استانانىڭ ىرگەسىندەگى ارناساي اۋىلىندا جاسالىپ جاتقان تىرلىكتەر بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىنە تارالىپ, بىرتىندەپ قولدانىسقا ەنۋدە. بۇل اۋىلدا جيىرمادان استام «جاسىل» تەحنولوگيا ءتۇرى جولعا قويىلعان.
«جاسىل» ەنەرگيا دەپ ءجۇز جەردەن ۇرانداساڭىز دا, تابيعاتقا زيان كەلتىرمەيتىن, قورشاعان ورتانىڭ وزىنەن قۋات الاتىن تەحنولوگيا قارىشتاپ دامىپ كەتپەيتىنى تۇسىنىكتى. ول ءۇشىن جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن تۇتىنۋ بويىنشا الەمگە ۇلگى كورسەتىپ وتىرعان ەلدەردىڭ تاجىريبەسىنە جۇگىنبەك كەرەك. ماسەلەن, كۇنى كەشە ەكسپو-2017 كورمەسىنە قاتىساتىنى انىقتالعان كوستا-ريكا 97 پايىز ەنەرگيانى كۇن باتارەيالارىنان, جەل گەنەراتورلارىنان الادى ەكەن. جەلدەن, كۇننەن, وزەننىڭ اعىسىنان, تەڭىز بەن مۇحيتتىڭ تولقىنىنان قۋات الۋدى جەرىنە جەتكىزە دامىتقان ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, دانيا, شوتلانديا سىندى ەلدەر دە بۇل سالادا كوشباسشى رەتىندە كورىنىپ, ونداعان ميلليون حالىقتى تازا ەنەرگيامەن قامتىپ وتىر. ولاي بولسا, كەلەر جىلى ەلوردادا وتەتىن ۇلان-عايىر كورمەنىڭ ۇرانىنا سايكەس, «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسىن» دامىتۋ ىسىندە ءبىزدىڭ ەل دە باسەكەگە تۇسۋگە ءتيىس.
23 جىلدىڭ ىشىندە قازاقستانعا بۇۇ دامۋ باعدارلاماسى بولەتىن گرانتتاردىڭ ەسەبىنەن 23 ميلليون دوللار قاراجات تارتىلدى
«اۋىزدى قۋ شوپپەن سۇرتە بەرسەك» ەشكىم قازاقستانعا بارىن بەرىپ, بىلگەنىن ۇيرەتىپ كەتپەيتىنى بەلگىلى. سول سەبەپتى, وتاندىق ماماندار قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرعان جوق. الىسقا بارماي-اق, استانانىڭ ىرگەسىندەگى ارناساي اۋىلىندا جاسالىپ جاتقان تىرلىكتەر بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىنە تارالىپ, بىرتىندەپ قولدانىسقا ەنۋدە. بۇل اۋىلدا جيىرمادان استام «جاسىل» تەحنولوگيا ءتۇرى جولعا قويىلعان. دۇنيە جۇزىنە تارالعان تاسىلدەردى ايتپاعاندا, جەرگىلىكتى مامانداردىڭ وزدەرى جاڭالىق اشىپ, اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇراتىن دۇنيەلەردى جاساعان.
«جاسىل» اۋىلداعى يگى تىرلىكتەر «جاسىل» تەحنولوگيالار حالىق اكادەمياسى» ءبىلىم تاراتۋ ورتالىعىنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسىرىلۋدا. جۋىردا وسى ورتالىق جۇمىس ىستەي باستاعاندارىنا 1 جىل تولعانىن ارناسايدا اتاپ وتكەن ەدى. «جاسىل» ەكونوميكانى قولداۋ جانە G-Globald-دى دامىتۋ كواليتسياسىنىڭ» جانە «اقبوتا» قوعامدىق قورىنىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن قۇرىلعان ۇيىم بۇل شاراعا جۋرناليستەردى دە شاقىرىپ, بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا اتقارىلعان جۇمىستار بارىسىمەن ءبولىستى.
بۇۇ دەمەكشى, بۇل ورتالىق بيۋدجەتتىڭ ەسەبىنەن ەمەس, بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنان الىنعان گرانت ارقىلى ءجۇمىس ىستەيدى. سول قاراجاتتى ءتيىمدى كادەگە جاراتا وتىرىپ, «جاسىل» تەحنولوگيالاردى دامىتاتىن ءھام تاراتاتىن, جاڭا تاجىريبەلەردى جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىناتىن الاڭعا اينالعان.
سونىمەن, ءبىر جىلدىعىن اتاپ ءوتىپ جاتقان ەلدى مەكەنگە ءبىز دە اتباسىن تىرەدىك. «جاسىل» ەكونوميكاعا كوشۋگە دەگەن تالپىنىس باسقا پايدالى جاقتارىن ايتپاعاندا, ەكونوميكالىق تۇرعىدا ءتيىمدى ەكەنىن وسى اۋىلدىڭ تاجىريبەسىنە قاراپ كوز جەتكىزدىك. اۋىلداعى ورتا مەكتەپ, بالاباقشا, اۋرۋحانا, اكىمدىك عيماراتتارى اۆتونومدى جىلىتۋ جۇيەسىنە كوشكەن ەكەن. جەر استىندا ورنالاسقان فيتوديودتى جىلىجايلارعا باس سۇققانىمىزدا, جايقالىپ تۇرعان كوكونىستەردىڭ ءيىسى مۇرىن جارادى. جاڭا تەحنولوگيالاردى ۇيرەتەتىن اۋديتوريالارى بار, اسحانا, قوناقۇي دە جۇمىس ىستەپ تۇر.
الگىندە ايتىپ وتكەن عيماراتتاردىڭ ءبارى پيروليز پەشتەرمەن جىلىتىلادى, كۇن باتارەيالارىنىڭ, جەل گەنەراتورلارىنىڭ قۋاتىن پايدالانىپ, جارىق ديودتى شامداردى پايدالانادى. سونىڭ ارقاسىندا جەرگىلىكتى ۆياچەسلاۆكا ورتا مەكتەبى ءبىر جىل ىشىندە 3 ميلليون تەڭگە بيۋدجەت قارجىسىن ۇنەمدەپتى. ەگەر ەلىمىزدەگى مەكتەپتەر ارناسايداعى مەكتەپتىڭ تاجىريبەسىن السا, بيۋدجەتتىڭ قانشاما قارجىسى ۇنەمدەلەتىنىن ەلەستەتە بەرىڭىز. ۇنەمنەن بولەك, وقۋشىلار قارشادايىنان ەكولوگيالىق مادەنيەت دەگەننىڭ نە ەكەنىن ءتۇيسىنىپ, جەرگىلىكتى جىلىجايلاردا وسىرىلگەن ساپالى كوكونىسپەن قورەكتەنىپ وسكەنىنىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت ەمەس پە؟!
«EXPO&WOMEN» حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ تورالقا ءتورايىمى سالتانات راحىمبەكوۆا ايتىپ وتكەندەي, «جاسىلداندىرۋ» تاجىريبەسىن اسىرەسە, اۋىلدىق جەرلەرگە تاراتۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە. سونداي-اق, قالالىق جەرلەردەگى نىساندار ءۇشىن دە پايداسى ۇشان-تەڭىز.
– ماسەلەن, قوناقۇيلەردى ەنەرگيا ۇنەمدەيتىن تەحنولوگيالارمەن نەگە جابدىقتاماسقا؟! ۇنەمدى شامدار جارقىراپ تۇرسا, قول جۋاتىن, كەپتىرەتىن جەرلەر سەنسورلى بولسا, ونىڭ نەسى جامان؟! ودان كاسىپكەرلەر ۇتپاسا, ۇتىلمايدى. بيزنەسىن وركەندەتىپ, ەكولوگياعا دا ۇلەس قوسادى, – دەيدى سالتانات راحىمبەكوۆا.
ارقاداعى, سولتۇستىك پەن شىعىس ايماقتارداعى التى اي قىستا تابيعات اياسىندا ورنالاسقان دەمالىس ورىندارىنىڭ ءبىرازى جابىلىپ قالاتىنى جاسىرىن ەمەس. سەبەبى, كليەنت ازايادى, شىعىن كوبەيەدى. سالتانات راحىمباەۆانىڭ ايتۋىنشا, مۇنىڭ ءبارى ەنەرگيانى ءتيىمدى پايدالانا بىلمەگەننىڭ كەسىرى. قازىر ورتالىق وسىنى الدىمەن حالىققا كورسەتىپ, سودان سوڭ ىقىلاسى ويانعاندارعا ۇيرەتۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەپ جاتىر. بار جۇمىستى ۇكىمەتكە ىسىرىپ قويماي, حالىقتىڭ ءوزى دە ءتيىمدى ەنەرگياعا قول جەتكىزە الاتىنىن دالەلدەمەك.
«ەكونوميكا – ۇنەمدى بولۋعا ءتيىس» دەگەن قاعيدا بار. «جاسىل» تەحنولوگيالاردى قولدانۋدىڭ ارقاسىندا «جاسىل» تەحنولوگيالار حالىق اكادەمياسى» ءبىلىم تاراتۋ ورتالىعى ۇنەمشىلدىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ وتىرعان جايى بار. ماسەلەن, ورتالىق كۇن ەنەرگياسىمەن جۇمىس ىستەيتىن سۋ جىلىتقىش قوندىرعىلاردىڭ ارقاسىندا 100 پايىز ىستىق سۋمەن قامتىلىپتى. كۇن سايىن 1 000 ليتر سۋ ىسىتاتىنىن ەسكەرسەك, ءبىر جىلدا 32 00 كۆت ەلەكتر ەنەرگياسى ۇنەمدەلەدى دەگەن ءسوز. پيروليزدىك قازاندىقتار كومىردى 40 پايىزعا ۇنەمدەيدى, كەشەندەگى سۋ جىلىتۋ قوندىرعىلارى دا 75 پايىزعا ۇنەمدى. جارىق ديودتارىن پايدالانىپ ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ شىعىنىن ەكى ەسە ازايتقان. قىسقاسى, «جاسىل» ەكونوميكانىڭ پايداسىن شاش-ەتەكتەن كورىپ وتىر دەۋگە بولادى.
پيروليزدىك پەشتەردىڭ كومەگىمەن قاراجات ۇنەمدەپ, بيۋدجەتتىڭ جۇگىن جەڭىلدەتكەن ۆياچەسلاۆكا ورتا مەكتەبىنە دەگەن اۋدان اكىمدىگىنىڭ ىقىلاسى ەرەكشە. بىلگەنىمىزدەي, اۋدان اكىمى الداعى ۋاقىتتا وڭىردەگى باسقا مەكتەپتەردىڭ دە وسى ادىسكە كوشكەنىنە مۇددەلى بولىپ, ول ءۇشىن كاسىپكەرلەردى تارتا باستاپتى. قانداي دا ءبىر مەكتەپتى پيروليزدىك پەشپەن جابدىقتاعان كاسىپكەردىڭ مۇرتىن بالتا شاپپايدى, جىلىتۋعا بولىنگەن قاراجاتتان ۇنەمدەلگەن بولىگى سول كاسىپكەرگە بەرىلەدى. ياعني, كاسىپكەرگە دە ءتيىمدى, بيۋدجەتكە دە ۇنەم دەگەن ءسوز.
ءبىر ايتا كەتەرلىگى, ورتالىق جاڭا جوبالاردى ارناسايدا جۇزەگە اسىرىپ قانا قويماي, ونى وزگە ايماقتارعا تاراتۋ ءۇشىن وسى جەردە وقىتۋ, ۇيرەتۋ جۇمىستارىمەن دە شۇعىلدانادى. ءبىر جىل ىشىندە كاسىپكەرلەر, شارۋالار, اۋىل مەن اۋدان اكىمى سىندى 3 مىڭعا تارتا ادام ارنايى كۋرستان ءوتىپ, ۇيرەنگەندەرىن ءوز وڭىرلەرىندە ەنگىزۋدى باستاپ تا كەتكەن. سونىڭ ارقاسىندا الماتى, جامبىل, قوستاناي وبلىستارىندا وسىنداي ورتالىقتار اشىلادى دەپ كۇتىلۋدە.
«جاسىل» تەحنولوگيالار حالىق اكادەمياسى» ءبىلىم تاراتۋ ورتالىعىنىڭ اشىلعانىنا ءبىر جىل تولۋىنا وراي وتكەن شاراعا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى, بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ وكىلدەرى دە قاتىستى. وسى جۇمىسقا اتسالىسىپ جۇرگەن ماماندار ءتيىستى ديپلومدارمەن ماراپاتتالدى. ماراپاتتالعانداردىڭ قاتارىندا بۇۇ دامۋ باعدارلاماسى تۇراقتى وكىلىنىڭ ورىنباسارى مۋنحتۋيا التانگەرەل حانىم دا بار. م.التانگەرەلدىڭ ايتۋىنشا, تەرريتورياسىنىڭ باسىم بولىگى شولەيتتى جەرلەردەن تۇراتىن قازاقستان ءۇشىن زامانۋي تەحنولوگيالاردى اۋىل شارۋاشىلىعىندا قولدانۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە. زاماناۋي تاسىلدەر سۋدى از پايدالانىپ, مول ءونىم الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وعان قوسا, جەر دە توزبايدى, اتموسفەرا دا ب ۇلىنبەيدى. بۇۇ دامۋ باعدارلاماسى وسى ءىستى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن كومەك قولىن سوزۋعا ءازىر كورىنەدى.
– 23 جىلدىڭ ىشىندە قازاقستانعا بۇۇ دامۋ باعدارلاماسى بولەتىن گرانتتاردىڭ ەسەبىنەن 23 ميلليون دوللار قاراجات تارتىلدى. بۇل قارجى قايتارىمسىز, تەك ماقساتتى تۇردە جۇمسالسا بولعانى. وسى ارناساي اۋىلىندا زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ۇيرەنەم دەۋشىلەرگە قارجى ءبولۋ, كەرەك-جاراقتاردى ساتىپ الۋ اشىق تۇردە جۇرگىزىلەدى. جىلىجايلارداعى «جاسىل» تەحنولوگيا جەرگىلىكتى حالىقتىڭ يگىلىگىنە جۇمسالادى. وسى جەرمەن شەكتەلىپ قالماي, ارناسايداعى «جاسىل» تەحنولوگيالاردى قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا ەنگىزۋدى قولعا الىپ جاتىرمىز, – دەيدى م.التانگەرەل.
استانانىڭ ىرگەسىندە «جاسىل» ەكونوميكانى پايدالانۋدىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتىپ جاتقان ارناساي اۋىلى الداعى ۋاقىتتا قانات جايىپ, الىناتىن ءونىم كولەمىن ۇلعايتۋدى جوسپارلاپ وتىر. بيىل جەرگىلىكتى جىلىجايلاردان الىنعان قىزاناق, بايالدى, قىرىققابات سىندى كوكونىس تۇرلەرىن جاقىن ارادا استاناداعى ساۋدا ورىندارىنىڭ سورەلەرىنە جەتكىزبەك. ول ءۇشىن ەلورداداعى بىرقاتار دۇكەندەر جەلىسىمەن كەلىسىمشارت جاساسىپ قويعان.
ورتالىقتىڭ ماقساتى ارناسايدى عانا «جاسىلداندىرۋمەن» شەكتەلمەيدى. ماقسات – ارناسايداعى قولعا الىنعان جوبالاردىڭ ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىنا تارالۋى, جەمىس بەرۋى. ءتۇرلى «جاسىل» تەحنولوگيالاردى ءىس جۇزىندە قولدانىسقا ەنگىزۋمەن, ونى ودان ءارى جەتىلدىرۋمەن جانە تاراتۋمەن اينالىسىپ جاتقان ورتالىق ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى وتكەننەن كەيىن دە جۇمىسىن جالعاستىرا بەرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»
ارناساي اۋىلىنلداعى ۆياچەسلاۆكا ورتا مەكتەبى جەل گەنەراتورلارىنىڭ قۋاتىن پايدالانۋ ارقىلى 3 ملن تەڭگە بيۋدجەت قارجىسىن ۇنەمدەدى.
ارناساي جىلىجايلارىنان الىنعان قىزاناق, قىرىققابات سىندى كوكونىس ءتۇرلەرى جاقىن ارادا استاناداعى ساۋدا ورىندارىنا جەتكىزىلەدى.
