تابىسى ونىڭ كول-كوسىر

قازاق – ەجەلدەن مال شارۋا­شى­لىعىمەن اينالىسقان حالىق. عاسىرلار بويى قالىپتاسقان باي تاجىريبەسى بار حالقىمىز مال ءورى­سىن, تىرشىلىك-تابيعاتىن, قا­دىر-قا­سيەتىن ابدەن تانىپ, بىلگەن. «مال – ادامنىڭ باۋىر ەتى» دەپ مالدىڭ قادىرىن, قاسيەتىن ەرەكشە باعا­لا­عان. مال وسىرۋگە اسا ق­و­لايلى كەڭ بايتاق قازاق جەرىن مالسىز eلەس­تەتۋ مۇمكىن ەمەس. مال شارۋا­شى­لىعى ەلىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى شارۋاشىلىق بولىپ قالا بەرمەك. مالدى باپتاپ, مول ءونىم الۋدىڭ كوزىن بىلەتىن حالقىمىزدىڭ الەم­دىك نارىقتا ءىرى ەت ەكسپورت­تاۋ­شى­سى اتانۋىنا الەۋەتى جەتەدى. مەملەكەت تە وسى باعىتتا قولداۋ كور­سە­تىپ, تىنباي ەڭبەك ەتۋدە. ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا اگرارلىق سەكتوردا ەتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جونىندە بۇرىن-سوڭدى بو­لىپ كورمەگەن جوبا جۇزەگە اسىرى­لاتىنىن, 2016 جىلدىڭ وزىندە ەت ەكسپورتى 60 مىڭ تونناعا جەتەتىنىن حابارلادى. بۇل اۋىلدىق جەرلەردە 20 مىڭنان استام جۇمىس ور­نىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, ءجۇز مىڭنان استام اۋىل تۇرعىنىنىڭ كىرىس كوزىنە اينالادى. وسىناۋ كور­سەتكىشتەرگە قول جەتكىزىپ, ەلى­مىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالا­سىن دامىتۋعا ۇلكەن سەپ بولاتىن جوبانى «قازاگرو» ۇلتتىق باس­قا­رۋشى حولدينگى» مەن «اۋىل شارۋا­شىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق  قولعا الدى. ەتتى تۇ­قىمدى جاس مالدى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن اگ­رو­ونەر­كاسىپ كەشەنى سۋبەكتى­لە­رى­­نە ءىرى قارا مال­دىڭ انالىق با­سىن ءجا­نە بۇقا-ءون­دى­رۋ­شى­لەردى ساتىپ الۋدى كوز­دەيتىن «سى­باعا» باع­دار­­لا­ما­سى 2011 جىل­دىڭ باسىنان باستاپ شارۋا­لار­دىڭ يگىلىگىنە ۇسىنىلدى. وسى باع­دار­لا­ما­نىڭ العاشقى شاراپاتىن كورگەن­دەردىڭ ءبىرى – شىعىس قازاق­ستان وب­لىسىنىڭ اياگوز اۋدانى, اق­شاتاۋ اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ىسقاقوۆ بەرىكبول. اۋدان حالقىن ساپالى ەتپەن قامتاماسىز ەتۋگە ۇلەسىن قوسىپ جۇرگەن ازامات, شارۋاشىلىقتا ءىرى قارا مالىنىڭ سانى وسى ۋاقىتقا دەيىن از بولعانىن, «اۋىل شارۋا­شى­لىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق شىعىس قازاقستان وبلىستىق فيليالى ارقىلى تومەنگى پايىزبەن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الىپ, مال با­سىن كوبەيتۋگە قول جەتكىزىپ وتىر­عا­نىن قۋانىشپەن جەتكىزدى. «اۋىل تۇرعىندارىنا ءوز كاسىبىن باستاردا قولبايلاۋ بولاتىن – قارجىنىڭ تاپشىلىعى», – دەيدى بەرىكبول اعا. ونىڭ ايتۋىنشا, قوعامنىڭ قولعا العان وسىناۋ باعدارلاماسى اۋىل ازاماتتارى ءۇشىن وتە قولايلى. باس­تىسى, سىياقى ستاۆكاسى تومەن – جىل­دىق 6%, بۇل – ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرمەن سالىستىرعاندا, انا­عۇر­لىم تومەن. ءارى, قوعام نەسيە الۋ­شىلارعا باستاپقىدا كاسىبىنە قولداۋ بولۋ ءۇشىن نەگىزگى بورىشتى وتەۋ بويىنشا 2 جىلعا دەيىن, سىي­اقىنى وتەۋ بويىنشا 1 جىلعا دەيىن جەڭىلدەتىلگەن كەزەڭدى دە قا­راس­تىرعان. نەسيە 7 جىلعا دەيىن بە­رى­لەدى. ەڭ باستىسى, كۇن سايىن جاع­دايى مەن تالابى وزگەرىپ وتىراتىن قارجى سالاسىندا بۇرىس قادام جاساماي, دۇرىس باعىت كور­سەتە بىلگەن قوعام قىزمەت­كەر­لەرىنە بەرىكبول اعا ءدان ريزا. قازىر ءىسى ورگە باسىپ كەلە جاتقان مالساق شارۋا ءىرى قارا ەت باعىتىنداعى قا­زاق­تىڭ اقباس سيىرىن كوبەيتۋدە. ءوز قولىندا بولعان 13 قازاقتىڭ اقباس سيىرىنا نەسيەگە الىنعان قارجىعا تاعى 25 باس مال قوستى. مال كۇتىمىن جەتىك بىلەتىن ول, مالدىڭ ساپاسىنىڭ ارتقانىن ايتادى. بۇل اۋىلدا مال ءوسىرۋدى كاسىپ ەتكەن جاندار قاتارى كوپ, اۋىلدىڭ ءاربىر تۇرعىنى مالدىڭ تابىس كوزى ەكەنىن جاقسى بىلەدى. بۇگىندە باسقا ەلدەرمەن «تەرەزەمىز تەڭ» تاۋەلسىزدىك تاڭىندا ويىن­دا­عىڭ­دى اسىرىپ, ارمانىڭدى ورىن­داۋعا جەتكىلىكتى مۇمكىندىك بار. تەك ەرىك-جىگەر, ىنتا مەن ماقسات, ءارى قارجىلىق قولداۋ بولسا بول­عانى. «كەلەشەكتە مال بورداقىلاۋ الاڭىن اشسام دەگەن جوسپارىم بار», دەپ بولاشاق ويى­مەن ءبولىس­كەن بەرىكبول ىس­قاقوۆ­تىڭ بۇل ءسوزى وسىعان ايقىن دالەل. مارات اققۇل.