سالتتان بەزۋ سانالىنىڭ ءىسى مە؟

جاقىندا ويلاماعان جەردەن ءبىر ارىپتەسىمىزدىڭ بالاسىنا جاساعان شىلدەحاناسىنا بارۋدىڭ ءساتتى ءتۇستى. ءيمانجۇزدى اقساقالدار مەن اق جاۋلىقتى انالار جيىلعان ورتادا نەبىر عيبراتتى اڭگىمەلەردىڭ تيەگى اعىتىلدى. اڭىز-ءاپسانالار ايتىلىپ, تاريحتان تامىر تارتاتىن دۇنيەلەر بۇرىنعى سال-سەرىلەردىڭ ونەگەلى ومىرىنە قاتىستى ەستەلىكتەرمەن ءورىلىپ جاتتى. ارنايى شاقىرىلعاندار­دىڭ اراسىندا كۇندە ەستۋ مۇمكىن بولا بەرمەيتىن سالماقتى دا ساليقالى اڭگىمەلەرگە ۇيىپ وتىردىق. اس قايىرۋعا از قالعان جيىننىڭ ورتا تۇسىندا كونەكوز قاريالاردىڭ ايتقاندارىن ءۇنسىز عانا تىڭداپ وتىرعان جاستاردىڭ اراسىنان ساقال-مۇرتى وسىڭكىرەگەن قاراتورى جىگىتتىڭ داۋىسى ەستىلدى. جاس­­تىعىنا قاراماي, ورتا تۇسقا قا­راي قونجيعان ونىڭ ايتۋىنشا, «ۇلكەندەردىڭ باعانادان بەرگى ايتقان سوزدەرىنىڭ ەشقايسىسى اقىلعا سىيمايتىن ماعىنا­سىز اڭگىمەلەر» ەكەن. «سىزدەردىڭ ءسوز ەتىپ وتىرعاندارىڭىزدىڭ تەك بۇ دۇنيەلىك قانا ءمانى بار. تاريح تۋرالى تولعايسىزدار, ادەبيەتتى اسپەتتەيسىزدەر, ونەردى دارىپتەيسىزدەر. ولاردىڭ نە قاجەتى بار؟ مۋزىكانى تىڭداۋ حارام ەكەنىن بىلمەيسىزدەر مە؟ تاريح پەن ادەبيەت تۋرالى كىتاپتاردىڭ قانشالىقتى قۇنى بار؟ ءبىز وقيتىن كىتاپ – قۇران عانا بولۋى كەرەك ەمەس پە؟ بەس ۋاقىت نامازدى وسىندا وتىرعان بارشاڭىز قازا قىلمايمىز دەپ ايتا الاسىزدار ما؟ مەنىڭشە, جوق. ناماز وقى­مايتىن ادامنىڭ كاپىر سانالاتىنىن قالاي بىلمەيسىزدەر؟..». قاريالاردىڭ: «بۇل بالا نە ايتىپ تۇر؟» دەگەن سۇراۋلى جۇزدەرىن ەلەمەگەن جىگىت ءسوزى مەن سۇراعىن ءۇستى-ۇستىنە توپەلەي بەردى. اقىر سوڭىندا كوپ اراسىنان: «بالام, سەنىڭ مۇنىڭ قالاي؟ سەن ءبىزدى دۇرىس تۇسىنبەگەن سەكىلدىسىڭ؟», – دەپ ءسوز باستاي بەرگەن ءبىر كونەكوزدىڭ ايتقانىنا قۇلاق اسقىسى, ءتىپتى ەستىگىسى كەلمەگەن كەيىپ تانىتقان ول ەسىك جاققا سىرعي ءوتىپ, ۇيدەن جىلدام شىعىپ كەتتى. جىگىتتى كوزبەن ۇزاتىپ سالعان قوناقتار «نە بولىپ كەتتى ءوزى؟» دەگەندەي ءبىر-بىرىنە اڭتارىلا قارادى. بۇدان كەيىنگى اڭگىمەنىڭ شىنىمەن, ءمانىسى كەتكەندەي بولدى. قاريالار كوڭىلدى جايلاندىراتىن, ەمەن-جارقىن اڭگىمەگە قايتا ورالعىسى كەلمەگەندەي كوڭىل كۇيدە بولسا, ال جاستار جاعى جاڭاعى جىگىت ءۇشىن ءوزىمىزدى كىنالى سەزىندىك. ءۇي يەلەرى دە ىڭعايسىزدانىپ, قاريالاردان كەشىرىم سۇراعاننان وزگە امال تاپپادى. سالدەن سوڭ اس قايىرىلىپ, قوناقتار ءۇيدى-ۇيلەرىنە تاراستى. ەجەلدەن يسلام دىنىندە ۇلكەن­دەرگە قارسى ءسوز ايتپاۋ, ولارعا سىيلاستىق تانىتۋ ۇلتتىڭ نەگىزگى قاعيدالارىنىڭ ءبىرى دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقاندىقتان, بۇل جاعداي ءبىزدى ءبىراز ويعا شىرماپ تاستادى. ناماز وقىماعانداردىڭ ءبارىن كۇناھار سانايتىن مىنەز قاي كەز­دە تامىر جايىپ ۇلگەرگەن؟ اۋليەلەرگە زيارات ەتۋدى مۇلدەم دۇرىس ەمەس دەۋ ۇعىمى قاشاننان بەرى پايدا بولعان؟ يسلامعا دەيىنگى زاماننان باستاۋ الىپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىن جالعاسىپ كەلەتىن ادەت-عۇرىپ پەن سالت-ءداستۇردى مان­سۇقتاۋ تۇسىنىگى قاشاننان بەرى قالىپتاسقان؟ ادەبيەت پەن تاريح جايلى كىتاپتاردى وقۋدىڭ قاجەتى جوق دەگەن اقىلعا سىيمايتىن اڭگىمە قايدان شىققان؟ وسىنداي سان ءتۇرلى ساۋال سول كەزدە كوپشىلىگىمىزدى مازالاماي قويماعانى انىق. بۇگىندە قوعامداعى كەيبىر جايتتارعا وسىلايشا اگرەسسيالىق تۇرعىدا قاراۋ وكىنىشكە قاراي, ءدىني ساۋات­سىزدىق «دەرتىنە» شالدىققان جاستارعا ءتان قاسيەتكە اينالدى. مۇندايدا رۋحى ءالسىز, اداسقانعا ەرگىش, اسىرەدىنشىلگە سەنگىش, اباي­شا ايتقاندا, «سۇيەنگەنى – كوپ پەن دۇرمەك» بولعان, باسقاشا ايتقاندا, سانالارىن توبىرلىق پسيحولوگيا مەڭدەگەن جانداردىڭ قاتارىن ازايتۋدا جانە ولاردى قالىپتى ورتاعا قايتارۋدا ءدى­ني باسقارما تاراپىنان ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. ارينە, مۇفتياتقا جۇكتەلگەن مىندەت تەك ءبىر باعىت-باعدارمەن شەكتەلمەيتىنى بەلگىلى. بىراق, ولاردىڭ ەڭ نەگىزگىسى حالىق اراسىنا شىعىپ, ۋاعىز جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, تۇرعىنداردىڭ ءدىني ساۋاتىن ارتتىرۋ, ەڭ باستىسى, ءدىنىمىز – يسلام تۋرالى قوعامعا تولىققاندى اقپارات جەتكىزۋ ەكەنى انىق. ماسەلەن, ەلىمىزدىڭ ءدىن سالاسىنداعى 30 بىلىكتى مامانىنان قۇرالعان 6 توپ 2015 جىلى بارلىق وڭىردە كەزدەسۋ وتكىزىپ, 126 مىڭعا تارتا ادامدى قامتىعان ۋاعىز جۇمىستارىن جۇرگىزسە, سونىڭ ناتيجەسىندە وتكەن جىلى 802 ازاماتتىڭ ءداستۇرلى دىنگە قايتا ورالۋ فاكتىسى تىركەلىپتى. ال بيىلعى جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى جانىنداعى رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى اقپاراتتىق-ناسيحات توبى تۇزەۋ مەكەمەلەرىندە, وقۋ ورىندارىندا, مەملەكەتتىك جانە ءتۇرلى مەكەمەلەردە, ەل تۇرعىندارى مەن مەشىت جاماعاتى اراسىندا 41517 كەزدەسۋ وتكىزىپ, ولارعا 1 ملن 650 مىڭعا تارتا ادام قاتىسىپتى. دەسەك تە, ەلىمىزدە سوڭعى ۋاقىتتا ورىن العان وقيعالار ماقساتى ب ۇلىڭعىر اعىمداردىڭ سوڭىندا جۇرگەن اسىرەدىنشىلدەردىڭ ازايماي وتىرعانىن ايعاقتاپ بەردى. ارينە, مۇنداي كەلەڭسىزدىك­تەردىڭ تامىرىن جويۋ نەمەسە الدىن الۋ تەك ءمۇفتياتتىڭ جۇمىسىنا عانا باي­لانىستى بولمايتىنى بەلگىلى. بىراق جاماعاتتىڭ كوپ شوعىرلاناتىن جەرى مەشىت بولعاندىقتان, ءدىني احۋال ءتوڭى­رەگىندە قانداي دا ءبىر قيىندىق تۋىنداي قالسا, جاۋاپكەرشىلىكتى مۇفتياتقا ارتاتىنىمىز, كەز كەل­گەن كۇردەلى ساۋالدى سوعان باعىتتايتىنىمىز ءمالىم. تاياقتىڭ ءبىر ۇشىنىڭ, الدىمەن سول تاراپقا تيەتىنى دە سوندىقتان. ال ءدىني باس­قارمانىڭ, ياعني ءمۇفتياتتىڭ جۇيەسىندە بۇگىندە 3600-دەن استام ءدىن قىزمەتكەرىنىڭ ەڭبەك ەتەتىنىن ەسكەرسەك, بالكىم, جاماعاتپەن تىكە­لەي بايلانىس ورناتاتىن يمامداردىڭ ءبىلىم-بىلىگىنىڭ زامان تالابىنا ساي بولۋىن قاتاڭ نازاردا ۇستاۋ قاجەت شىعار. تەولوگ مامانداردى دايىنداۋ ۇدەرىسىن دە تەزىرەك جۇزەگە اسىرۋ كەرەك بولار. ءتىپتى, وزگە ەلدە ءدىني ساۋاتىن اشىپ كەلگەن ازاماتتاردىڭ بىلىكتىلىگىنە زەرتتەۋ جۇرگىزۋ دە ارتىقتىق ەتپەيتىن شارا ەكەنى انىق. بالكىم, سول كەزدە قوعامنىڭ بۇلدىرگى اعىمدارعا قارسىلىق يممۋنيتەتى كۇشەيىپ, حانافي باعىتىنداعى يسلام ۇلت­تىق قۇندىلىقتارعا قايشى كەلە­تىن اداسۋشىلىق ءىس-ارەكەتتەرگە اسەر-ىقپالىن تيگىزەر. ءلايلا ەدىلقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»