قازاقتا جاقسى دەگەن اتقا ىلىككەندەر از ەمەس. بىراق سول جاقسىلار ۋاقىت اۋىسقاندا قايتا سۇرىپتالىپ, قايسىبىرى ەمتيحاننان قۇلاعانداي جۇگەن-قۇرىقسىز قاتاردان شىعىپ قالىپ جاتادى. كەشەگى كەڭەس زامانىندا ايگىلى بولىپ جۇرگەن اتاقتىلار قازىر قايدا؟ ونىڭ ورنىنا سول كەزدە اتىن اتاۋعا تىيىم سالىنعاندار بۇل كۇندە حالىقتىڭ ەڭ سۇيىكتى ادامدارىنا اينالدى. سوندىقتان قالامگەر بەلگىلى ءبىر تۇلعا تۋرالى جازباق بولعاندا, كەيىپكەرىنىڭ ەرتەڭگى ابىرويىن دا ويلاعانىنىڭ بوتەندىگى جوق. بىراق تاپ قازىر مەن كىپى الاتىن جوق سەكىلدى. ويتكەنى مەنىڭ كەيىپكەرىم ەلگە سىڭىرگەن ەڭبەگى, ۋاقىت قالاي قۇبىلسا دا وزگەرمەيتىن, زامانا داۋىلى قالاي سوقسا دا قاسقايىپ تۇرا بەرەتىن الىپ بايتەرەكتەي ەرەكشە تۇلعا. ايگىلى اكادەميك, ەلىمىزدە بالالار حيرۋرگياسىنىڭ ىرگەتاسىن قالاعان, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى اسا كورنەكتى عالىم, 14 مىڭنان استام كۇردەلى وپەراتسيا جاساعان اتاقتى حيرۋرگ, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ, تاۋەلسىز «تارلان» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى. كوزى اشىق وقىرمان سەزىپ وتىرعان دا شىعار, اڭگىمە حالقىمىزدىڭ ماقتانىشىنا اينالعان ازاماتتاردىڭ ءبىرى كامال ورمانتاەۆ تۋرالى بولىپ وتىر.
كامال ءسارۋار ۇلى تۋرالى قوزعالعان ءسوز اۋەلى رۋحاني قۇندىلىقتار تۋرالى ويلارعا جەتەلەيدى. ومىردە ىزگىلىك جانە سوعان قاراما-قارسى ز ۇلىمدىق دەگەن ۇعىمدار بار. بۇل ەكەۋى سوناۋ قادىم زاماننان بەرى ءبىرىن-ءبىرى جەڭە الماي, تەكەتىرەسپەن ءبىزدىڭ زامانعا كەلىپ جەتتى. ارقايسىسىنىڭ ءوز قولداۋشىسى بار. ارينە مەن ز ۇلىمدىقتى قولدايمىن دەپ ەشكىم دە ايتپايدى. بىراق كىسى ولتىرمەسەڭ دە جاعىمپازدىقپەن جالعان سويلەسەڭ, شىندىقتى بۇرمالاساڭ, باس پايداڭ ءۇشىن ۇلكەن پرينتسيپتەردى قۇربان ەتە الساڭ, ومىرىڭدە ءبىر رەت ەرلىك جاساۋعا ءداتىڭ بارماسا, كۇنشىلدىككە, مەنمەندىككە, دۇنيەقوڭىزدىققا, مانساپقورلىققا بوي ۇرساڭ – وسىنىڭ ءبارى الگى ايتىلعان تەكەتىرەستە زۇلىمدىقتىڭ قورجىنىنا ۇپاي بولىپ قوسىلارى انىق. وسىنىڭ ءبارىن كۇندە كورىپ وتىرىپ: «اپىراي, ىزگىلىك بايعۇس مىنانداي زاماندا قالاي كۇن كورىپ ءجۇر ەكەن؟» دەپ تە ويلايسىڭ. ءتىپتى ونىڭ ءومىر سۇرۋگە مۇمكىندىگى جوق سەكىلدى كورىنەدى. بىراق ىزگىلىكتىڭ جەر بەتىنەن ءبىرجولا قۇرىپ كەتپەگەنىن بىلگەننەن كەيىن, ونى دا قولداپ جۇرگەن بىرەۋلەر بار شىعار دەگەن ويعا كەلەسىڭ. ارينە, بار. ارقايسىمىز ويلانساق, قۇداي بويىنا قابىلەتتى دە, ادامگەرشىلىكتى دە بەرگەن تالاي جاقسىلاردىڭ ەسكە تۇسەرى انىق. سونىڭ ءبىرى مەن ءۇشىن, جالپى قازاق ءۇشىن كامال ورمانتاەۆ دەۋگە تولىق نەگىز بار.
«اركىم جارمەڭكەنى ءوزىنىڭ تاپقان زاتىنا قاراپ باعالايدى» دەيدى ەكەن يسپان ماقالى. جالپى, ءومىردى اركىم ءوزىنىڭ ومىرىنە قاراپ باعالايتىنى راس. مەنىڭ دە بۇگىن جەر باسىپ, ءتىرى جۇرۋىمە نەمەسە بالا-شاعامنىڭ, جاقىن جاندارىمنىڭ امان-ساۋ بولۋىنا سەبەسىن بولعان ادامدار بارشىلىق. ولار نەگىزىنەن دارىگەرلەر. ەسىمدە, 1990 جىلدىڭ 15 ناۋرىزىندا قاتتى ينفاركت الىپ, «جەدەل جاردەمنىڭ» ىشىندە ەسىم كىرەسىلى-شىعاسىلى كەلە جاتىرمىن. الدەبىر تۇڭعيىققا باتىپ بارا جاتقانداي جانە سوعان ءوزىم ريزاشىلىق ءبىلدىرىپ, سول ارقىلى بار كۇيزەلىستەن ءبىرجولا قۇتىلعىم كەلەتىندەي ءبىر ءالىم-بەرىم دوعالداۋ تۇيسىكتى ەمىس-ەمىس سەزەتىن سەكىلدىمىن. قۇلاعىما «وتكرىۆايتە گلازا! وتكرىۆايتە گلازا!» دەيدى الدەكىم ىشقىنا داۋىستاپ. كوزىمدى اشتىم. باس جاعىمدا وتىرعان اق جەلەڭدى جاس جىگىت قولىن ماڭدايىما تيگىزىپ, الگى ءسوزدى جالىنعانداي ءبىر ۇنمەن قايتالاۋمەن بولدى. كەيىن بىلسەم, قاتەرلى ساتتە كوزدى اشۋدىڭ ءوزى ادامنىڭ ولىمگە دەگەن قارسىلىعىن كوتەرۋگە, تىرشىلىككە ۇمتىلۋىنا سەبەپكەر بولادى ەكەن. وزگەگە تونگەن قاتەردى وزىڭە تونگەن قاتەردەي قابىلداپ, جانۇشىرۋعا بولادى ەكەن عوي دەگەنگە ۇقساس ءبىر تاڭىرقاۋ سەزىمنىڭ سانامدا قالىپ قويعانىن بىلەم. ءار كەزدە الگى بەيتانىس جىگىتتىڭ ىشقىنعان داۋسى جۇرەگىمدى ىزگىلىككە بولەپ, جانىمدى تازارتىپ وتىراتىنداي ءبىر كۇيگە ەنەتىن كەزدەرىم بولادى.
ارقايسىمىزدىڭ تاعدىرىمىزدان ءدارىگەرلەردىڭ الاتىن ورىنى ەرەكشە. ولارعا ءوزىڭدى ءومىر بويى قارىزدار ادامداي سەزىنەسىڭ. كامال ءسارۋار ۇلى ءبىزدىڭ وتباسىمىز ءۇشىن وسىنداي ادام.
كامالدىڭ دارىگەرلىك اتاعى زيالى قاۋىم اراسىندا اڭىزعا اينالعان دەسەم, ارتىق ايتقاندىق بولماس. الدەبىر ايەلدىڭ: «ءبىزدىڭ وتباسىمىز ءۇشىن ەكى قۇداي بار, ءبىرى – كوكتە, ەكىنشىسى جەردە, ونىڭ اتى كامال», دەگەن ءسوزىن ەستىپ قايران قالعانىم بار. ەندى سول كىسىنى كورۋگە قۇمارتتىم. ول كەزدە كامالدى بىلە قويمايتىن كەزىم. ەلدە مەكتەپتە وقيتىن ءىنىم اياعىنىڭ سۇيەگى زاقىمدانىپ, وستەوميەليت دەگەن (قازاقتار «جىلانكوز» دەيدى) اۋرۋعا ۇشىراپ, مەنىڭ دە كامەكەڭدى ىزدەپ بارۋىما تۋرا كەلدى. وپەراتسيا وتە ءساتتى ءوتتى. مىنەكي, سودان بەرى قىرىق جىلعا جۋىق ۋاقىت ءوتىپتى. ءىنىم قۇلان-تازا جازىلىپ كەتتى.
بۇدان كەيىن ءتىپتى كامالسىز كۇن كورۋدەن قالدىق. كەنجە ۇلىم دارحان مەكتەپتە جۇرگەندە اياعىن سىندىرىپ الىپ, تاعى دا كامەكەڭە كەلدىك. ەندى كىشكەنتايلارىنا قيىندىق بولسا, كامەكەڭە دارحان جۇگىرەدى. ول كىسىگە تىرەلگەن ءىسىڭ وڭكەي ساتتىلىكتەن تۇراتىن سەكىلدى.
ماقالامىزدىڭ باسىندا ايتىپ كەتكەندەي, بۇل كىسى سابيلەرگە 14 مىڭنان استام كۇردەلى وپەراتسيا جاساعان. قۇراندا «ءبىر ادامدى قۇتقارۋ – ءبىر الەمدى قۇتقارۋمەن بىردەي» دەگەن ءسوز بار ەكەن. ەندەشە, بۇل كىسىنىڭ قانشا الەمدى قۇتقارعانىن ەسەپتەي بەرىڭىز.
ۇلتتىڭ بولاشاعى – ءسابي. جانكەشتى جاۋىنگەردەي اجالعا قارسى شىعىپ, سابيلەردىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالۋ – ۇلتتىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالۋ دەگەن ءسوز. ودان ارتىق قانداي ابىروي بولۋى مۇمكىن!
ءبىر عاجابى, بۇل كىسىدە دوستارى مەن تۋىسقاندارىنىڭ بالالارىنا وزگە بالالاردان ەرەكشە قاراۋ دەگەن بولمايدى. «مەن بالالاردىڭ بارىنە بىردەي قارايمىن. بۇل – مەنىڭ ومىرلىك ۇستانىمىم. سەندەر ول جاعىنان ماعان تۇسىنىستىكپەن قاراڭدار», دەپ ۇنەمى ايتىپ وتىراتىنى دا سودان.
مەنىڭ نيەتتەس, تاعدىرلاس دوستارىم از دا, كوپ تە ەمەس. بىراق سولاردىڭ ىشىندە دە ەرەكشە جاقىندارى بولادى. ولار – سەنىمەن پىكىرلەس, دۇنيەتانىمى, ازاماتتىق, كىسىلىك ۇستانىمدارى وزىڭە ۇقساس, رۋحاني تۋىس جاندار. كامەكەڭدى وسىنداي جانداردىڭ قاتارىنا جاتقىزامىن.
جالپى, قازاقتىڭ زيالى قاۋىمىن ەكى توپقا بولۋگە بولادى. ءبىرىنشىسى – بۇگىنگى زاماننىڭ بولمىسىن, ءمان-ماعىناسىن اڭداپ, ونىڭ جاقسىسى مەن جامانىن ايىرا الاتىن دارەجەگە جەتىپ, بۇگىنگى زاماننىڭ كوزى اشىق ادامىنا اينالىپ ۇلگەرگەندەر. ەكىنشىسى – باياعى كەڭەستىك سانادان, قالا بەردى رۋلىق سانادان ارىلا الماي, وي-پىكىرلەرى ۇنەمى سول توڭىرەكتەن شىعاتىندار. كامال, ارينە, ءبىرىنشى توپقا جاتادى. ول مەن دارىگەر ەكەنمىن دەپ, الەۋمەتتىك, ساياسي ماسەلەلەردەن تىس قالىپ كورگەن ەمەس.
جۇرتشىلىقتىڭ ەسىندە بار شىعار, توقسانىنشى جىلداردىڭ باس كەزىندە جۇرەككە وپەراتسيا جاسايتىن جاس حيرۋرگتەردىڭ ءبىر توبى ءوز جوبالارىنا جول بەرمەگەن مينيسترلىككە نارازىلىق كورسەتىپ, اشتىق جاريالاعان بولاتىن. اتى ايگىلى حيرۋرگتەردىڭ ىشىندە الگى جىگىتتەرگە قولداۋ كورسەتىپ, بىرگە اشتىق جاريالاعان كامال ءسارۋار ۇلى عانا بولدى. ۇكىمەت ءۇيىنىڭ قارسى بەتىنە تىگىلگەن شاعىن شاتىردىڭ ىشىندە باسىن ماڭداي تۇسىنان بايلاپ العان, قاباعى ءتۇيۋلى, نەدەن بولسا دا تايىنبايتىنداي شامىرقانىپ وتىرعان كامەكەڭدى كورىپ, ارەڭ تانىعانداي بولىپ ەدىم. ءسوز بەن ءىستىڭ سايكەس كەلۋى – بيىك تۇلعالاردىڭ عانا ەنشىسى ەكەنىن بىزدەن بۇرىن دا تالايلار ايتىپ كەتكەن.
ەگەر ءوزىنىڭ ماماندىعىن بايلىق پەن مانساپ ءۇشىن پايدالانعىسى كەلسە, بۇل ىسكە كامەكەڭنىڭ ماماندىعىنان ارتىق قولايلى نارسە جوق شىعار. ويتكەنى بۇل كىسى بيلىك باسىندا جۇرگەندەردىڭ تالايىنىڭ بالالارىن اجالدان الىپ قالىپ, الگى كىسىلەردىڭ ەڭ سىيلى ادامدارىنىڭ ءبىرى بولىپ جۇرگەنىن كورگەنبىز. بىراق ونداي پىسىقتىق, پايدانىڭ ءيىسىن سەزگىشتىك بۇل كىسىنىڭ بويىندا اتىمەن جوق.
باتىلدىق دەگەن قاتىگەزدىك تە, اپەرباقاندىق تا ەمەس. پسيحولوگتاردىڭ ايتۋىنشا, كەز كەلگەن قاتىگەزدىكتىڭ, قاتالدىقتىڭ ار جاعىندا قورقىنىش جاتادى ەكەن. باتىلدىق ۇرلىق-قارلىعى جوق, جالعاندىعى جوق شىنشىلدىقتان, ار-ۇياتتىڭ تازالىعىنان تۋىندايدى. قاشاندا بىلىعى جوق تازا ادام تۋراسىن ايتادى.
اركىمنىڭ تاريحتان الاتىن ءوز ورنى بار. كامال ءسارۋار ۇلى – ەڭ الدىمەن اسا دارىندى حيرۋرگ, سابيلەردىڭ ماسەلەسىن الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرىپ, حالىقارالىق كونفەرەنتسيالارعا قاتىسىپ جۇرگەن كورنەكتى عالىم, تالاي ۇرپاققا تاربيە بەرگەن ۇلاعاتتى ۇستاز. بۇل كۇندە كوزگە ءتۇسىپ جۇرگەن بەلگىلى دارىگەرلەر وعان تەلەفون سوقسا, ورىندارىنان ۇشىپ تۇرىپ ءسويلەسەدى. بىراق كامەكەڭنىڭ اتاق-ابىرويى قانشا بيىك بولسا دا بىرەۋگە شالقايىپ, كىسىلىك كورسەتىپ, مەنمەنسىگەنىن ءبىر كورگەن ەمەسپىن. كىشىپەيىلدىلىك ازاماتتىڭ كوركى عوي.
ادامزات تاريحىنداعى ۇلىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ەسەپتەلەتىن ايگىلى ماحاتما گانديدەن: «ءسىز نەگە ەڭ تومەنگى ءۇشىنشى كلاسس پويىزىمەن جۇرەسىز؟ – دەپ سۇراعاندا, ول: «ويتكەنى ءتورتىنشى كلاسس جوق», دەگەن ەكەن.
ارينە بۇگىنگى زامان ادامىندا اقىل دا, قۋلىق تا جەتكىلىكتى. ءوزى تابيعاتىندا وركوكىرەك, توڭمويىن, اۋزىنان بوقتىق ءسوز ارىلمايتىن نايساپ, وزىنەن قىزمەتى تومەندەردى ادام عۇرلى كورمەيتىن دورەكى بولسا دا سىرت كوزگە ءبىر-ەكى ساعاتقا مادەنيەتتى, بيازى, كىشىپەيىل بولىپ كورىنە الاتىن اتقامىنەر اكتەرلەر بارشىلىق. بىراق كامەكەڭنىڭ كىشىپەيىلدىلىگى – تۋما ادامگەرشىلىكتەن, ومىرگە دەگەن كوزقاراستان, ۇلكەن پرينتسيپتەن تۋىنداپ جاتقان قۇبىلىس.
كامەكەڭمەن اراداعى دوستىعىمدى ومىرىمدەگى ۇلكەن بايلىعىمنىڭ ءبىرى دەپ بىلەمىن. ول كىسى ۇيگە قوناققا كەلسە, قۋانامىز. كەلە الماي جۇرسە, ساعىنامىز.
جۇرت سەنى جاقسى كورۋ ءۇشىن, سەن جۇرتتى جاقسى كورۋىڭ كەرەك. كوڭىلى كەڭ, جۇرەگى جۇمساق, «مەن كەرەمەتپىن» دەپ ءوزىن وزگەلەردەن بيىك سانامايتىن, كىشىپەيىل, دوستىققا ادال, جانى جايساڭ, جاقسى ادامدى كىم جاقسى كورمەيدى. ايتقاندارىما قاراپ, مەنى ول كىسىنىڭ جالعىز دوسىنداي كورسەڭىز, قاتەلەسەسىز. كامەكەڭدى جاقسى كورەتىندەر وتە كوپ. ويتكەنى ول – حالىقتىڭ ادامى.
«جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەگەن حالىق ءسوزىن قايتالاۋعا تۋرا كەلەدى.
سابيلەردىڭ اماندىعىنا كەپىل بولىپ ءجۇرگەن اياۋلى ازاماتقا ءبىز دە اماندىق تىلەيمىز.
تولەن ابدىك ۇلى,
جازۋشى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى
مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى
قازاقتا جاقسى دەگەن اتقا ىلىككەندەر از ەمەس. بىراق سول جاقسىلار ۋاقىت اۋىسقاندا قايتا سۇرىپتالىپ, قايسىبىرى ەمتيحاننان قۇلاعانداي جۇگەن-قۇرىقسىز قاتاردان شىعىپ قالىپ جاتادى. كەشەگى كەڭەس زامانىندا ايگىلى بولىپ جۇرگەن اتاقتىلار قازىر قايدا؟ ونىڭ ورنىنا سول كەزدە اتىن اتاۋعا تىيىم سالىنعاندار بۇل كۇندە حالىقتىڭ ەڭ سۇيىكتى ادامدارىنا اينالدى. سوندىقتان قالامگەر بەلگىلى ءبىر تۇلعا تۋرالى جازباق بولعاندا, كەيىپكەرىنىڭ ەرتەڭگى ابىرويىن دا ويلاعانىنىڭ بوتەندىگى جوق. بىراق تاپ قازىر مەن كىپى الاتىن جوق سەكىلدى. ويتكەنى مەنىڭ كەيىپكەرىم ەلگە سىڭىرگەن ەڭبەگى, ۋاقىت قالاي قۇبىلسا دا وزگەرمەيتىن, زامانا داۋىلى قالاي سوقسا دا قاسقايىپ تۇرا بەرەتىن الىپ بايتەرەكتەي ەرەكشە تۇلعا. ايگىلى اكادەميك, ەلىمىزدە بالالار حيرۋرگياسىنىڭ ىرگەتاسىن قالاعان, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى اسا كورنەكتى عالىم, 14 مىڭنان استام كۇردەلى وپەراتسيا جاساعان اتاقتى حيرۋرگ, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ, تاۋەلسىز «تارلان» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى. كوزى اشىق وقىرمان سەزىپ وتىرعان دا شىعار, اڭگىمە حالقىمىزدىڭ ماقتانىشىنا اينالعان ازاماتتاردىڭ ءبىرى كامال ورمانتاەۆ تۋرالى بولىپ وتىر.
كامال ءسارۋار ۇلى تۋرالى قوزعالعان ءسوز اۋەلى رۋحاني قۇندىلىقتار تۋرالى ويلارعا جەتەلەيدى. ومىردە ىزگىلىك جانە سوعان قاراما-قارسى ز ۇلىمدىق دەگەن ۇعىمدار بار. بۇل ەكەۋى سوناۋ قادىم زاماننان بەرى ءبىرىن-ءبىرى جەڭە الماي, تەكەتىرەسپەن ءبىزدىڭ زامانعا كەلىپ جەتتى. ارقايسىسىنىڭ ءوز قولداۋشىسى بار. ارينە مەن ز ۇلىمدىقتى قولدايمىن دەپ ەشكىم دە ايتپايدى. بىراق كىسى ولتىرمەسەڭ دە جاعىمپازدىقپەن جالعان سويلەسەڭ, شىندىقتى بۇرمالاساڭ, باس پايداڭ ءۇشىن ۇلكەن پرينتسيپتەردى قۇربان ەتە الساڭ, ومىرىڭدە ءبىر رەت ەرلىك جاساۋعا ءداتىڭ بارماسا, كۇنشىلدىككە, مەنمەندىككە, دۇنيەقوڭىزدىققا, مانساپقورلىققا بوي ۇرساڭ – وسىنىڭ ءبارى الگى ايتىلعان تەكەتىرەستە زۇلىمدىقتىڭ قورجىنىنا ۇپاي بولىپ قوسىلارى انىق. وسىنىڭ ءبارىن كۇندە كورىپ وتىرىپ: «اپىراي, ىزگىلىك بايعۇس مىنانداي زاماندا قالاي كۇن كورىپ ءجۇر ەكەن؟» دەپ تە ويلايسىڭ. ءتىپتى ونىڭ ءومىر سۇرۋگە مۇمكىندىگى جوق سەكىلدى كورىنەدى. بىراق ىزگىلىكتىڭ جەر بەتىنەن ءبىرجولا قۇرىپ كەتپەگەنىن بىلگەننەن كەيىن, ونى دا قولداپ جۇرگەن بىرەۋلەر بار شىعار دەگەن ويعا كەلەسىڭ. ارينە, بار. ارقايسىمىز ويلانساق, قۇداي بويىنا قابىلەتتى دە, ادامگەرشىلىكتى دە بەرگەن تالاي جاقسىلاردىڭ ەسكە تۇسەرى انىق. سونىڭ ءبىرى مەن ءۇشىن, جالپى قازاق ءۇشىن كامال ورمانتاەۆ دەۋگە تولىق نەگىز بار.
«اركىم جارمەڭكەنى ءوزىنىڭ تاپقان زاتىنا قاراپ باعالايدى» دەيدى ەكەن يسپان ماقالى. جالپى, ءومىردى اركىم ءوزىنىڭ ومىرىنە قاراپ باعالايتىنى راس. مەنىڭ دە بۇگىن جەر باسىپ, ءتىرى جۇرۋىمە نەمەسە بالا-شاعامنىڭ, جاقىن جاندارىمنىڭ امان-ساۋ بولۋىنا سەبەسىن بولعان ادامدار بارشىلىق. ولار نەگىزىنەن دارىگەرلەر. ەسىمدە, 1990 جىلدىڭ 15 ناۋرىزىندا قاتتى ينفاركت الىپ, «جەدەل جاردەمنىڭ» ىشىندە ەسىم كىرەسىلى-شىعاسىلى كەلە جاتىرمىن. الدەبىر تۇڭعيىققا باتىپ بارا جاتقانداي جانە سوعان ءوزىم ريزاشىلىق ءبىلدىرىپ, سول ارقىلى بار كۇيزەلىستەن ءبىرجولا قۇتىلعىم كەلەتىندەي ءبىر ءالىم-بەرىم دوعالداۋ تۇيسىكتى ەمىس-ەمىس سەزەتىن سەكىلدىمىن. قۇلاعىما «وتكرىۆايتە گلازا! وتكرىۆايتە گلازا!» دەيدى الدەكىم ىشقىنا داۋىستاپ. كوزىمدى اشتىم. باس جاعىمدا وتىرعان اق جەلەڭدى جاس جىگىت قولىن ماڭدايىما تيگىزىپ, الگى ءسوزدى جالىنعانداي ءبىر ۇنمەن قايتالاۋمەن بولدى. كەيىن بىلسەم, قاتەرلى ساتتە كوزدى اشۋدىڭ ءوزى ادامنىڭ ولىمگە دەگەن قارسىلىعىن كوتەرۋگە, تىرشىلىككە ۇمتىلۋىنا سەبەپكەر بولادى ەكەن. وزگەگە تونگەن قاتەردى وزىڭە تونگەن قاتەردەي قابىلداپ, جانۇشىرۋعا بولادى ەكەن عوي دەگەنگە ۇقساس ءبىر تاڭىرقاۋ سەزىمنىڭ سانامدا قالىپ قويعانىن بىلەم. ءار كەزدە الگى بەيتانىس جىگىتتىڭ ىشقىنعان داۋسى جۇرەگىمدى ىزگىلىككە بولەپ, جانىمدى تازارتىپ وتىراتىنداي ءبىر كۇيگە ەنەتىن كەزدەرىم بولادى.
ارقايسىمىزدىڭ تاعدىرىمىزدان ءدارىگەرلەردىڭ الاتىن ورىنى ەرەكشە. ولارعا ءوزىڭدى ءومىر بويى قارىزدار ادامداي سەزىنەسىڭ. كامال ءسارۋار ۇلى ءبىزدىڭ وتباسىمىز ءۇشىن وسىنداي ادام.
كامالدىڭ دارىگەرلىك اتاعى زيالى قاۋىم اراسىندا اڭىزعا اينالعان دەسەم, ارتىق ايتقاندىق بولماس. الدەبىر ايەلدىڭ: «ءبىزدىڭ وتباسىمىز ءۇشىن ەكى قۇداي بار, ءبىرى – كوكتە, ەكىنشىسى جەردە, ونىڭ اتى كامال», دەگەن ءسوزىن ەستىپ قايران قالعانىم بار. ەندى سول كىسىنى كورۋگە قۇمارتتىم. ول كەزدە كامالدى بىلە قويمايتىن كەزىم. ەلدە مەكتەپتە وقيتىن ءىنىم اياعىنىڭ سۇيەگى زاقىمدانىپ, وستەوميەليت دەگەن (قازاقتار «جىلانكوز» دەيدى) اۋرۋعا ۇشىراپ, مەنىڭ دە كامەكەڭدى ىزدەپ بارۋىما تۋرا كەلدى. وپەراتسيا وتە ءساتتى ءوتتى. مىنەكي, سودان بەرى قىرىق جىلعا جۋىق ۋاقىت ءوتىپتى. ءىنىم قۇلان-تازا جازىلىپ كەتتى.
بۇدان كەيىن ءتىپتى كامالسىز كۇن كورۋدەن قالدىق. كەنجە ۇلىم دارحان مەكتەپتە جۇرگەندە اياعىن سىندىرىپ الىپ, تاعى دا كامەكەڭە كەلدىك. ەندى كىشكەنتايلارىنا قيىندىق بولسا, كامەكەڭە دارحان جۇگىرەدى. ول كىسىگە تىرەلگەن ءىسىڭ وڭكەي ساتتىلىكتەن تۇراتىن سەكىلدى.
ماقالامىزدىڭ باسىندا ايتىپ كەتكەندەي, بۇل كىسى سابيلەرگە 14 مىڭنان استام كۇردەلى وپەراتسيا جاساعان. قۇراندا «ءبىر ادامدى قۇتقارۋ – ءبىر الەمدى قۇتقارۋمەن بىردەي» دەگەن ءسوز بار ەكەن. ەندەشە, بۇل كىسىنىڭ قانشا الەمدى قۇتقارعانىن ەسەپتەي بەرىڭىز.
ۇلتتىڭ بولاشاعى – ءسابي. جانكەشتى جاۋىنگەردەي اجالعا قارسى شىعىپ, سابيلەردىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالۋ – ۇلتتىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالۋ دەگەن ءسوز. ودان ارتىق قانداي ابىروي بولۋى مۇمكىن!
ءبىر عاجابى, بۇل كىسىدە دوستارى مەن تۋىسقاندارىنىڭ بالالارىنا وزگە بالالاردان ەرەكشە قاراۋ دەگەن بولمايدى. «مەن بالالاردىڭ بارىنە بىردەي قارايمىن. بۇل – مەنىڭ ومىرلىك ۇستانىمىم. سەندەر ول جاعىنان ماعان تۇسىنىستىكپەن قاراڭدار», دەپ ۇنەمى ايتىپ وتىراتىنى دا سودان.
مەنىڭ نيەتتەس, تاعدىرلاس دوستارىم از دا, كوپ تە ەمەس. بىراق سولاردىڭ ىشىندە دە ەرەكشە جاقىندارى بولادى. ولار – سەنىمەن پىكىرلەس, دۇنيەتانىمى, ازاماتتىق, كىسىلىك ۇستانىمدارى وزىڭە ۇقساس, رۋحاني تۋىس جاندار. كامەكەڭدى وسىنداي جانداردىڭ قاتارىنا جاتقىزامىن.
جالپى, قازاقتىڭ زيالى قاۋىمىن ەكى توپقا بولۋگە بولادى. ءبىرىنشىسى – بۇگىنگى زاماننىڭ بولمىسىن, ءمان-ماعىناسىن اڭداپ, ونىڭ جاقسىسى مەن جامانىن ايىرا الاتىن دارەجەگە جەتىپ, بۇگىنگى زاماننىڭ كوزى اشىق ادامىنا اينالىپ ۇلگەرگەندەر. ەكىنشىسى – باياعى كەڭەستىك سانادان, قالا بەردى رۋلىق سانادان ارىلا الماي, وي-پىكىرلەرى ۇنەمى سول توڭىرەكتەن شىعاتىندار. كامال, ارينە, ءبىرىنشى توپقا جاتادى. ول مەن دارىگەر ەكەنمىن دەپ, الەۋمەتتىك, ساياسي ماسەلەلەردەن تىس قالىپ كورگەن ەمەس.
جۇرتشىلىقتىڭ ەسىندە بار شىعار, توقسانىنشى جىلداردىڭ باس كەزىندە جۇرەككە وپەراتسيا جاسايتىن جاس حيرۋرگتەردىڭ ءبىر توبى ءوز جوبالارىنا جول بەرمەگەن مينيسترلىككە نارازىلىق كورسەتىپ, اشتىق جاريالاعان بولاتىن. اتى ايگىلى حيرۋرگتەردىڭ ىشىندە الگى جىگىتتەرگە قولداۋ كورسەتىپ, بىرگە اشتىق جاريالاعان كامال ءسارۋار ۇلى عانا بولدى. ۇكىمەت ءۇيىنىڭ قارسى بەتىنە تىگىلگەن شاعىن شاتىردىڭ ىشىندە باسىن ماڭداي تۇسىنان بايلاپ العان, قاباعى ءتۇيۋلى, نەدەن بولسا دا تايىنبايتىنداي شامىرقانىپ وتىرعان كامەكەڭدى كورىپ, ارەڭ تانىعانداي بولىپ ەدىم. ءسوز بەن ءىستىڭ سايكەس كەلۋى – بيىك تۇلعالاردىڭ عانا ەنشىسى ەكەنىن بىزدەن بۇرىن دا تالايلار ايتىپ كەتكەن.
ەگەر ءوزىنىڭ ماماندىعىن بايلىق پەن مانساپ ءۇشىن پايدالانعىسى كەلسە, بۇل ىسكە كامەكەڭنىڭ ماماندىعىنان ارتىق قولايلى نارسە جوق شىعار. ويتكەنى بۇل كىسى بيلىك باسىندا جۇرگەندەردىڭ تالايىنىڭ بالالارىن اجالدان الىپ قالىپ, الگى كىسىلەردىڭ ەڭ سىيلى ادامدارىنىڭ ءبىرى بولىپ جۇرگەنىن كورگەنبىز. بىراق ونداي پىسىقتىق, پايدانىڭ ءيىسىن سەزگىشتىك بۇل كىسىنىڭ بويىندا اتىمەن جوق.
باتىلدىق دەگەن قاتىگەزدىك تە, اپەرباقاندىق تا ەمەس. پسيحولوگتاردىڭ ايتۋىنشا, كەز كەلگەن قاتىگەزدىكتىڭ, قاتالدىقتىڭ ار جاعىندا قورقىنىش جاتادى ەكەن. باتىلدىق ۇرلىق-قارلىعى جوق, جالعاندىعى جوق شىنشىلدىقتان, ار-ۇياتتىڭ تازالىعىنان تۋىندايدى. قاشاندا بىلىعى جوق تازا ادام تۋراسىن ايتادى.
اركىمنىڭ تاريحتان الاتىن ءوز ورنى بار. كامال ءسارۋار ۇلى – ەڭ الدىمەن اسا دارىندى حيرۋرگ, سابيلەردىڭ ماسەلەسىن الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرىپ, حالىقارالىق كونفەرەنتسيالارعا قاتىسىپ جۇرگەن كورنەكتى عالىم, تالاي ۇرپاققا تاربيە بەرگەن ۇلاعاتتى ۇستاز. بۇل كۇندە كوزگە ءتۇسىپ جۇرگەن بەلگىلى دارىگەرلەر وعان تەلەفون سوقسا, ورىندارىنان ۇشىپ تۇرىپ ءسويلەسەدى. بىراق كامەكەڭنىڭ اتاق-ابىرويى قانشا بيىك بولسا دا بىرەۋگە شالقايىپ, كىسىلىك كورسەتىپ, مەنمەنسىگەنىن ءبىر كورگەن ەمەسپىن. كىشىپەيىلدىلىك ازاماتتىڭ كوركى عوي.
ادامزات تاريحىنداعى ۇلىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ەسەپتەلەتىن ايگىلى ماحاتما گانديدەن: «ءسىز نەگە ەڭ تومەنگى ءۇشىنشى كلاسس پويىزىمەن جۇرەسىز؟ – دەپ سۇراعاندا, ول: «ويتكەنى ءتورتىنشى كلاسس جوق», دەگەن ەكەن.
ارينە بۇگىنگى زامان ادامىندا اقىل دا, قۋلىق تا جەتكىلىكتى. ءوزى تابيعاتىندا وركوكىرەك, توڭمويىن, اۋزىنان بوقتىق ءسوز ارىلمايتىن نايساپ, وزىنەن قىزمەتى تومەندەردى ادام عۇرلى كورمەيتىن دورەكى بولسا دا سىرت كوزگە ءبىر-ەكى ساعاتقا مادەنيەتتى, بيازى, كىشىپەيىل بولىپ كورىنە الاتىن اتقامىنەر اكتەرلەر بارشىلىق. بىراق كامەكەڭنىڭ كىشىپەيىلدىلىگى – تۋما ادامگەرشىلىكتەن, ومىرگە دەگەن كوزقاراستان, ۇلكەن پرينتسيپتەن تۋىنداپ جاتقان قۇبىلىس.
كامەكەڭمەن اراداعى دوستىعىمدى ومىرىمدەگى ۇلكەن بايلىعىمنىڭ ءبىرى دەپ بىلەمىن. ول كىسى ۇيگە قوناققا كەلسە, قۋانامىز. كەلە الماي جۇرسە, ساعىنامىز.
جۇرت سەنى جاقسى كورۋ ءۇشىن, سەن جۇرتتى جاقسى كورۋىڭ كەرەك. كوڭىلى كەڭ, جۇرەگى جۇمساق, «مەن كەرەمەتپىن» دەپ ءوزىن وزگەلەردەن بيىك سانامايتىن, كىشىپەيىل, دوستىققا ادال, جانى جايساڭ, جاقسى ادامدى كىم جاقسى كورمەيدى. ايتقاندارىما قاراپ, مەنى ول كىسىنىڭ جالعىز دوسىنداي كورسەڭىز, قاتەلەسەسىز. كامەكەڭدى جاقسى كورەتىندەر وتە كوپ. ويتكەنى ول – حالىقتىڭ ادامى.
«جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەگەن حالىق ءسوزىن قايتالاۋعا تۋرا كەلەدى.
سابيلەردىڭ اماندىعىنا كەپىل بولىپ ءجۇرگەن اياۋلى ازاماتقا ءبىز دە اماندىق تىلەيمىز.
تولەن ابدىك ۇلى,
جازۋشى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى
مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى
سوڭعى جاڭالىقتار
اتىراۋدا مەكتەپ وقۋشىسىن اۆتوبۋس قاعىپ كەتتى
وقيعا • بۇگىن, 10:53
شىمكەنتتە اكىمدىكتەن 10 ملن تەڭگە بوپسالاعان بلوگەر سوتتالدى
وقيعا • بۇگىن, 10:21
فەدەرالدى جازا: اقش-تا ەڭ اۋىر قىلمىس جاساعانداردى گازبەن تۇنشىقتىرۋى مۇمكىن
الەم • بۇگىن, 10:08
سولتۇستىكتە جەل كۇشەيىپ, وڭتۇستىكتە كۇن ىسيدى: 25 ساۋىرگە ارنالعان اۋا رايى بولجامى
اۋا رايى • بۇگىن, 09:24
بۇگىن 1 دوللاردى قانشا تەڭگەگە ساتىپ الۋعا بولادى؟
قارجى • بۇگىن, 09:04
الماتىدا KITF 2026 كورمەسىنە 6 مىڭنان استام ادام قاتىستى
تۋريزم • كەشە
الماتىدا دريفت جاساعان جۇرگىزۋشى قاماۋعا الىندى
وقيعا • كەشە
