ەڭبەگىنە قاراي ونبەگى

تەلەفون ارقىلى حابارلاسقانىمىزدا, شارۋاشىلىق توراعاسى اۋەلدە ءارى-بەرى سىرعىتىپ, باقشالىقتى كورسەتۋدەن باسىن الىپ قاشتى. جۋرناليستەر ءجيى مازالايدى ەكەن. جازامىز دەپ كەلەدى, تەلەارناعا تۇسىرەمىز دەپ كەلەدى. ءسويتىپ جۇرگەندە, ءتىل-كوز ءوتتى مە, بورداقىعا بايلاپ وتىرعان ءداۋ بۇقاسى باسىن كوتەرە الماي ولەرمەن كۇيگە تۇسكەن. قاسىمىزدا مانكەنت اگرو­كووپەراتيۆىنىڭ توراعاسى باتىر انارمەتوۆ پەن اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ باس مامانى, سىرالعى دوس شۋحرات قۇر­باناليەۆ بار. ءازىل-شىندى تىزە­گە باسقانداي بولىپ رۇقسات ال­دىق-اۋ. «كوز ادامدى – مولاعا, تۇيە­نى قا­زانعا تۇسىرەدى» دەگەن قا­­نات­تى ءسوز بار. «دوسمات» شارۋا قو­جا­لىعىنىڭ توراعاسى وسى جا­عى­نان قاۋىپتەنەتىن بولۋ كەرەك. بۇل ءوزى ءبىر قىزىق جاعداي. بۇرىندارى كاسىپ­ورىندار, شا­رۋا­شىلىقتار ءوزى ءوندىرىپ جات­قان ءونىم­دەرىن باق ارقىلى جار­نا­مالاۋعا قۇمارتىپ جاتاتىن ەدى, سوڭعى جىلدارى قالام ۇستاعان اعايىندار قايتا-قايتا اينالىپ سوعا بەرگەننەن كەيىن ەرقاشتى بولعان با, باياعىداي جارقىلداپ قۇشاعىن جايا بەرمەيدى. «دوسمات» شارۋا قوجا­لى­عىنىڭ يەلىگىندە 3 گەكتار سۋارمالى, 6 گەكتار جايىلىمدىق جەر بار ەكەن. ءۇش گەكتار جەردەگى باۋ-باقشا ونىمدەرىمەن تانىسا باستاعاننان-اق باياعىدا ايتىلا بەرەتىن «يرانباققا» كىرىپ كەتكەندەي بولدىق. شارۋاشىلىق جەتەكشىسى شام­حات اتانىڭ قوس ۇلى قان­داي جۇمىستار اتقارىپ جاتقان­دى­عىن تانىستىرىپ كەلەدى. الما اعاشتارىنىڭ ءتورت-بەس ءتۇرى, ونىڭ ىشىندە جازدىعى, كۇزدى­گى, قىس­تىعى بار. الحورى, ورىك. ال­­دى تەرىلىپ العانىمەن بيىل الما مول بىتكەن. اعاش بۇتاق­تا­رى سىڭ­سىعان ونىمدەردى كوتەرە الماي باسى جەرگە تيگەنشە ءيىلىپ تۇر. ءبىز بۇعان دەيىن كورگەن الما باقتارىنىڭ اراسىندا بوس جەر بو­لار ەدى, ول مۇندا جوق. ءجى­گىت­تەر جەر كولەمى از بولعان­دىقتان مەيىلىنشە يگەرىپتى. ارا­لىقتاعى الاڭقايعا جوڭىشقا ەككەن. تىزەلىكتەن اسادى. ءۇشىن­شى ورىمعا دايىن. ارىرەكتە كارتوپ, قىزاناق, قيار, بولگار بۇرىشى. ەندى ءبىر يىندە قۇل­پىنايدىڭ ەكى ءتۇرى ەگىلگەن. سىرتقى قورشاۋعا تاياۋ سىپىرعى جا­سايتىن كوكتەسىن جۇگەرى ساباعى سياقتى جايقالىپ تۇر. شامحات اتانىڭ جۇمىسكەر قوس ۇلى ۇلىقبەك پەن نازىم­بەك «ءبىز وزىمىزگە كەرەكتى كوكو­نىستەردىڭ نەگىزگىسىن وسى باق­تا ءوسىرىپ, ارتىعىن بازارعا شى­عا­رامىز», دەيدى. بۇعان قوسا «دوس­مات» شارۋا قوجالىعىنىڭ ءتورت ت ۇلىك مالى بار. التى گەكتار جايىلىمدىقتا بيداي, جوڭ­ىشقا ەگەدى. بۇگىنگە دەيىن 150 تون­نا پىشەن دايىنداپ العان. باقشالىقتى جاعالاپ مال قوراعا وتتىك. 18 ساۋىن سيىر بار. 14 سيىر ساۋىلادى. 12 بۇزاۋ, بورداقىدا بايلاۋلى 14 باس بۇقا كۇتىمدە. ساۋىن سيىر­لاردىڭ قارتايعاندارى ەتكە سويىلادى دا ورنىنا جاس سيىرلار قوسىلادى. ساۋ اپپارتتارى الىنعان. وسى ءۇيدىڭ كەلىندەرى تاڭەرتەڭگىلىك قاقتاپ ساۋىپ, ءسۇت جينايتىندارعا وتكىزەدى. «سيىردىڭ ءسۇتى – تىلىندە» دەگەن ءسوز بار. اعايىندىلار بۇل ماسەلەنى تۇپكىلىكتى شەشكەن. باقشانىڭ ءبىر شەتىنەن تەرەڭ ور قازىپ, جاڭادان ورىلعان, ءسولى بويىنداعى جوڭىشقانى ابدەن تاپتاپ, ۇستىنە تۇز سەبەدى. ءار قاباتتى قالىڭ شوپپەن جاۋىپ, جاڭاسىن توسەيدى. قىسقى ۋاقىتتا اشساڭ ءسولى قۇرعاي قويماعان تۇزدى جوڭىشقا مال بىتكەننىڭ جەڭسىك اسى سانالار ەكەن. الدىنا تورە تاباق تارتىل­عان­داي سۇيسىنە جەيدى. ءسۇت تە مول. قازىر جاڭا تەحنولوگيانىڭ دامىعان زامانى. ۇلىقبەك پەن نازىمبەك عالامتوردى اقتارىپ وتىرىپ, بەلارۋس عالىمدارى بۋدانداستىرىپ ىرىلەندىرگەن لاملەمەنىڭ سيپاتىن وقيدى. ءبىر ءتۇبىنىڭ ءوزى 25 كەلىگە دەيىن تارتا­تىن بۇل ءونىم سيىرلاردىڭ قوڭدى­لىعىن ارتتىرىپ, ءسۇتىن كوبەي­تەتىندىكتەن بەلورۋسسيادان كوشەتىن الدىرعان. ۇلىقبەك بىرەۋىن قوياننىڭ قوس قۇلاعىنان ۇستاعانداي سوپاڭ ەتكىزىپ ج ۇلىپ الدى. راسى كەرەك, شىمكەنتتە تالاي شارۋاشىلىقتى ارالاپ ءجۇرىپ مۇنداي لاملەمەنى كورگەن ەمەسپىز. عالىمداردىڭ كوز مايىمەن كەلگەن بۇل تۇقىمنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, مالعا كەرەگىنشە بەرىپ, قالعان بولىگىن قويمادا ساقتاساڭ ءتۇسىن بەرمەيدى. كەسكەن جەرى قارايعانىمەن, ارعى جاعى ءسولدى كۇيىندە. شارۋاشىلىق باسشىسىنىڭ ءتىل-كوز تيەدى دەپ قورقاتىنى وسى بولسا كەرەك. بىراق, بىزدە ەرىگىپ كەلگەن جوقپىز. وسىنداي جاقسى تاجىريبەلەردى باسقالار دا ەستىپ-كورىپ, تاۋەكەلدىڭ قايىعىنا ءمىنسىن دەيمىز. ادامنان ادام­نىڭ ارتىعى جوق. ەرىنبەي ەڭ­بەك ەتسەڭ جەر جارىقتىق جومارت. اۋىل-اۋىلدا پايدالانىل­ماي جاتقان ۇيىرگەلىك جەر جەتەدى. وسى قوس جىگىتتىڭ جاساعانىنىڭ جار­تىسىن ىسكە اسىرعان جاع­دايدا وتباسى توق, اۋىلدا مول­شىلىق بولار ەدى. ەلباسى دا وسى ماسەلەنى ۇكىمەت الدىنا ۇنەمى نىقتاپ كەلەدى. اۋىلشارۋاشىلىق ءونىم­دەرىنىڭ ءار گەكتارىنا ۇكىمەتتەن بولىنگەن سۋبسيديانىڭ ەسەبى جوق. جەڭىلدىكتى پايدالانىپ, وتباسىڭدى اسىرا. توق­شى­لىق ءيىسى بۇرقىراعان مىناۋ وتباسىنىڭ بەرەكەلى شارۋا­شى­لىعىنىڭ باسىندا تۇرىپ تا وسىنى ويلادىق. ۇلىقبەك پەن نازىمبەكتەن ۇيرەنەر كوپ ەكەن. شارباق قاسىن­داعى بوس جەرگە باقا تەرەك­تەر ەگىپتى. ساتىپ الساڭ قىپ-قىزىل اقشا. سول مىڭداعان اقشا وسى اۋلادا تىگۋلى تۇر. – تاعى ءبىر قورا سالىپ جاتىرمىز, – دەيدى نازىمبەك. – قۇ­رىلىس ماتەريالدارى نەگىزىنەن وزىمىزدەن. پاقسادان كوتەرەمىز. جازدا سالقىن, قىستا جىلى. قوس جىگىتكە راحمەت ايتىپ قوش­تاستىق. بۇل جىگىتتەر كۇن كورە الماي جاتىرمىن دەپ ەشكىم­نىڭ الدىنا الاقان جايىپ بار­مايدى. بەرەكەسى – ەڭبەكتە. باۋ-باقشانىڭ ارتىق ءونىمىن بالا­لار ۇيىنە, ينتەرناتقا, مەكتەپ اس­حاناسىنا, از قامتاماسىز ەتىل­گەن وتباسىلارعا بەرەدى ەكەن. بەرگەنىن بۇلدامايدى. ازا­ماتتىق بورىشىمىز دەپ بىلەدى. «شىركىن, قازاقستاننىڭ ءار اۋىلىندا وسىنداي اس تا توك مولشىلىق بولسا ەكەن», دەگەن تىلەۋمەن اتتاندىق. باقتيار تايجان, «ەگەمەن قازاقستان» وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى