۇ­رەر دەپ دارەتحانانىڭ جانىنداعى ءدالىزدىڭ اۋزى-مۇرنىن تولتىرا ستۋدەنتتەردى قاماپ قو­يىپتى. ستۋدەنتتەردىڭ ۋ-شۋ بولىپ تۇرعا­نىن كورىپ, قارا بىلعارىدان كۋرتكا كيگەن پىسىقشا جىگىتكە بالالاردى بوساتۋدى سۇ­رادىم. كونەر ەمەس, گۇج-گۇج ەتەدى. اتى-ءجو­نىم­دى ايتتىم دا, ستۋدەنتتەرگە اۋديتوريا­لا­رىڭا بارىپ, ىڭ-شىڭسىز وتىرىڭدار دەپ بۇيرىق بەرىپ ەم, الگى پىسىقتى يىقتارىمەن قاعىپ, كوگەننەن بوساعان قوزىداي شىعا ءجو­نەلدى. الگى جىگىت ىلەسىپ كابينەتىمە كەلدى. «جاۋاپ بەرەسىز», دەپ تىقىلداي بەرگەن سوڭ: «ءوزىڭ كىمسىڭ, كانە, قۇجاتىڭدى كورسەت», دەگەنىمدە, ءتوس قالتاسىنان قىزىل ءتۇستى قا­عازدى كورسەتتى. «اكەل, وقيىن» دەسەم, بوتەن ادامعا ۇستاتۋعا بولمايدى دەپ ەسىكتەن شىعا جونەلدى. ەرتەڭىنە رەكتورات پەن پارتكوم دەكان­دار­دى شاقىرىپ, كەڭەس وتكىزدى. اسىرەسە جاڭا­دان بولعان رەكتورىمىز تىم ۇرەيلەندىرە سويلەپ, ءبىر باسىمىز, ءبىر پارتبيلەتىمىز با­رىن ەسىمىزگە سالدى. قانداي كۇش قىسقانىن بىلمەيمىن, ومىرلىك تاجىريبەدە تالاي باس­شىلاردان بۇ­رىنىراق تۋعانىما باقتىم با, ايتەۋىر «جىگىتتەر, ۇرەيلەنبەيىك, ۇرەي جەڭسە كوپ ءما­سەلەنى قيىنداتىپ الامىز, سابىر ساقتايىق», دەپ كەڭەس ايتۋىما تۋرا كەلدى. الايدا, باسشىلار جوعارعى جاقتىڭ ىڭ­عايىنا قاراپ ءبىراز شارالار تىندىرۋعا كىرىستى. الاڭعا بارعان ادام كىنالى سانالىپ, ءىس-ارەكەتىنىڭ اۋىر-جەڭىلدىگى ەسەپكە الىنبادى. شىتىرلاتىپ وقۋدان شىعارۋ باستالدى. ءاسى­رەسە زاڭ, تاريح, جۋرناليستيكا فاكۋل­تەت­تەرىنىڭ دەكاناتى مەن پارتيا ۇيىمدارى ءاي-شايعا قاراتپاي, اق-قاراسىن تەكسەرمەي كوپ ستۋدەنتتەردى وقۋدان شىعاردى. سۇيتتىك-ءبۇيت­تىك دەپ كوكىگەندەرى دە بولدى. دەكابردىڭ جيىرماسى كەزىندە دەكان ءبول­مەسىندە بوس تۇراتىن ۇستەلدىڭ بەتىن فو­توعا تولتىرىپ تاستادى. ءوز ستۋدەنتتەرىڭدى تانىپ, شارا قولدانىڭدار دەپ اكىرەڭ­دەي­تىن­دەر شىقتى. فاكۋلتەت ۇستازدارىنا: «ەشقاي­سىڭ تانىماڭدار!» دەپ ەم, ونى رەكتو­رات­قا جەتكىزگەندەر دە شىقتى. وسىنداي جانتالاسىپ جۇرگەن كۇندەردىڭ بىرىندە ۇلى سىنشى مۇحامەتجان قاراتاەۆ كابينەتىمە كەلدى. كىرگەندە دە, كەلىپ وتىر­عاندا دا ەكى ادام بولىپ كورىندى. «مۇحا, قاسىڭىزداعى كىم؟» دەپ سۇراعاندا: «اۋىرىپ وتىر ەكەنسىڭ عوي. ءجۇر, سەنى اۋرۋحاناعا جەتكىزىپ سالايىن», دەپ كەلگەن ماسەلەسىن ايتپاي, مەنى دەدەكتەتىپ بىردەن ەمحانانىڭ نەۆرولوگيا بولىمىنە اكەپ تاپسىردى. ءبىر ايدان ارتىقتاۋ ۋاقىت ەمدەلىپ, بىردەن «ال­ماتى» ساناتوريىندە جالعاستىرۋ قاجەت دە­گەن سوڭ, سوندا كەتتىم. كۇنى كەشە: «انانى ىستە, مىناعان نازار اۋدار», دەگەن اكىم-قارا­لاردىڭ بىردە-ءبىرى حابارلاسىپ, حال سۇراۋعا جارامادى. «ساۋ كۇنىڭدە كەرەكسىڭ دە, اۋرۋ-سىرقاۋلى بولعاندا ءحالىڭدى بىلۋگە جارا­ماعان اعايىندى ويلاپ, جۇمىسقا شىق­قان كۇنى دەكاندىق مىندەتتى اتقار­مايمىن دەپ ارىز جازدىم. ءسويتىپ, ازاتتىققا قو­لىم جەتتى. مۇنى ايتىپ جاتقانىم, سول كەزەڭدە ومىربەك جولداسبەكوۆ رەكتورلىعىن اتقارا بەرگەندە بالكىم, ۋنيۆەرسيتەتتەگى اڭگىمە اۋانى باس­قاشا ءوربۋى دە مۇمكىن ەدى. ءويت­كەنى, ول  ادامگەرشىلىكتى رياسىز ساق­تاعان جان-دى. مەن ومىربەكپەن قويان-قولتىق ءجۇرىپ, اياق-تاباعىمىزدى ارالاستىرعان جان ەمەسپىن. ءارتۇرلى سەبەپپەن رەسمي باسقوسۋ بول­عاندا جايدارى مىنەز تانىتسا, الدە­قالاي ۇيىنە بارىپ قالعاندا جان جارى مايا ميحايلوۆنا باگىزباەۆا جىلى جۇزبەن ءشاي­نەك كوتەرەتىن. مۇنداي قاسيەت قازاقى سالت-ءداستۇر بويىنا دارىعان ادامداردان عانا اڭعارىلادى. ۇيىنە كىرگەندە «جوعارى­لا­تىڭىز» دەۋدى بىلمەيتىن «مادەنيەتتىلەردى» قازىر تالاي كەزدەستىرىپ ءجۇرمىز عوي. ومىربەك كازگۋ-دەن كەتكەننەن سوڭ ءبىراز ۋاقىت ءوز ماماندىعىمەن ءجۇردى. اكا­دەميانىڭ پرەزيدەنتى سايلاۋىنا قاتىستى. قاجەتتى داۋىستى جيناي المادى. ەگەر ول سايلانعاندا بۇگىنگى جويىلىپ كەتكەن عى­لىم اكادەمياسى باسقا رەسپۋبليكا­لار­دا­عىداي ساقتالىپ قانا قويماي, وركەندەپ, ەكونوميكامىزدىڭ قۋاتتانۋىنا ءوزىنىڭ ۇلە­سىن قوساتىن ەدى. مەملەكەتتەن قارجىلاناتىن اكادەميا­نى بەرمەگەن سوڭ بۇرىنعى كەڭەس رەسپۋب­ليكالارىنىڭ ىشىندە ءبىرىنشى بولىپ ءوز قارا­جاتىن ءوزى تاباتىن ينجەنەرلىك اكادە­ميانى اشىپ, از عانا جىل ىشىندە ۇلكەن ابىرويعا كەنەلدى. رەسپۋبليكانىڭ جاڭا باسشىلارى ومىربەكتىڭ ازاماتتىعىنا, ال­عىر­لى­عىنا, ىسكەرلىگىنە, تازالىعىنا كوز­دەرى جەتكەن سوڭ پارلامەنت دەپۋتاتتىعىنا ساي­لاتقىزىپ, تالاي ۇتىمدى ۇسىنىستارى مەن ءماندى قادامدارىنا نازار اۋدارىپ, جۇزەگە اسىردى. 1997 جىلى مەنىڭ 70 جىلدىعىمدى ادامي ءبىلىمى جوعارى, ارقاشان ءسىز-بىزدەن اس­پايتىن, جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى رەكتور كوپ­جاسار نارىباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ۇلكەن ءما­جىلىس زالىندا وتكىزدى. جارتىلاي رەسمي بولعانىمەن تويدىڭ قىزۋى سەزىلىپ, شەشىلە سويلەگەندەردەن كەيىن قورىتىندى ءسوزدى وزىمە بەردى. جينالعان كوپشىلىككە, وسىن­داي زور ءىلتيپات ءبىلدىرىپ جاتقان ۋنيۆەرسيتەت باسشىلارىنا العىسىمدى ايتىپ تۇر­عاندا رەكتورىمىز كوپجاسارعا: «باياعىدا ءومىر­بەك ارىسلان ۇلى قاڭقاسىن كوتەرىپ كەتكەن ستۋدەنتتەر سارايىن سالىپ العا­نىمىزدا مى­ناداي تارلىققا كەزدەسپەس ەك قوي», دەگەن ءسوز اۋزىمنان شىعىپ كەتكەن بولاتىن. – وسى تۇرسىنبەك قىزىق, مىناداي كەلىستى جيىن وتكىزىپ جاتقانعا ءدان ريزا بول­مايدى ما ەكەن, – دەگەندەر بولعانىمەن, كوپجاسار مۇنداي سىنشىل تىلەكتى قاپەرىنە دە الماي, ساراي قۇرىلىسىن تەزدەتتى. بۇگىندەرى ول ءوز مىندەتىن قينالماي اتقارىپ تۇر. تالاي ءىرى جينالىستار مەن كونتسەرتتەر ءوتىپ جاتىر. ءومىرىمىز قىزىق-دۋمانعا تولى عوي. مىر­زاتاي جولداسبەكوۆ دوكتورلىق ديس­سەر­تاتسياسىن قىرعىزستاننىڭ بالاساعۇن اتىن­داعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە قور­­­عادى. ول كەزدە زاكي احمەتوۆ, زەينوللا قاب­دولوۆ ۇشەۋىمىز قىرعىز ۋنيۆەرسيتەتى عىلىمي كەڭەسىنىڭ تۇراقتى مۇشەسى بول­عاندىقتان, بىشكەككە جىلىنا 5-6 رەت با­رىپ قايتاتىنبىز. قىرعىزدارعا ريزا بولعان مىرزاتاي الماتىداعى جورا-جولداستارىنا جانە اياۋ­لى اعالارىنا مەزىرەت جاساپ, بۇرىن مي­نيسترلەر كەڭەسىنىڭ شارۋاشىلىق ءبولى­مىنە قارايتىن, قازىر اقشالىلاردى قابىل­دايتىن «جالىن» مەيرامحاناسىنا شاقىر­دى. كۇ­لاش ەكەۋىمىزدى كوپشىلىكتىڭ ورتاسى­نان مىر­زاتايدىڭ جارى ءماريام قولتىق­تاپ ءدوڭ­گەلەنە سالىنعان ءۇيدىڭ ەسىگىنە كىرگىزىپ جىبەردى. وتىزشاقتى ادامعا ارنالعان شايعا اكادەميك, دەپۋتات ومىربەك  جولداسبەكوۆ اسابا ەكەن. ورتا تۇسىنداعى داس­تارقانعا قونىستاندىرا بەرىپ: «كەلەسى ءسوز­دىڭ كەزەگى قازاقتىڭ جوعىن بارىمىزدەن كوپ جوقتاپ, شىندىق ءۇشىن وتقا ءتۇسىپ جۇرگەن, ءبىرا­زىمىزعا ءىنى بولسا دا, سايلاۋمەن الا­تىن اتاعى جوق بولسا دا ءوزىمنىڭ تاماشا اعام تۇرسىنبەك كاكىشەۆكە بەرىلەدى», دەمەسى بارما. «اساتپاي جاتىپ قۇلدىق» دەگەن وسى بولار, قايسىبىر اكادەميكتەر وسى ءسات اسىعىس شارۋالارى ەستەرىنە ءتۇستى مە, قاي­دام, ايتەۋىر مەنىڭ ءسوزىمنىڭ سوڭىنا دەيىن شىدامادى. كەزەگىڭىز كەلەدى دەپ ءومىر­بەك توقتاتپادى ولاردى. تويدىڭ ءراسىمى اياق­تالىپ, ورنىمىزدان كوتەرىلە بەرگەندە ءومىر­بەك مەنى قۇشاقتاپ تۇرىپ: «تويىڭىزعا شاقىرماساڭىز دا مەن باستاعان ستۋدەنتتەر سارايىن ارى قاراي سالۋ ءىسىن قوزعاپ ءجى­بەرگەنىڭىز ءۇشىن كوپ-كوپ راحمەت, ەندى 80 جىلدىعىڭىزدا ۇمىتىپ كەتپەڭىز مەنى», دەپ قارقىلداپ كۇلدى. جۇرەك جىلۋىن تانىتتى. مۇنداي كەزدەسۋلەر ومىربەكپەن تالاي بولدى. ازاماتتىق قالپى ەشبىر وزگەرىسكە ۇشىراماي, دەپۋتاتتىق پارىزىنا ساي ەل­دىڭ وركەندەۋى مەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتتى بولۋى حاقىندا ماجىلىستە دە اشىق ءسوي­لەدى. راديو-تەلەديدار سۇحباتتارىندا دا جەتكىزە ايتقانىن كوپشىلىك ءالى ۇمىتا قويماسا كەرەك. ءسويتىپ جۇرگەندە سۇم اجال ارامىزدان الىپ كەتتى. الايدا, ەر-ازا­ماتتىڭ ءىزى قاي سالادان بولسىن بادىرايىپ كورىنىپ جاتىر. ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى ومىربەكتىڭ ءوزى بايلاپ-ماتاپ كەتكەن شەتەل ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن باي­لا­نىسىن كۇ­شەيتە ءتۇسىپ, بىلگىر عالىمداردىڭ لەكتسياسىن ستۋدەنتتەرگە تىڭداتىپ, ىجدا­ھات­تى ۇستازدار مەن تالاپتى ستۋدەنتتەر­دى شەتەل ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە تاجىريبەدەن ءوت­كىزۋ شارالارىن بۇ­رىنعىدان گورى جاندان­دىرا تۇسۋدە. ەل ءۇشىن, حالىقتىڭ ابىروي-بەدەلىن وسىرە بەرۋ ءۇشىن, رۋحاني قۋات-كۇشىن دا­مىتاتىن عىلىم-ءبىلىم جولىنا تۇسكەندەر ۇلگى بولسىن دەپ ەكى مىڭداي ادام سىيا­تىن, قازىر جوندەۋدەگى ستۋدەنتتەر سا­رايىنا ءومىر­­بەك جولداسبەكوۆتىڭ اتى بەرىلۋى اي­تىلعان ءسوزىمىزدىڭ, كوكەيدە قال­عان ويى­مىزدىڭ ناق­تى دالەلى ەكەنى ءسوزسىز. ەلگە ەڭبەگى سىڭگەن ءار ازامات وسى­لاي ارداقتالا بەرسىن. شىن ءما­نىندە ادال ەڭبەك ەتىپ, حالقىنىڭ ابىرويىن اس­قاقتاتا, رۋحاني ءداستۇرىن باسقالارعا تا­نىتا بەرۋگە شىن نيەت, ادال كوڭىلمەن كىرىسكەن ازاماتتى ەل ەشۋاقىتتا ۇمىت­پايدى. ومىربەك ءومىرشىل ازامات. تۇرسىنبەك كاكىشەۆ, پروفەسسور.