جاڭا ۇكىمەتتىڭ العاشقى وتىرىسى

كەشە پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ جاڭا قۇراممەن العاشقى ۇكىمەت وتىرىسىن وتكىزدى. وندا جۋىرداعى  كەڭەيتىلگەن وتىرىستا ۇكىمەتكە ەلباسى تاپسىرعان ماسەلەلەر تالقىلانىپ, ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ جايى قارالدى. جاڭا قۇرام دەگەنمەن, ۇكىمەتتە ايتارلىقتاي وزگەرىس بولا قويعان جوق. ونى جاڭا باسشىنىڭ ءوزى دە ايتىپ ءوتتى. سونداي-اق, بۇلاي بولۋىنىڭ ءبىر سەبەبى, قازىرگى ۇكىمەت مۇشەلەرىنە ەلباسىنىڭ سەنىمدىلىگىندە, دەيدى پرەمەر-مينيستر. ءبىزدىڭ بارىمىزگە كورسەتكەن ۇلكەن سەنىمى دەپ قابىلداۋىمىز كەرەك. سوندىقتان ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ اتىنان جانە جەكە ءوزىمنىڭ اتىمنان ەلباسىنا كورسەتىپ وتىرعان قولداۋى مەن سەنىمى ءۇشىن العىس ايتقىم كەلەدى, دەدى ب.ساعىنتاەۆ. ودان سوڭ  ۇكىمەتتىڭ جاڭا مۇشەلەرىن قىسقاشا تانىستىرىپ, بىردەن نەگىزگى ماسەلەگە كوشتى. كەڭەيتىلگەن وتىرىستاعى ەلباسى بەرگەن تاپسىرمالارعا تاعى ءبىر توقتالىپ, ناقتىلاي ءتۇستى. وسى تاپسىرمالار ءۇشىن سۇرانىس قاتاڭ بولادى. ونىڭ بارلىعى بەلگى-لەنگەن مەرزىمدە جانە ساپالى ورىندالۋى ءتيىس. سوندىقتان ءبارىمىزدى قاۋىرت جۇمىس كۇتىپ تۇر. ەلباسىمەن بىرگە باراتىن ساپارلار بولماسا, بۇكىل شەتەلدىك ساپارلاردى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قويا تۇرۋ قاجەت. اسا ءبىر قاجەتتىلىك تۋىنداي قالسا, وندا مەنىڭ جەكە وكىمىممەن شىعاسىزدار. ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىنە جاسايتىن ساپارلارعا دا كەلىسىپ باراسىزدار. سىزدەر ۇكىمەت تاراپىنان قانداي شەشىمدەر كەرەك, تەز ارادا انىقتاپ, ۇسىنىس ەنگىزىڭىزدەر. ءبىز قابىلداعان شەشىمدەر قاراپايىم xالىققا تۇسىنىكتى بولۋى ءتيىس. ءبىزدىڭ كەز كەلگەن شەشىمىمىز جۇرتشىلىققا تەز ارادا جەتىپ, ماقسات-مىندەتتەردى ۇنەمى ءتۇسىندىرىپ وتىرۋى قاجەت, دەدى ۇكىمەت باسشىسى. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ۇكىمەت الدىندا تۇرعان ماڭىزدى ءمىن­دەت­تەردىڭ ءبىرى حالىقتى باسپانامەن قام­تاماسىز ەتۋدىڭ كەشەندى قادامى رەتىندە «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىن ازىرلەۋ بولاتىن. وسىعان بايلانىستى ۇلت­تىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە وبلىس اكىم­دەرىمەن, مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار جانە ۇلتتىق كومپانيالارمەن بىرلەسە وتىرىپ, «نۇرلى جەر» بىرىڭعاي تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسىن ازىرلەۋ تاپسىرىلدى. اتالعان باعدارلاماعا قولدا­نىستاعى باعدارلامالارداعى باسپاناعا قاتىستى ماسەلەلەردىڭ بارلىعى شوعىر­لانادى. بۇل رەتتە ۇكىمەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە قول­دانىستا بار جەر قورىنا ءتيىستى ساراپتاما جۇرگىزۋدى, ال ءوڭىر اكىمدەرىنە باس جوسپارلارىنىڭ وزگەرۋىنە قاتىستى ءتيىستى ۇسىنىستار جولداۋدى تاپسىردى. بۇل جاڭا باعدارلامانىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدىلىعى جوعارى. سوندىقتان ونى قوعام مۇشەلەرىمەن تياناقتى تالقىلاۋ كەرەكتىگى ايتىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇكىمەتكە جۇكتەگەن تاعى ءبىر تاپسىرماسى اعىمداعى جىلعى بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ. بۇل رەتتە, ەلباسىنىڭ تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۇكىمەت بيۋدجەتتە ءتيىستى قارجى شىعىندارىنىڭ الداعى ءۇش جىلدىق بيۋدجەتتە قامتاماسىز ەتىلۋىن قاداعالايدى. سونداي-اق, ۇكىمەت اوك بويىنشا جاڭا مىندەتتەردى قولعا الماق. وسى ورايدا, پرەمەر-مينيستر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە ەلدىڭ قانشالىقتى ينفرا­قۇرىلىمدارمەن قامتاماسىز ەتىلگە­نىن انىقتاۋدى, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىمەن جانە اكىمدىكتەرمەن ءبىر­لەسە وتىرىپ, ءتيىستى شارالاردى قابىل­داۋدى تاپسىردى. وسى ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋى اوك-ءتى دامىتۋدىڭ جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ نەگىزىنە ەنەدى. پرەمەر-مينيستر سونىمەن قاتار, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنە, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە كولىكتىك ينفراقۇرىلىمدار بويىنشا جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدى جىلدامداتۋدى جۇكتەدى. ۇكىمەت باسشىسى ەلدەگى ينفلياتسيا كولەمىن تومەندەتۋ تاپسىرىلعانىن دا ەسكە سالا كەتتى. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە بيىل ايماق اكىمدەرىمەن بىرگە باعالاردىڭ تۇراقتىلىعىن قام­تاماسىز ەتۋدى جانە تابيعي مونوپوليالار قىزمەتىنىڭ تاريفتەرىن وسىرمەۋدى تاپسىرامىن,  دەدى ب.ساعىنتاەۆ.  سونىمەن قاتار, بيزنەستى قولداۋ قۇرالدارىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ جانە مەملەكەتتىك-جە­كە­مەنشىك سەرىكتەستىك قولدانۋ تەتىكتەرىن ەنگىزۋ بويىنشا تاپسىرمالار بەرىلدى. ۇكىمەت وتىرىسىندا بۇدان ءارى اعىم­داعى جىلدىڭ ناقتىلانعان بيۋدجەتىنە قا­تىستى بىرنەشە قۇجات قارالدى. بۇل رەتتە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامى جانە كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت تۋرالى زاڭ جوباسى بويىنشا ۇلت­تىق ەكونوميكا ءمينيسترى قۋاندىق ءبيشىم­باەۆ باياندادى. سىزدەردىڭ قاراۋلارىڭىزعا ەكى قۇجات ەنگىزىلىپ وتىر, ياعني ءبىرىنشىسى – قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ 2016-2020 جىلدارعا ار­نالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى­­نىڭ ناقتىلانعان بولجامى, ال ەكىن­شىسى  – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلت­­تىق قورىنان 2016-2018 جىلدارعا ارنال­­عان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت تۋرا­لى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى­­نا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى» قازاق­ستان رەس­پۋبليكاسى زاڭىنىڭ جوباسى, دەدى مينيستر. ءمينيستردىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, الەمدىك ەكونوميكانىڭ اعىمداعى جاع­دايىن, تاۋار نارىقتارىنداعى كونيۋنك­تۋرانى جانە اعىمداعى جىل باسىنان بەرى قازاقستان ەكونوميكاسى سالالارى­نىڭ دامۋ قورىتىندىلارىن ەسكەرە وتىرىپ, 2016 جىلعا ارنالعان ماكروەكو­نوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ بولجامى ناقتىلاندى. بۇل رەتتە مۇنايدىڭ ورتاشا جىلدىق باعاسى ءبىر باررەلىنە 30 اقش دوللارىنان 35 اقش دوللارىنا دەيىن ءوستى. مەتالل باعالارىنىڭ وزگەرۋ يندەكسى 2015 جىلعا 15,0 پايىز دەڭگەيدەن 12,7 پايىزعا دەيىن تومەندەدى. اقش دوللارىنىڭ ورتاشا جىلدىق ەسەپتەۋ باعامى 1 اقش دوللارىنا 360 تەڭگە دەڭگەيىندە ساقتالدى. اعىمداعى جىلعى قازان ايىندا «قاشاعان» كەن ورنى ىسكە قوسىلۋىنىڭ جوسپارلانۋىنا بايلانىس­تى مۇناي ءوندىرۋ كولەمى 74,0 ملن توننا­دان 75,5 ملن تونناعا دەيىن ءوستى, دەدى ق.بي­شىمباەۆ. سونداي-اق, ول بيىل ءىجو-ءنىڭ ءوسۋى بۇ­رىن ماقۇلدانعان 0,5 پايىز دەڭگەيىندە قالاتىنىن ايتتى. ال نومينالدى ءىجو 44 ترلن 354,0 ملرد تەڭگە كولەمىندە بول­جانىپ وتىر, بۇل – اقپان ايىندا ماقۇل­دانعان كورسەتكىشتەن 187,5 ملرد تەڭ­گەگە ارتىق. ال حالىقتىڭ جان باسىنا شاق­قانداعى ءىجو-ءسى 6,9 مىڭ اقش دوللارىن قۇرايدى. وتىرىستا 2017-2018 جىلدارعا ار­نالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جوباسى بويىنشا قارجى ءمينيسترى باقىت سۇل­تانوۆ باياندادى. بيۋدجەتتىڭ شىعىس ءبولى­گىن ناقتىلاۋدىڭ باستى ماقساتى – ءتيىمدى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, ەكونو­ميكالىق ءوسىمدى ىنتالاندىرۋ. وسى با­عىتتارعا 283,4 ملرد تەڭگە جۇمساۋ كوزدەلىپ وتىر,  دەدى ب.سۇلتانوۆ. بۇدان بولەك, ءۇش نەگىزگى بلوك بويىنشا بيۋدجەت شىعىستارىن ارتتىرۋ كوزدەلىپتى. اتاپ ايتقاندا, اگروونەركاسىپ سەكتورىن قولداۋعا قوسىمشا 97,3 ملرد تەڭگە ءبولۋ قاراستىرىلادى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭىنە قوسىمشا 112 ملرد تەڭگە كوزدەلەدى.  ال كولىكتىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا 74 ملرد تەڭگە بولىنەتىن بولادى, دەدى مينيستر. سونىمەن قاتار, اعىمداعى بيۋد­جەتتى ناقتىلاۋدا الەۋمەتتىك تۇراق­تىلىقتى ساقتاۋدان بولەك, مەملەكەت پەن ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىنا دا بيۋدجەتتەن قوسىمشا قاراجاتتار قاراستىرىلىپ وتىر ەكەن. بيۋدجەت جوباسىندا وسى ماقساتتار ءۇشىن كۇش قۇرىلىمدارى باعىتتارىنا قوسىمشا قاراجات 72 ملرد تەڭگە شاماسىندا بولىنبەك. قارجى مينيسترىنەن سوڭ ۇلتتىق بانك توراعاسى دانيار اقىشەۆ ۇلتتىق بانكتىڭ نەگىزگى ينديكاتورلارى تۋرالى اڭگىمەلەدى. باس بانكيردىڭ ايتۋىنشا, جىل سوڭىنا دەيىن ەلىمىزدەگى ينفلياتسيانىڭ بولجانعان دەڭگەيدەن اسىپ كەتۋ قاۋپى بار. الايدا, ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى ات­قا­رۋشى ورگاندار باعا مەن تاريفتەردىڭ ءوسىپ كەتۋىنە جول بەرمەۋ بويىنشا شارا­لار كەشەنىن ىسكە اسىرعان جاعدايدا 2016 جىلى ينفلياتسيانى بەكىتىلگەن دەڭ­گەيدە ۇستاپ تۇرۋعا بولادى. بۇل رەتتە ۇلت­تىق بانك ءوز تاراپىنان اقشا جانە ۆاليۋ­تا نارىقتارىندا تۇراقتىلىقتى قام­تاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ايقىن اقشا-كرەديتتىك ساياساتىن جالعاستىرۋدى قام­تاماسىز ەتەدى, دەدى د.اقىشەۆ. وتىرىستىڭ قورىتىندىسىندا الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجام­دارى مەن زاڭ جوبالارى ماقۇلداندى. دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان»