شىعاناق شاراپاتى

اق تارىنىڭ اتاسى, داڭقتى ديقان شىعاناق بەرسيەۆتىڭ 135 جىل­­دىعى تۋعان جەرى – ويىل اۋدا­­نىن­­­داعى قاراتال اۋىلىندا اي­­شىق­تى اتالىپ ءوتتى. مەرەي­­توي­­­لىق شارا رەكوردتىق ءونىم ال­عان ال­قاپتىڭ قاسىنداعى قاراسۋ اۋى­لى­نىڭ ىرگەسىندەگى 1946 جىلى بوي كوتەرگەن «داڭق مۇ­ناراسى» مەن تارىشىنىڭ بەيىتى­نە ءتاۋ ەتۋدەن باستالدى. تۇيە شى­عىر­مەن القاپقا سۋ شىعارىپ, كەت­پەنى­مەن سۋارمادا تارى ءوسىرىپ, ماڭ­داي تەرىمەن قازاقتى الەمگە تانىت­قان ديقاننىڭ ارۋاعىنا قۇران باعىشتالدى. سودان كەيىن قارا­تال اۋىلىنداعى داڭقتى ديقان ەس­كەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قوي­عان قوناقتار اۋىل كلۋبىندا «شى­عاناق باعىندىرعان شىڭ!» تاقى­رى­بىندا عىلىمي-تانىمدىق كون­فە­رەنتسياعا قاتىستى. شىعاناق بەرسيەۆ اتىنداعى اۋداندىق ونەر جانە ولكە تاريحى مۋزەيىندە «اق تارىنىڭ اقتاڭگەرى – شىعاناق» اتتى كورمەمەن تانىستىرىلىپ, مۋزەي قىزمەتكەرلەرى دايىنداعان بەي­نە­فيلم كورەرمەندەر نازارى­نا ۇسىنىلدى. شىعاناق بەرسيەۆ ءيسى قازاققا جاقسى تانىس. ول تۋرالى قازاق جا­زۋ­شىسى عابيدەن مۇستافين «شىعاناق» رومانىن جازسا, نەمىس اقىنى بەرتولد برەحت «تارى تۋرا­لى» پوەمانى ومىرگە اكەلدى. جازۋ­شى گ.فيش «بولماستى بول­دىر­عان ادام» دەگەن تاماشا وچەرك جازدى. ەڭبەك ادامىنىڭ اتىن الەمگە ايگىلەگەن ونىڭ ەڭبەك­قور­­­لى­عى, جىلدار بويى جيناعان ءتاجى­­ري­بەسى دەۋ ورىندى. ونىڭ تارى­­شى­­لار زۆەنوسى 1942 جىلى 40 گەك­­تار تارى القابىنىڭ ءار گەك­تارى­­نان ورتا ەسەپپەن 175 تسەنت­نەر تارى السا, 1943 جىلى 4 گەك­تار جەردىڭ ءار گەكتارىنان 201 تسەنت­نەر تارى جيناپ, دۇنيە ءجۇزى­لىك رەكوردقا قول جەتكىزدى. بۇل شى­عاناق باعىندىرعان شىڭ رەتىندە ەل ەسىندە ماڭگى قالدى. كونفەرەنتسيادا سوڭعى جىل­دارى تارىشى ەڭبەگىن زەردەلەي زەرت­تەپ جۇرگەن ارداگەر جۋرناليست يدوش اسقار بايانداما جاسادى. ول «شىعاناق – جاراتقاننىڭ جا­را­لىمى, ناعىز فەنومەن تۇلعا», – دەي كەلىپ, اتاقتى تارىشىنىڭ رەكورد­تىق كورسەتكىشىنە قالاي جەت­­كەنىن ەڭبەك جانە ءومىر جولى­مەن باي­لانىستىرا باياندادى. تارى­­شى تۋرالى دەرەكتەر جيناۋ­عا, زەرت­تەۋگە وقۋشىلارىن جۇ­مىل­­­دىر­عان ۇستاز ايجان الما­نيازو­­ۆا اق تارىنىڭ اتاسى تۋرالى تۇجى­رىمدارىن ورتاعا سالدى. ەڭ­بەك ارداگەرلەرى كەلدىباي ەس­پا­عام­­بەتوۆ, ەلۋباي قاليەۆ, تۇ­رار شەريازدانوۆ, قاراكوز قوساەۆا مەن جيەنى مۇحامبەتقالي ەشمۇقان شىعاناق تۋرالى جانە ءىزباسارلارىنىڭ ەسەلى ەڭبەگى جايلى ەستەلىكتەر ايتسا, اقىن جاقسىلىق ايجان مەن اۋىل تۇرعىنى سالامات شاڭعالا دا ءوز ويلارىمەن ءبولىستى. كونفەرەنتسيا سوڭىندا اۋدان اكىمى بۇلبۇل كۇزەمباەۆا قوناقتارعا ىزگى تىلەگىن ءبىلدىردى. كونفەرەنتسيادان سوڭ كورەرمەن­دەر نازارىنا جەرگىلىكتى اقىن-جۋرناليست, نۇرلىبەك قالاۋوۆ­تىڭ پەساسى بويىنشا قويىلعان «شى­عا­ناق» سپەكتاكلى ۇسىنىلدى. ودان سوڭ اۋىل ورتاسىنداعى سايا­با­قتا «قۇرمەت تاقتاسى» سالتا­ناتپەن اشىلدى. ساياباقتا ورناتىلعان ساحنادا وب­لىستىق اقىندار ايتىسى ۇيىم­داس­­تىرىلدى. وعان سەگىز اقىن قاتى­سىپ, ايتىستىڭ كورىگىن قىز­دىر­دى. ولار شىعاناققا ولەڭ شۋماق­تا­رىن ارناپ, كوكەيلەرىنە كەلگەن كو­­­رىك­­­­تى وي­لاردى جىرلارىنا ارقاۋ ەتتى. كەلەسى كۇنى ويىل سەلوسىندا ش.بەرسيەۆ اتىنداعى سەلولىق وكرۋگى­نىڭ كۇنى وتكىزىلىپ, اۋىل شارۋا­شىلىعى ونىمدەرىنىڭ ءجار­مەڭكەسى ۇيىمداستىرىلدى, كون­تسەرتتىك باعدارلاما ۇسىنىلدى. ...بيىل جاز جاڭبىرلى بولدى. ويىلدىق شارۋالار اق تارىنىڭ اتاسى شىعاناق بەرسيەۆتىڭ تارى ءوسىرۋ داستۇرىنە دەن قويىپ, لايىق­تى جالعاستىرۋدا. شارۋا قوجا­لىق­­تارى بيىل تارى القابىنان مول ءونىم الىپتى. بۇل دا شىعاناق ونە­گە­سىنىڭ ومىرشەڭدىگىن كورسەتسە كەرەك. ساتىبالدى ءساۋىرباي, «ەگەمەن قازاقستان» اقتوبە وبلىسى, ويىل اۋدانى