جارانىڭ اۋزىن تىرناماس بولار

رەسەي مەن جاپونيا اراسىندا كوپتەن سوزىلىپ كەلە جاتقان داۋ بار, ول – كۋريل ارالدارى. ەكىنشى دۇنيە­جۇ­زىلىك سوعىستان كەيىن ول كسرو-عا بەرىلگەن. ال جاپونيا ونى زاڭسىز سانايدى. سول سوعىستا جا­پونيا جەڭىلدى. جە­ڭىلگەن جاقتىڭ قۇن تولەيتىنى بار, ءبىراز نارسەسىنەن ايى­رى­لادى. جەڭىمپاز ەل رەتىندە كسرو كۋريل ارالدارىن ءجا­نە ءساحاليننىڭ وڭتۇستىك ءبو­لىگىن الدى. بۇل جونىندە حالىق­ارالىق كەلىسىم بار. بىراق سول كەلىسىمنىڭ ازىن-اۋلاق كىلتيپانى دا بار. 1951 جىلى سان-فران­تسيسكودا جا­پونيامەن جاڭا بىتىمگەرشىلىك كەلىسىمى جاسالدى. وعان كسرو قول قويمادى. رەسەيلىك ساراپ­شى­لار دا ونى ستا­ليننىڭ قاتەلىگى سانايدى. جاپونيا دا, ونىڭ جاق­­تاستارى دا سو­نى بەتكە ۇستاپ, كۋريل ارالدا­رى­نىڭ الدىمەن كسرو-نىڭ, سو­نان سوڭ ونىڭ مۇ­راگەرى بولعان رەسەيدىڭ يەلىگىندە قالعا­نى قۇ­قىق­تىق تۇر­عىدا نەگىزدى ەمەس دەيدى. بۇل ماسەلە اركەز كوتەرىلىپ جاتادى. كوتەرىلگەندە, ەكى ەل ارا­سىنداعى قارىم-قاتىناسقا اي­­تارلىقتاي سالقىنىن تيگىزەدى. ەكى جاقتى دا تۇسىنگەندەي بولا­سىڭ. جەر دەگەن قيىن. ول – وتاننىڭ بولشەگى. جاپوندار ءوز­دەرىنىڭ بۇ­رىنعى جەرىن قايتار­عىسى كەلەدى. حالىقارالىق كەلىسىممەن العان جەردەن رەسەيدىڭ ايرىلعىسى جوق. وسىنداي جاع­دايدا ەكى جاقتىڭ دا بۇل ماسە­لەنى شەشۋدە بارىنشا ادەپ ساق­تاپ, ءبىر-ءبىرىن ۇعىنىسۋعا ۇمتىل­عانى, جارانىڭ اۋزىن تىر­نا­ماعانى ءجون-اق دەيسىڭ. كەيدە ول ساقتالمايدى. ءوت­كەن جىلدىڭ قاراشاسىندا رەسەي پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆ كۋريل ارالدارىنا ساپار شەك­تى. ءوز جەرى, بارۋعا قۇقى بار, ارينە. سوندا ول ءوزىنىڭ بۇل قا­دامى جا­پوندارعا قاتتى تيەتىنىن ءبىل­مەدى دەي المايسىڭ. راسىندا دا جاپوندار مۇنى ءجۇ­رە­گىنە جاقىن قا­بىل­دادى. سولاي ەت­تى دەپ ولاردى جاز­عىرۋ دا قيىن. قا­لاي دەگەندە دە, بۇل بۇرىن ولاردىڭ جە­رى بولعان. ءتىپتى, سو­نى ءوز ەركىمەن بەرسە دە, ونى قيماۋ­ىن تۇسىنۋگە بولا­دى. ال, جاپوندار­دىڭ ءوز جەرىن قاي­تارۋدى اڭساۋى زاڭ­دى. حا­لىق­تىڭ كوڭىل-كۇيىن جەتە اڭ­عارىپ وتىرعان جاپون ۇكىمەتى رەسەي باسشىسىنىڭ قادامى جاپون حالقىن قورلا­عان­دىق, دەپ تۇجىرىمداۋىن ءتۇسىن­گەندەيسىڭ. رەسەي جاعى جەر بىزدىكى, ونى نە ىستەسەك تە, ءوز ەركىمىزدە دەيدى. ءسويتىپ, قازىر سول جەرگە جاڭادان اسكەر ورنالاستىرىلىپ, ونى مۇز­­داي قارۋلاندىرىپ جاتىر. ءۋا­جى دە دايىن – جاپوندار بۇل اي­ماقتى قايتارىپ العىسى كەلەدى, بۇل قارسى شارا دەيدى. قازىر ەكى ەل اراسىنداعى جاعداي ايتار­لىقتاي كۇردەلى. ماسكەۋگە جاپو­نيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سەيدزي ماەحارا كەلىپ كەتتى. ءتىل تابىسا المادى. جاپونيا ۇكى­مەتىنىڭ باس حاتشىسى ەكيو ەدا­نو سول وڭتۇستىك كۋريل ارال­دا­رىنىڭ ماڭىن ۇشاقپەن بارلاپ قايتتى. ەندى بۇل داۋ حالىق­ارا­لىق سيپات الا باستادى. اقش-تىڭ ماسكەۋدەگى ەلشىلىگى «اقش ۇكىمەتىنىڭ بۇل ماسەلەدە جاپو­نيا­نى قولدايتىنىن, ارال­دارعا جاپون ەگەمەندىگىن موي­­ىن­داي­تىنىن» مالىمدەدى. ءاري­­نە, وعان ماسكەۋ قارسى­لىعىن ءبىلدىردى. رە­سەيدىڭ بۇل نارازىلىعىن دا ور­ىنسىز دەي المايسىڭ. ءبىز استە دە ارالدار جا­پو­نياعا قايتارىلۋى كەرەك دەگەن ويدان اۋلاقپىز. حالىقارالىق كە­­لىسىمدى كەز كەلگەن مەملەكەت قۇر­­مەتتەۋگە ءتيىس. بىراق ەلدەر اراسىندا شەشىلۋى قيىن شەتىن ماسەلەلەر بولادى. سوندا ءار قا­دامدى بايقاپ جاساعان ءجون-اق. قاپى باسقان ءبىر قادام ۇلكەن شيە­لەنىسكە سوقتىرادى. جاپونيا مەن رەسەي قازىر سونداي جاع­دايدى باستان كەشىپ وتىر. ماماديار جاقىپ.