دەپۋتاتتار تاپسىرمانى قالاي ورىندايدى؟

سۋعا كەتكەن بىرەۋ تال قارماپ, ءولدىم-تالدىم دەگەندە ءبىر ارالدىڭ جاعاسىنا شىقسا, الدىنان «بۇل جەردىڭ قوجايىنى مەن. وسىندا كەلسەڭ, الدىمەن مەنەن رۇقسات الۋىڭ كەرەك!», دەگەن جازۋ شىعىپتى. وڭ-سولىنا قاراسا ەشكىم جوق. ارالدى  ءارى كەزەدى, بەرى كەزەدى, الايدا, ەشكىمدى كەزىكتىرە المايدى. باسىنا ۇيشىك تۇرعىزىپ, تىرشىلىك ەتە باستايدى. «سەن قايدان كەلدىڭ؟» دەگەن ەشكىم جوق. بىراق, الگى ادام ءومىر بويى «ارالدىڭ يەسى قاشان كەلەر ەكەن» دەگەن ويدان ارىلا الماپتى... زاڭ ماسەلەسىندە دە ءاربىر ازامات ءوزىن الگى ارالعا شىعىپ قالعان جانداي سەرگەك تە سەزىمتال ۇستاسا يگى ەدى دەگەن ويعا قالاسىڭ. «ەڭ مادەنيەتتى قوعام – زاڭمەن ءومىر سۇرەتىن قوعام» دەپ بەكەر ايتىلماسا كەرەك. ەممانۋيل كانتتىڭ دا «مەملەكەت دەگەنىمىز – قۇقىققا باعىنعان ادامدار ۇيىمى» دەگەن ءسوزى بار. ءيا, ءبىز دە قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋدى الدىمىزعا ماقسات تۇتقان ەلمىز جانە بۇل باعىتتا جاسالىپ جاتقان شارۋا دا بارشىلىق. التىنشى سايلانعان پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ دەپۋتاتتارعا ۇلكەن مىندەتتەر جۇكتەدى. بۇل رەتتە, ءبىرىنشى كەزەكتە, ەلباسى ەل قاۋىپسىزدىگىنىڭ زاڭنامالىق نەگىزىن نىعايتۋدى تاپسىرىپ وتىر. الەمنىڭ وزگە ەلدەرى سياقتى قازاقستان دا تىكەلەي تەررورلىق قاۋىپ-قاتەرگە كەز بولدى. اقتوبە مەن الماتىداعى تەررورلىق اكتىلەردىڭ سالدارىنان بىرنەشە ادامنىڭ قازاعا ۇشىراعانى ءالى ەسىمىزدە. ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋدى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ دە باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. بۇل 5 ينستيتۋتتىق رەفورما, يندۋستريالاندىرۋدىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعى, «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى اياسىندا ەكونوميكا ءوسىمىنىڭ جاڭا درايۆەرلەرىن جۇيەلى تۇردە قالىپتاستىرۋ ءۇشىن مەيلىنشە قاجەت. ەلباسى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ماسەلەسىنە دە كەڭىنەن توقتالدى. جەر رەفورماسى بويىنشا كەيبىر ماسەلەلەردىڭ ورىندالۋىنا بەس جىل موراتوري جاريالانۋىنا بايلانىستى, مۇنى زاڭمەن ناقتىلاۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. اتاپ ايتقاندا, جەر كودەكسىنە جانە باسقا دا زاڭنامالارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزەتىن زاڭ قابىلدانباق. بۇل وزگەرىستەر جەردى جالعا بەرۋ جۇيەسىنىڭ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ, كەز كەلگەنگە بەرە سالماي, ونى تەك يگەرۋگە ماماندىعى, تاجىريبەسى, قارجىلىق مۇمكىندىگى بار ادامدارعا بەرۋ, جالعا بەرگەن جەردىڭ شەكتى مولشەرى بولۋ كەرەكتىگى ءتارىزدى قاداۋ-قاداۋ ماسەلەلەردى قامتيتىن بولادى. پارلامەنتتىڭ الدىندا ءۇش جىلدىق كەزەڭگە ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭ جوباسىن قاراپ, قابىلداۋ ماسەلەسى دە تۇر. مەملەكەت باسشىسى زاڭ قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر دەڭگەيىن تومەندەتۋگە جول بەرىلمەيتىن جاعدايدا ءتۇزىلۋى قاجەتتىگىنە ەرەكشە نازار اۋداردى. ياعني, زەينەتاقىلار, جاردەماقىلار, ستيپەنديالار, وزگە دە الەۋمەتتىك تولەماقىلار بارىنشا قورعالادى دەگەن ءسوز. ءوز سوزىندە ەلباسى قانداي دا بولسىن زاڭنىڭ بارىنشا جەتىلدىرىلىپ, بارلىق ماسەلەنى وڭ شەشەتىندەي جاعدايدا قابىلدانۋى كەرەكتىگىن ءبىلدىردى. راسىندا, كەز كەلگەن زاڭ تەك ءوزىنىڭ ورىن­دالۋىمەن عانا قۇندى ءارى ماڭىزدى. وسىندايدا ەسكە تۇسەدى. فرانتسۋز ميشەل دە مونتەننىڭ ايتۋى بويىنشا, كونە زاماندا فۋريلەردىڭ زاڭ شىعا­رۋ­شىسى ەسكى زاڭدى مانسۇق ەتكىسى نەمەسە جاڭا زاڭدى ىسكە كىرىستىرگىسى كەلەتىن ءاربىر زاڭگەرگە حالىق الدىنا موينىنا ارقان بايلاپ شىعىپ, ەگەر ءوزىنىڭ ۇسىنىپ وتىرعان زاڭى ءبىراۋىزدان ماقۇلدانباسا, سول جەردە اسىلىپ ءولۋىن تالاپ ەتەدى ەكەن. زامان باس­قا, زاڭ باسقا دەگەندەي, ارينە, بىزگە مۇنداي قۇر­بان­دىققا بارۋدىڭ قاجەتى جوق. دەگەنمەن, قابىل­دانعان زاڭدى ىسكە كىرىستىرۋدىڭ تەتىگىن ويلاس­تىرۋمەن قاتار, زاڭدى قابىلدار الدىندا ونىڭ ءمان-جايىن حالىققا جان-جاقتى ءتۇسىندىرۋ قاجەت. مۇنى پرەزيدەنت تە ءوز سوزىندە «جەر تۋرالى» زاڭنىڭ قوعامداعى ءارتۇرلى پىكىرلەردى ەسكەرمەي قابىلدانعاندىعىن مىسالعا الا وتىرىپ اتاپ ءوتتى. «جىل سايىن اگرارلىق سەكتورعا ايتارلىقتاي قاراجات جۇمسالادى, بىراق ول ءوزىن اقتاي بەرمەيدى. نارىقتىق ەكونوميكادا ولاي بولمايدى. مۇنىڭ باستى سەبەبى, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ەڭبەك ءونىم­دىلىگىنىڭ تومەندىگىندە جاتىر, ال ونى ارت­تىرۋ ءۇشىن قوسىمشا قاراجات سالۋ كەرەك. بۇكىل الەم اگرارلىق سەكتورعا ينۆەستيتسيا تارتۋ ءىسى­مەن اينالىسۋدا. ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز دە اۋىل شارۋا­شىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن كوبىرەك كاپيتال تارتۋدى قالادى. ەگەر بۇل جۇمىس تۇسىندىرۋدەن باستالىپ, تەك سودان سوڭ عانا زاڭدار قابىلدانسا, وندا احۋال باسقا بولار ەدى», – دەدى مەملەكەت باسشىسى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, نۇرسۇلتان نازارباەۆ زاڭ شىعارۋشىلىق ۇدەرىسىنىڭ شەڭبەرلەرىن كەڭەيتە ءتۇسۋ قاجەتتىگىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىر. ياعني, قوعام ءۇشىن وتە وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا زاڭ قابىلدار تۇستا اسىعىستىق جاساۋعا بولمايدى. ەلباسى تىم اسىعىستىق جاقسىلىققا اپارا قويمايتىنىن ەسكەرتە وتىرىپ, جوبالاردى دايىنداۋ ساتىسىندا وعان قوعامدىق ساراپشىلاردى, ۇەۇ, پارلامەنتتىك ەمەس پارتيالاردىڭ جانە باق وكىلدەرىن تارتۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. ءيا, زاڭ ساپاسى جوعارى بولۋى ءۇشىن جان-جاقتى تالقىلاۋدان وتكىزۋ قاشاندا ۇتىمدى شەشىم بولماق. پارلامەنت دەپۋ­تاتتارى ەلباسى تاپسىرماسىن قالاي ورىندايدى؟ بار ماسەلە وسىندا. كەنجەبولات جولدىباي, ساياساتتانۋشى