مومىش ۇلى جانە ماسكەۋ

«...ۇرپاق اتار سەكسەن مەن ءجۇز­دىگىمدى, تاريحتىڭ تەرەڭىنەن ءسوز كەلگەندە»  دەپ  كورەگەندىكتەن  اي­تىپ كەتكەن سوزدەرىنە ساي, باۋ­كەڭنىڭ ءجۇز جىلدىق مەرەيتويى وتكەن جىلدىڭ  باسىندا ماسكەۋ­دە  باستالعانى ءمالىم.   تاراز قا­لا­سىنداعى «باۋىرجانتانۋ» عى­لى­مي-زەرتتەۋ ورتالىعى ازىرلەپ, ماسكەۋدەگى «مۇراگەر» قوعامى­نىڭ پرەزيدەنتى جانىبەك ەلەك­باەۆتىڭ, «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ جان-جاقتى  كومەكتەسۋىمەن,  قا­زاق­­ستان ەلشىلىگىنىڭ  باسشىلىق جاساپ, قولداۋ كورسەتۋىمەن  ءماس­كەۋدىڭ «لەنوم» باسپاسى باۋىر­جان مومىش ۇلىنا ارنالعان «لە­گەندارنىي باتىر» جيناعىن جا­رىققا شىعارىپ ەدى. وسى جي­ناق­تىڭ  قازاقستان ەلشىلىگىندە ءوت­كىزىلگەن تۇساۋكەسەر-تانىستى­رى­لىمى – باۋىرجان  مومىش­ ۇلى­نىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنىڭ بە­تاشارى بولدى. بۇعان  رەسەي مەم­لەكەتتىك دۋماسىنىڭ, ءماس­كەۋ ۇكىمەتىنىڭ, رەسەيدىڭ قور­عانىس مينيسترلىگىنىڭ, وڭىرلىك دامۋ مينيسترلىگىنىڭ,  ماسكەۋدەگى ۇلى وتان سوعىسى جانە قارۋلى كۇشتەر مۇراجايلارى  قىزمەت­كەر­لەرىنىڭ, كوزى ءتىرى پانفيلوۆشى ارداگەرلەردىڭ وكىلدەرى, گەنەرال ي.ۆ.پانفيلوۆتىڭ قىزى مايا پانفيلوۆا,  باۋكەڭنىڭ ماسكەۋدە تۇراتىن پەرزەنتى ەلەنا باۋىر­جانقىزى كوركينا, قازاقستاننان حا­لىق جازۋشىسى شەرحان مۇر­تازا باستاعان ازاماتتار قاتىستى. تۇساۋكەسەر ءراسىمىن  اشقان قا­زاقستان ەلشىسى زاۋىتبەك تۇ­رىس­بەكوۆ «لەگەندارنىي باتىر»   كىتابىنىڭ   با­­ۋىرجان مومىش­ ۇلى­نىڭ  رۋحاني مۇراسىنا قو­سىل­عان ەلەۋلى قازىنا ەكەنىنە نازار اۋدارىپ,   اتالعان جي­ناق داڭق­تى باتىردىڭ ەسىمىن  ماڭگى ەستە قالدىرۋعا,  حالىقتار ارا­سىن­داعى  دوستىق قارىم-قاتىناس­تاردى  دامىتۋعا, ۇرپاقتاردىڭ  ادامگەرشىلىك بەينەسىن قالىپتاس­تى­رۋعا  جول اشا تۇسەتىنىن ايتتى. ۇرپاق اۋىسىپ, زامان وزگەرىپ, قانداي قوعام ورنىقسا دا, با­ۋىر­جان مومىش ۇلىنىڭ تاريح قا­لىپ­تاستىرعان ءبىرتۋار تۇلعاسى  مەن  ءداۋىر باس يگەن  قاھارمان­دى­عىنىڭ وزگەرمەيتىن  ءوز شىندىعى بار.    رەسەيلىكتەر كەشەگى ءھام ءبۇ­گىنگى بۋىنىنىڭ كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى,  ءبىر ءوزى ءبىر حالىقتىڭ نا­مىسىنا اينالعان داڭقتى قازاق باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ەسىمى مەن ەرلىگىن قۇرمەتتەپ, قاستەر­لەۋدە. ويتكەنى, باۋىرجاننىڭ  ەر­لىگى  – ماسكەۋدىڭ ماڭگىلىك تا­قى­رىبى. باۋكەڭنىڭ, الەكساندر بەك ايتاتىن «فاميلياسى جوق ادامنىڭ»  اتىن ايداي الەمگە  جاي­­­عان,  ەرلىگىن تانىتقان ماسكەۋ  تۇبىندەگى  سۇراپىل شايقاستار. ونىڭ اتاعى مەن داڭقى  ادام­زات­تى  ازات ەتكەن ۇلى جەڭىستىڭ  بول­مىسىمەن ءبىرتۇتاس دەيتىنىمىز دە سوندىقتان. باۋكەڭنىڭ ۇلى تويى­نىڭ ماسكەۋدەن باستاۋ العانى,  بۇعان ەڭ الدىمەن ماسكەۋ جۇرت­شىلىعىنىڭ   ىقىلاس بىلدىرگەنى    – تاريحي شىندىق پەن  ءومىر  شىن­دىعىنىڭ    ءوزارا ۇندەسۋى ەدى  دەپ تۇيىندەيتىنىمىز دە  سول سەبەپتى. ورىس ەلى باۋىرجان مو­مىش ۇلىن وزدەرىنىڭ باس قالاسىن جاۋعا بەرمەگەن   جاۋىنگەر قول­باسشى, گەنەرال پانفيلوۆتىڭ سەنىمدى سەرىگى, ۆولوكولامسك تاس جو­لىنداعى «ارپالىستىڭ» (ا.بەك رو­مانى)  شىن يەسى, «موسكۆا ءۇشىن شايقاستىڭ»  ەڭ باستى  كەيىپ­كەر-اۆتورى دەپ بىلەدى. ۇلى وتان سوعىسى جىلدا­رىندا, قاندى مايدان توسىندە پانفيلوۆ پەن باۋىرجاندار شىڭ­­­داعان شىن مانىندەگى دوس­تىقتىڭ بۇگىنگى قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ءوزارا  ىن­تى­ماقتى  بايلانىستى بايىتۋعا, اسىرەسە, ەكى تاراپتاعى دا ءوت­كەندى بىلىڭكىرەمەي ءوسىپ كەلە جات­قان  جاس بۋىنعا تاريحي تاعىلىم بولا الاتىندىعىن  ەستەن شىعارۋعا بول­مايدى.  قا­زاق­ستان ءۇشىن, قا­زاق­­تار ءۇشىن بۇل سوعىس  – كەشەگى ورتاق تاريحتىڭ ءبىر بولشەگى.  با­باڭنىڭ قا­نى توگىلگەن, اتاڭنىڭ سۇيەگى جات­قان, اكەڭنىڭ ەسىمى تا­سى­نا ويىپ جا­زىلعان توپىراق قالاي جات بولادى؟ «سوعىس كور­گەن اكە­لەر­دەن جارالىپ, سوعىس كور­گەن انا­لاردى ەمگەن» ۇرپاق مۇنى  جاق­سى تۇسىنسە كەرەك. قان مايداندا قازا تاپقان  مىڭ­­داعان جەرلەستەرىمىزدىڭ, سو­نىڭ ءىشىن­دە بىرقاتار كەڭەس وداعى با­تىر­لارىنىڭ  سۇيەگى رەسەي جەرىندە  جاتىر.  نۇركەن ءابدىروۆ روستوۆ وب­لى­سىندا, ءجۇنىسباي قا­يىپوۆ پەن تولەگەن توقتاروۆ  نوۆ­گورود وبلى­سىن­دا, الىكباي قو­ساەۆ,  مۇسابەك سەڭ­گىرباەۆ, نارسۇتباي ەسەبولاتوۆ ماسكەۋ وب­لىسىندا, بوران نى­سان­باەۆ ورەل وبلىسىندا, قارسىباي سى­پاتاەۆ قال­ماق رەسپۋبليكاسىندا جەرلەنگەن. دۋبوسەكوۆو بەكەتىندەگى اس­پان­مەن استاسقان التى سول­دات­تىڭ تاس بەينەسىنەن تۇزىلگەن 28  پان­في­لوۆ­شىلارعا ارنالعان, 1975 جىلى تۇر­عىزىلعان  الىپ مە­مو­ريال­دى الى­ڭىز. بۇل – جيىرما سەگىز پانفي­لوۆشىلار ساپىندا بولعان التى ۇلت وكىلدەرىنىڭ  ءور تۇلعاسىن  ءور­نەك­تە­گەن تاس تۇعىرلار.  الايدا, قا­زىر­گى­دەي زامان وزگەرىپ, ۇلى وتان سو­عى­سىنا دەگەن كوزقاراس وزگە­شە­لەنىپ جات­قان كەزدە پانفيلوۆشىلار  ەرلىگىنە كۇمانمەن قاراۋشىلار كەز­دە­سەتىندىگىن ايتپاسا بولماس. ونى قول­­دان جاسالعان ەرلىك  دەيتىندەر  بار. بىراق مىنا ءبىر وقيعانى ەسكە ءتۇ­سىرىپ كورەلىكشى. 1941 جىلدىڭ قا­ھارلى قاراشاسىنىڭ 16 جۇلدى­زىن­دا ماسكەۋگە قاراي ورشەلەنە ۇم­تىلعان جاۋدىڭ تانك ديۆيزيا­لا­رى­نا  قارسى   ۆولوكولامسك تاس جولى تۇسىندا, دۋبوسەكوۆونىڭ ويىق-ويىق ورماندى دالاسىندا  پانفيلوۆ ديۆيزياسىنىڭ  قانتوگىستى قور­عانىس ۇرىستارىن جۇرگىزگەنىن ەشبىر تاريح جوققا شىعارا المايدى. بۇل سوعىستىڭ دەرەگىن باۋكەڭ  «موسكۆا ءۇشىن شايقاس» كىتابىندا تاريحي تۇرعىدا تياناقتاپ بەردى. مۇنى ەرلىك ەمەس دەپ كىم ايتا الادى؟ نەليدوۆو دەرەۆنياسىندا با­ۋىر­لاس­تار زيراتى بار.  دەرەۆنيادا 1967 جىلدان بەرى باتىر-پانفي­لوۆشى­لار مۇراجايى جۇمىس ىستەيدى. مۇ­راجايدا ي.پانفيلوۆتىڭ, ب.مو­مىش­­ ۇلى­نىڭ, ۆ.كلوچكوۆتىڭ جانە باس­قا دا قاھارمان جاۋىنگەرلەردىڭ ءومىرى مەن ەرلىگىنە بايلانىستى مىڭ­­­داعان  ەكسپوناتتار جيناق­تال­عان. پانفيلوۆشىلاردىڭ ەرلىگى الەم­گە تانىلعان 16  قاراشاعا وراي­لاستىرىپ  سالتاناتتى تۇردە اشىل­عان  باتىر-پانفيلوۆشىلار مۇرا­جا­يى  40 جىلدان بەرى جۇيەلى جۇ­مىس ىستەپ كەلەدى. مۇراجايدىڭ   جاس­تارعا تاريحي-پاتريوتتىق ءتار­بيە بەرۋدە, ەكى ەل حالىقتارىنىڭ  سوعىس جىلدارىندا شىڭدالعان   دوس­­تىعىن ودان ءارى دامىتۋدا  ەرەكشە  ورنى بار. 2007 جىلى قازاق­ستان ەلشىلىگىنىڭ قولداۋىمەن  با­تىر-پانفيلوۆشىلار مۇراجايىنىڭ    قۇرىلعانىنا 40 جىل تولۋى   لا­يىقتى اتالىپ ءوتتى. 2005 جىلى قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ  جەكە تاپ­سىرماسى بويىنشا ۆولوكولامسك قا­­لاسىندا كەڭەس وداعىنىڭ باتىر­لارى يۆان پانفيلوۆ پەن با­ۋىر­جان مومىش ۇلىنىڭ مۇسىندەرى  ور­ناتىلعان بولاتىن. ەلىمىزدىڭ باس­شىسىنىڭ  ۆولوكولامسك قالاسىندا قوس باتىردىڭ مۇسىندەرىن  اشۋ ءراسى­مىندە سويلەگەن سوزىندە  ي.پانفيلوۆ پەن ب.مومىش ۇلىنىڭ  قا­زاق­ستانعا دا,   رەسەيگە دە بىردەي ورتاق, اسا قادىرلى ادامدار بولعانىنا نازار اۋدارىپ, بۇل ورناتىلعان ەس­كەرت­­كىش-بەلگىلەر ماسكەۋ مەن ستا­­لينگ­رادتىڭ, كۋرسك مەن بەر­ليننىڭ تۇبىندە قازا تاپقان بەلگىلى ءھام بەل­گىسىز بارلىق جاۋىن­گەر­لەردىڭ دە رۋ­حىن بەينەلەيتىنىن اتاپ كور­سەت­كەنى كەيىنگى تالاي جي­ىن­داردا  قاي­تا­لا­نىپ,   تىلگە تيەك بولىپ ءجۇر. قازاقستاندىقتاردىڭ ماسكەۋ ءتۇ­بىندەگى ەرەسەن ەرلىگىنىڭ وسى ەسكەرتكىشتەرى  بۇگىندە قازاقستان ەلشىلىگى ديپلوماتتارىنىڭ,  رەسەي قا­زاقتارىنىڭ تاعزىم ەتەتىن  قاستەرلى  ورنىنا   اينالدى.  16  قاراشا كۇنى جانە ءداستۇرلى   جەڭىس  مەيرامىندا  پانفيلوۆ ديۆيزياسى جاۋىنگەر­لە­رى­نىڭ ەرلىگىن ەسكە الىپ, 28  پانفي­لوۆشىلارعا ارنالعان  مەموريالعا,  نەليدوۆو دەرەۆنياسىنداعى باۋىر­لاس­تار زيراتىنا, ۆولوكولامسك قا­لا­سىنداعى باتىرلار اللەياسىندا تۇرعان  يۆان پانفيلوۆ پەن باۋىر­جان مومىش ۇلىنىڭ ەسكەرتكىش ءمۇ­سىندەرىنە گۇل شوقتارىن قويۋ,  با­تىر-پانفيلوۆشىلار مۇرا­جا­يىن­­دا بولۋ  – جىل سايىنعى بو­رىش­تى ءىس بولىپ قالىپتاستى. رەسەي استاناسىنىڭ مەرەكەلى جىلى  باۋكەڭ رۋحىنا ادالدىعىن اي­قىنداعان قاسيەتتى ءىسىنىڭ ءبىرى ءماس­كەۋدىڭ № 229 ورتا مەكتەبىنە باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ەسىمىنىڭ بەرىلۋى ەدى. بۇل باتىرعا  ەڭ ال­دىمەن قازاق حالقىنا  كورسەتىلگەن زور قۇر­مەت دەپ قابىلداندى. بۇعان دەيىن ماسكەۋدەگى ءاليا مول­داعۇلوۆا  اتىنداعى № 891 ور­تا مەكتەپ اقتوبەلىكتەردىڭ, پسكوۆ وب­لى­­سىنداعى مانشۇك ءما­مەتوۆا اتىن­داعى ورتا مەكتەپ  باتىس­قا­زاق­ستان­دىقتاردىڭ قام­قور­لىعىن­دا بو­لىپ كەلە جاتسا, اۋليەاتا جۇرتى باۋىرجان اتىن­داعى مەكتەپتى ءبىرىنشى كۇننەن قام­قورلىق اياسىنا الدى.  جام­بىل وبلى­سى­نىڭ اكىمى قانات بو­زىمباەۆ پەن ونىڭ ورىنباسارى مەيرامبەك ءتو­لەپبەرگەننىڭ باس­شىلىعىمەن, جام­بىلدىق ىسكەر ازا­ماتتاردىڭ قولداۋ-كومەگىمەن   باۋ­كەڭ مەكتەبى تۇبەگەيلى جا­ڭا­رىپ, جاڭادان جاب­دىقتالىپ, جا­راق­تا­نىپ,  مۇ­را­جا­يى اشى­لىپ, اۋ­لاسىنا ءمۇسىنى ورناتىلدى. ءبۇ­گىندە ءىشى-سىر­تىنىڭ اسپەتتەلىپ, اسەمدەلۋى, جال­پى جابدىقتالۋى جاعىنان ءاليا مەك­تەبى مەن با­ۋىرجان مەكتەبىنە تەڭدەسە الا­تىن ءبىلىم ۇياسىن بۇكىل ءماس­كەۋ­دەن تابۋ وڭاي ەمەس. مۇنى ءماس­كەۋلىكتەردىڭ وزدەرى دە مو­يىنداپ وتىر.  اقتوبەلىكتەردىڭ ءاليا مەك­تەبىن, جامبىلدىق­تار­دىڭ  با­ۋىرجان مەكتەبىن قازىرگى زامانعى وقۋ-تەحنيكالىق قۇرال-جابدىق­تارىمەن جاراقتاندىرۋعا  جۇم­ساعان قار­جى­لاي  كومەگىنىڭ جال­پى سوماسى   ءبىر ميلليون اقش دول­لارىنا جەتتى. ماسكەۋ جۇرتشىلىعى جۋىر­دا  ادەبيەتشىلەردىڭ ورتالىق ۇيىندە باۋىرجان مومىش ۇلىن ەسكە الۋعا ارنالعان  سالتاناتتى كەشكە جي­نال­دى. ەلشىلىكتىڭ قولداپ, كومەك­تەسۋى­مەن, كەشتىڭ ۇيىمداس­تى­رى­لۋىنا رەسەي جا­زۋشىلار وداعى, ادەبيەت­شى­لەردىڭ ورتالىق ءۇيى, ءماس­كەۋدەگى «مۇراگەر» جانە «قا­زاق ءتىلى» قو­عام­دارى, ماسكەۋلىك ستۋدەنت-جاس­تار­دىڭ «جاس قانات» ۇيىمى   ۇيىتقى بولدى. ...كەنەت كەڭ زالدى لەۆيتاننىڭ ايگىلى داۋىسى كەرنەدى: «تىڭ­دا­ڭىز­دار! تىڭدا­ڭىزدار! ماسكەۋدەن ءسوي­لەپ تۇرمىز!..». ىلە-شالا «قا­سيەت­تى سوعىس» ءانى قالىقتادى. ءان قاناتىنا ىلەسىپ,  كەشتى ءجۇر­گى­زۋشى – قازاقستاننىڭ مادەنيەت قاي­رات­كەرى, بەلگىلى ونەرپاز ابى­لايحان وسپانوۆ «...بۇدان جەتپىس جىل بۇرىن ماسكەۋ تۇبىندە  قانتوگىس شايقاستار بولىپ جات­تى... سول قان مايداننىڭ ورتا­سىندا قازاقتىڭ قايسار ۇلى با­ۋىرجان ءجۇردى...» دەپ  تەبىرەنتە ءسوز باستادى. بۇعان اكادەميك-جازۋشى ءسابيت مۇقا­نوۆتىڭ «با­تىر ءىنىم باۋىرجانعا» ولەڭىنىڭ: يا منوگو پروشەل  ي تروپينوك, ي تراسس, نەمالو ۋۆيدەل ستران, ي ۆمەستو پريۆەتستۆيا   سلىشال نە راز: موسكۆا, كازاحستان, باۋردجان! توگدا, ۆوسحيششەنە چيتايا ۆ گلازاح گاۆانتسەۆ, پراجان, پاريجان, بىل گورد, چتو گەروي ەتوت  سلاۆنىي  – كازاح, زەملياك موي – ستالنوي باۋردجان, – دەگەن  ءورشىل جولدارى  جالعاستى. ساحنا تورىندە – باتىر   بەينەسى. ەكراننان «زا نامي موسكۆا» ءفيلمىنىڭ  فراگمەنتتەرى وتۋدە. كينو كورىنىستەرى اياسىندا  الما­تىدا قۇرىلعان  پانفيلوۆ دي­ۆي­زياسىنىڭ  تاريحى بايان­دا­لىپ, جا­ۋىنگەرلەردى جورىققا ات­تاندىر­عان جامبىل اقىننىڭ  جىر جول­دارى تاسقىنداي ءتو­گى­لدى.   ول  بىرتە-بىرتە  ايگىلى «جە­ڭىس كۇنى» ءانىنىڭ اۋەنىنە ۇلاستى. وسى كەشتىڭ ءسۇيىنشى ءھام ءسۇ­يىنىشتى جاڭالىعى –  «ەردىڭ ەرى – باۋىرجان» دەپ اتالاتىن جا­ڭا ءاننىڭ تۇساۋى كەسىلگەنى. ءاننىڭ ءسوزى مەن سازىنىڭ اۆتورى – حالىق­ارالىق ا.فادەەۆ اتىن­داعى جانە «الاش» ادەبي سىي­لىق­تارىنىڭ لاۋرەاتى, بەلگىلى اقىن ءارى سازگەر  تۇرسىناي ورازباەۆا.  ءماتىندى ورىسشا اۋدارعان – اقىن ليۋدميلا ششيپاحينا. جا­ڭا ءاندى ءبىرىنشى رەت ءماس­كەۋدەگى ستۋدەنت جاستاردىڭ «جاس قانات» قوعامدىق ۇيىمىنىڭ مۇشەلەرى ورىندادى. ءيا, باۋىرجان باتىردىڭ بىل­­تىر ماسكەۋدە باستالعان تويى كەڭ بايتاق اتامەكەنىمىزدى ارالاپ كەلىپ, قايتادان  ءماس­­كەۋ­­دە  تو­عىستى. ول جوعا­رىداعى كەش ەدى. باۋكەڭ تۋ­رالى  كەز كەلگەن كەلەلى كەڭەس, كەڭ تولعاۋ ءار­قاشان اڭىزدى ەمەس ايعاقتى, اقي­قاتتى, شىن­دىقتى العا تار­تادى. ءماس­كەۋ­لىكتەر  با­ۋىرجان مو­مىش­ ۇلى جايلى سا­ليقالى سوزگە قۇش­تار, ونىڭ زاماننان زا­مانعا ءوت­كەن  ءور تۇل­عاسىن,  ەسكىرمەگەن ەر­لى­گىن قا­دىرلەيدى, قۇرمەت تۇ­تادى. مىنە, باۋىرجان مو­مىش­­ ۇلىنا ارنال­عان بۇل  كەش  قاھار­ما­نىن قاس­تەرلەيتىن, ءوز ەر­لەرىن  ەس­كەرە بىلەتىن قا­زاقى قا­سيە­تى­مىزدى تاعى دا تا­نىتتى. كۇنى كەشە ارامىزدان كەتكەن كورنەكتى  قالامگەر ءازىلحان نۇر­شايىقوۆ جازعان اتاقتى «اقيقات پەن اڭىز» رومانىندا  مىناداي ءبىر ءسات بار: باۋىرجان مومىش­ ۇلى مىندەتتى اسكەري بورىشىن وتەۋگە اتتاناتىن كەزدە اكەسى  باتا بەرەدى.  سول باتانى باۋكەڭ ۇمىت­پاي, ەسىندە ساقتاپ جۇرەدى ەكەن. ءيسى قا­زاقتىڭ ماق­تانى­شىنا اينا­لا­تىن التىن ايدار ۇلى­نا مومىش بابا باتاسىمەن ءسوز اياعىن تۇيەلىك: اق جۇرەك بولىپ جولداسىڭ, ادالدىق سەنى قولداسىن. جاقسىلىق ءۇشىن تىرەسسەڭ, جانىڭدى ارىڭ قورعاسىن. ارىندى بولسىن شابىسىڭ, الىمدى بولسىن تابىسىڭ, نايزاداي بولسىن نامىسىڭ, ەر جىگىتكە ءبارى سىن. قيىندىق كورسەڭ مۇقالما, اۋىرلىق كورسەڭ جۇقارما, قامقورشى بولىپ كىشىگە, ۇلكەندى ۇلگى تۇت العا! سەرىكقالي بايمەنشە , «ەگەمەن قازاقستان» –  ماسكەۋدەن..

اۆتور تۋرالى انىقتاما

سەرىكقالي بايمەنشە «ەگەمەن قا­­­­­زاقستان» گا­زەتى­نىڭ ءماس­كەۋ قالا­سىن­داعى وكىل ءتىلشىسى قىزمە­تىنە كىرىستى. ءبىز بۇگىن ءارىپ­تەسىمىزدىڭ ال­عاش­­­قى ما­قالاسىن بەرىپ وتىر­مىز. ول 1956 جىلى تۋعان. 1977 جىلى قازمۋ-ءدىڭ جۋر­نا­ليس­­تيكا فاكۋلتەتىن بىتىرگەن سوڭ اق­توبە وب­لىستىق «كوم­مۋنيزم جو­لى», رەس­پۋب­لي­كالىق «لەنينشىل جاس» گا­زەت­تەرىندە ەڭبەك ەتتى. سىرتقى ىستەر مي­نيسترلىگىنىڭ ەكىن­­شى حاتشىسى قىز­مەتىن اتقارىپ, پارلامەنتتە جا­ۋاپ­تى جۇمىستا بولدى. قازىر قا­زاق­ستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىلىگىنىڭ ءبىرىنشى حات­شى­سى. فيلولوگيا عىلىم­دا­رى­نىڭ دوكتورى.