قازاقستاننىڭ بەيبىتسۇيگىش قادامدارى رەسەيلىك عالىمدار تاراپىنان جوعارى باعاعا يە بولدى
كەشە ماسكەۋدە قازاقستان ەلشىلىگى جانە رەسەي مەملەكەتتىك گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «يادرولىق قارۋسىز الەم ءۇشىن كۇرەس جولىنداعى 25 جىل: سەمەي پوليگونىن جابۋدان ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىندەگى جاھاندىق باستامالارعا» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا وتكىزىلدى.
دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ ۇلكەن اتوم سىناق الاڭىنىڭ ەلباسى جارلىعىمەن جابىلعانىنا شيرەك عاسىر تولۋىنا ارنالعان القالى جيىنعا قاتىسۋشىلاردىڭ ءبارى ءبىراۋىزدان ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بەيبىتسۇيگىش قادامدارىنا جوعارى باعا بەرگەنىن بىردەن اتاپ كورسەتكەنىمىز ءجون. وسى ورايدا, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەرەن ەڭبەك ءسىڭىرىپ, سارقىلماس ساياسي ەرىك-جىگەر تانىتقانى ەرەكشە ايتىلدى.
قاھارىنان جاھان قايمىققان كەڭەس وداعىنىڭ ءالى تاراماعان كەزىندە مۇنداي باتىل قادامعا بارۋ شىنىمەن كوزسىز ەرلىككە پارا-پار ەدى. سول تۇستا قوعامعا دەندەي ەنگەن دەموكراتيا, جاريالىلىقتىڭ ارقاسىندا كوكىرەگىنە ساۋلە ءتۇسىپ, كوزى اشىلا باستاعان كوپشىلىك اتى ۇلتىمىزدىڭ تولقۇجاتىنا اينالعان ۇلى اباي تۋعان كيەلى ولكەدەگى اينالاسىنا ءولىم سەپكەن الاپات جارىلىستاردى توقتاتۋدى تالاپ ەتىپ, كوتەرىلىپ كەتتى. قىرىق جىل بويعى قىرعىن سىناقتاردان حالقىمىز تارتقان قاسىرەتتىڭ اۋىرتپالىعىنان قارا جەر قايىستى. اپات ايماعىنداعى اعايىندارىمىزدىڭ اششى تاعدىرى كرەمل قوناقتارىنىڭ قاپەرىنە كىرىپ شىقپادى. قۇجاتتاردا كورسەتىلگەندەي, «ەلسىز» مەكەندەگى ەسسىزدىكتەر جالعاسا بەردى. قانشاما ادام بۇرىن-سوڭدى كەزدەسپەگەن بەلگىسىز كەسەلدەرگە ۇشىراپ, انا دۇنيەگە اتتانىپ جاتتى. دارىگەرلەر ولاردىڭ ءدال دياگنوزىن قويۋدان قورىقتى. ويتكەنى, باستارى ەكەۋ ەمەس بولاتىن. وتىزىنشى جىلدار ويرانىندا توتاليتارلىق جۇيەنىڭ زۇلماتىنان ابدەن زارەزاپ بولعان زيالى قاۋىم وكىلدەرى دە ىشتەرىنەن قان جىلاعاندارىمەن, اشىق قارسى شىعا المادى. سونداعى سويقانداردى ايعاقتايتىن دەرەكتەر مەن دايەكتەردى وقىساڭ, توبە شاشىڭ تىك تۇرادى. كونفەرەنتسيا باستالماس بۇرىن كورسەتىلگەن فيلم كوكەيىمىزدەگى كوپ قىجىلدى قايتا قوزعاپ جىبەرگەنىن نەسىنە جاسىرايىق.
ءماندى ماجىلىستە مايەكتى پىكىر بىلدىرگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ رەسەي فەدەراتسياسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى مارات ءتاجين ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ يادرولىق قارۋدان باس تارتۋى ەلباسىمىزدىڭ ءۇش نەگىزگە سۇيەنگەن ايقىن ۇستانىمىمەن ايشىقتالاتىنىنا توقتالدى. ءبىرىنشىدەن, قاتەرلى قارۋ اياعىنان قاز تۇرعان جاس مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىگىنە تۇراقتى كەپىلدىك بەرمەيتىن ەدى. ەكىنشىدەن, ەكونوميكانى جاڭاشا قۇرۋ قاجەتتىلىگى ءىرى كولەمدەگى ينۆەستيتسيالاردى تالاپ ەتتى. ونداي قوماقتى قارجىلار ەلىمىزگە تەك يادرولىق قارۋدان ارىلعاننان كەيىن عانا كەلدى. ۇشىنشىدەن, ايماق قاۋىپسىزدىگى ايرىقشا قادام جاساۋدى قاجەتسىندى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ ىزگىلىكتى ءىس-قيمىلىنىڭ ناتيجەسىندە شيرىققان ايماقتىق شيەلەنىستەردىڭ ءتۇيىنى شەشىلدى. الاساپىراندى پايدالانىپ, يادرولىق بومبامىزبەن «بولىسۋگە» قولقا سالعاندار دا بولماي قالعان جوق.
ەسكەرتە كەتەتىن ءبىر جايت, اۋعانستانداعى, بارلىق ورتالىقازيالىق شەكارالارداعى جاعدايدىڭ اسقىنۋىنا جەتى جىل قالعان-تۇعىن. ساليقالى ساياسات ۇستانۋدىڭ ارقاسىندا قازاقستان حالىقارالىق ارەناداعى بايىپتى دا بايسالدى ويىنشىعا اينالدى. ەكونوميكاسى قارىشتاي دامىپ, بىرقاتار ايماقتىق قاتەرلەردى بىلاي قويعاندا, كەيبىر جاھاندىق قاۋىپسىزدىككە قاتىستى يگى شارالاردىڭ باسىن قايىردى. ەگەر فرانتسيا مەن ۇلىبريتانيانىڭ يادرولىق الەۋەتىن قوسا العانداعىدان الدەقايدا قۋاتتى جارىلعىش ماتەريالدار تەرىس پيعىلدا بىرەۋلەردىڭ قولىنا تۇسسە, ونىڭ اياعى قايدا اپارىپ سوعاتىنىن ويلاۋدىڭ ءوزى قورقىنىشتى. سوندىقتان, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇل قادامىنىڭ تاريحي ماڭىزى وراسان زور ەكەندىگى تالاس تۋدىرماسى انىق.
ودان ءارى وي وربىتكەن ەلشى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىنىڭ نەگىزگى وزەگى بولاشاقتا يادرولىق قارۋدان تولىقتاي باس تارتۋ يدەياسى ەكەندىگىن العا تارتتى. ول, سونداي-اق, مۇنداي ماقساتقا ءدال قازىرگى تاڭدا قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەستىگىن, اڭگىمە بۇل جەردە ساتىلاپ جۇزەگە اسار ستراتەگيا جونىندە بولىپ وتىرعانىن, وندا يادرولىق قارۋدان ازات ايماقتاردى كوبەيتۋدىڭ ناقتى مەحانيزمدەرىنىڭ ءبىرى ۇسىنىلعانىن, ال بۇل پروبلەمانى گۋمانيتارلىق تۇرعىدان پايىمداۋ ەكەنىن ەسكەرتتى.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا ديپلومات بەريا مەن كۋرچاتوۆ شىعىس قازاقستاندا يادرولىق سىناق پوليگونىن اشۋ جونىندە شەشىم قابىلداعاندا, بۇل ارانى بوس جاتقان كەڭىستىك رەتىندە باعالاعانىن, ال شىندىعىندا, وسىناۋ ولكەنىڭ ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدە ايرىقشا ورىن الاتىنىن, باعزى زاماندارداعى التاي وركەنيەتىنىڭ اجىراماس بولىگى بولعانىن, سول سەبەپتى, ەل پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعى تاريحي جادىمىزدى جاڭعىرتىپ, تاريحي سانامىزدى قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە اسەرىن تيگىزەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.
جيىن قوناقتارىنا جىلى شىراي بىلدىرگەن رەسەي مەملەكەتتىك گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءبىرىنشى پرورەكتورى الەكساندر بەزبورودوۆ وزدەرىندە ەجەلدەن كورشىلەس ەكى ەلدىڭ قارىم-قاتىناسىن وقىتۋعا ويداعىداي كوڭىل بولىنەتىندىگىن ايتتى. بۇگىنگى ستۋدەنتتەرگە كسرو تاريحىن وقىتۋ ەرتە داۋىرلەرمەن سالىستىرعاندا قيىنعا سوعاتىنىن دا جاسىرمادى. قازاقستاندىقتار بەيبىتشىلىك جولىنداعى نەبىر باعالى باستامالارعا مۇرىندىق بولىپ جۇرگەنىنە ءسۇيسىنىس تانىتتى. پاراساتتى باسشىعا باعىنعان جۇرتتىڭ جۇلدىزى البەتتە وڭىنان تۋاتىندىعىنا سەنىم ءبىلدىردى.
مارتەبەلى مىنبەگە كوتەرىلگەن قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەرجان اشىقباەۆ الاپات سىناقتاردان ازاپ شەككەن ەلىمىز يادرولىق قارۋسىز الەمنىڭ مەرەيلى جەتىستىكتەرى باستى باعىت سانالاتىنىن ناقتى مىسالدارمەن سارالادى. دۇنيە جۇزىندەگى كۇش-قۋاتى جاعىنان ءتورتىنشى ورىنداعى ارسەنالدان ءوز ەركىمەن باس تارتقان قازاقستان, بەينەلەپ ايتقاندا, يادرولىق قارۋسىز الەمگە اپاراتىن جولدىڭ ءتيىمدى مودەلىن قالىپتاستىرعانىن جانە ونى پلانەتانىڭ بارلىق ەلدەرىنە پايدالانۋعا ۇسىناتىنىنا ەكپىن ءتۇسىردى. مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ مانيفەسىندە الەمدىك قوعامداستىق نازارىن يادرولىق قارۋسىزدانۋعا قاراي قوزعالىس كوپتەگەن وركەندى وزگەرىستەردى, جاڭا سيپاتتاعى كوپجاقتى ساياسي شەشىمدەردى, حالىقارالىق قارىم-قاتىناستاردى, قالتقىسىز سەنىمدى تالاپ ەتەتىندىگىنە اۋدارادى. تاياۋدا استانادا وتكەن «يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسيانىڭ قورىتىندى قۇجاتىندا مانيفەستەگى ءماندى ماسەلەلەر جالعاسىن تاپقانى دا اڭگىمە ارقاۋىنا اينالدى. ويتكەنى, بۇلار ادامزاتتىڭ ءححى عاسىرداعى اسىل ارماندارىنا جەتۋدىڭ اداستىرماس باعىتتارىن كورسەتەدى.
قازاقستاننىڭ بەيبىتسۇيگىش قادامدارىنا جوعارى باعا بەرىلگەن كونفەرەنتسيادا كوپتەگەن كوكەيكەستى ماسەلەلەر قوزعالدى. اشىق پىكىر الماسۋ رۋحىنداعى كەزدەسۋدە سويلەۋشىلەردىڭ توقسان اۋىز ءسوزى اتانۋى اۋىزدىقتاۋ سالاسىنداعى ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ سان قىرلى قىزمەتى سۇيسىنۋگە تۇرارلىق ەكەندىگىمەن تۇيىندەلىپ وتىردى.
كەزىندە كسرو قارۋلى كۇشتەرى باس شتابىنىڭ باستىعى بولعان گەنەرال ۆلاديمير لوبوۆ بۇكىل دۇنيەنى بۇلدىرەتىن بومبانى ساياساتشىلار جاساتاتىنىن, ال ۇياتى اسكەريلەردىڭ ەنشىسىنە قالاتىنىن ايتىپ قاتتى قىنجىلدى. ءاۋ باستا ونىڭ وتاننىڭ قورعانىس قابىلەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا دۇنيەگە كەلگەنىن, سوڭىنان باسقاشا سيپات الىپ كەتكەنى دە جاسىرىن سىر ەمەس. يادرولىق قارۋدى يەلەنۋگە ۇمتىلۋ – بارىپ تۇرعان ەسسىزدىك. ۇلكەن دەرجاۆالار «اۋرۋىنىڭ» ەمىن تابۋعا ءجون سىلتەگەن قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ كورەگەندىلىگىنەن باسقا ارىپتەستەرى ۇلگى السا يگى. ايتپەسە, جەر-انا الەمتاپىرىققا اينالۋى ابدەن ىقتيمال.
رەسەي مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ دەپۋتاتى ماكسيم شينگاركين ءوز ەلىنىڭ سەنىمدى وداقتاسى سانالاتىن قازاقستان باسشىسىنىڭ ورتالىق ازيادا يادرولىق قارۋسىز ايماق قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسىنىڭ ۇتىمدىلىعىنا تانتىلىگىن الدىڭعى كەزەككە قويدى. ونىڭ ويىنشا, بۇگىندە اسكەري بازالاردان اياق الىپ جۇرگىسىز ەۋروپادا وسىنداي الاڭسىز تىرلىك ايماقتارىن قۇرسا, قۇبا-قۇپ. ەندىگى جەردە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساياسات ساحناسىنداعى زور بەدەلى وسىناۋ شەتىن ءىستىڭ شەشىمىن تابۋعا سەپتىگىن تيگىزسە عانيبەت بولار ەدى.
رەسەي بەيبىتشىلىك قورىنىڭ توراعاسى لەونيد سلۋتسكي جاھاندىق دەڭگەيدەگى عاقليا ەسەپتى نازارباەۆ مانيفەسىن تالقىلاپ قانا قويماي, ودان تاعىلىم الۋ كەرەكتىگىن جەتكىزدى.
كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ 1982 جىلعى لاۋرەاتى, كورنەكتى عالىم ولەگ كۋزنەتسوۆ قازاقستاننىڭ انتيادرولىق اكتسياسى ادامزات ءۇشىن اسا ماڭىزدى بولعاندىقتان ونى تەك قولداۋ, قۋاتتاۋ قاجەتتىگىن ايتا كەلە, يادرولىق فيزيكا عىلىمىنداعى عالامات جاڭالىقتار عالامشارلىقتاردىڭ يگىلىگىنە پايدالانىلۋعا تيىستىگىن جينالعانداردىڭ قاپەرىنە سالدى. ءيا, عۇلامالاردىڭ عاجايىپ ەڭبەگىنىڭ ەسكەرۋسىز قالماعانى ءجون-اۋ. بۇل رەتتە, اتومدى بەيبىت ماقساتتارعا پايدالانۋ باعىتىندا قازاقستاندا اتقارىلىپ جاتقان اۋقىمدى شارۋالار جەتەرلىك.
بۇۇ-نىڭ ماسكەۋدەگى اقپاراتتىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ۆلاديمير كۋزنەتسوۆ 29 تامىز تاريح بەتىنە التىن ارىپتەرمەن جازىلعانىن, وعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ ولشەۋسىز ۇلەس قوسقانىن, جاھاندىق دەڭگەيدەگى جاقسى باستامانىڭ باياندى بولۋعا لايىق ەكەندىگىن ىلتيپاتپەن اتاپ ءوتتى.
ماسكەۋ تورىندەگى ءماسليحات بارىسىندا قازاقستان مەن ونىڭ كوشباسشىسىنىڭ اتىنا باسقا دا جىلى پىكىرلەر كوپ ايتىلدى. وتانى تۋرالى ودا ايتىلعانىن كىم جەك كورسىن. ءبىز دە سولاردى ەستىگەن سايىن مارقايىپ, ەلگە رەسەي استاناسىنان ريزا كوڭىلمەن اتتاندىق.
تالعات باتىرحان,
«ەگەمەن قازاقستان» –
ماسكەۋدەن
قازاقستاننىڭ بەيبىتسۇيگىش قادامدارى رەسەيلىك عالىمدار تاراپىنان جوعارى باعاعا يە بولدى
كەشە ماسكەۋدە قازاقستان ەلشىلىگى جانە رەسەي مەملەكەتتىك گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «يادرولىق قارۋسىز الەم ءۇشىن كۇرەس جولىنداعى 25 جىل: سەمەي پوليگونىن جابۋدان ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىندەگى جاھاندىق باستامالارعا» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا وتكىزىلدى.
دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ ۇلكەن اتوم سىناق الاڭىنىڭ ەلباسى جارلىعىمەن جابىلعانىنا شيرەك عاسىر تولۋىنا ارنالعان القالى جيىنعا قاتىسۋشىلاردىڭ ءبارى ءبىراۋىزدان ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بەيبىتسۇيگىش قادامدارىنا جوعارى باعا بەرگەنىن بىردەن اتاپ كورسەتكەنىمىز ءجون. وسى ورايدا, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەرەن ەڭبەك ءسىڭىرىپ, سارقىلماس ساياسي ەرىك-جىگەر تانىتقانى ەرەكشە ايتىلدى.
قاھارىنان جاھان قايمىققان كەڭەس وداعىنىڭ ءالى تاراماعان كەزىندە مۇنداي باتىل قادامعا بارۋ شىنىمەن كوزسىز ەرلىككە پارا-پار ەدى. سول تۇستا قوعامعا دەندەي ەنگەن دەموكراتيا, جاريالىلىقتىڭ ارقاسىندا كوكىرەگىنە ساۋلە ءتۇسىپ, كوزى اشىلا باستاعان كوپشىلىك اتى ۇلتىمىزدىڭ تولقۇجاتىنا اينالعان ۇلى اباي تۋعان كيەلى ولكەدەگى اينالاسىنا ءولىم سەپكەن الاپات جارىلىستاردى توقتاتۋدى تالاپ ەتىپ, كوتەرىلىپ كەتتى. قىرىق جىل بويعى قىرعىن سىناقتاردان حالقىمىز تارتقان قاسىرەتتىڭ اۋىرتپالىعىنان قارا جەر قايىستى. اپات ايماعىنداعى اعايىندارىمىزدىڭ اششى تاعدىرى كرەمل قوناقتارىنىڭ قاپەرىنە كىرىپ شىقپادى. قۇجاتتاردا كورسەتىلگەندەي, «ەلسىز» مەكەندەگى ەسسىزدىكتەر جالعاسا بەردى. قانشاما ادام بۇرىن-سوڭدى كەزدەسپەگەن بەلگىسىز كەسەلدەرگە ۇشىراپ, انا دۇنيەگە اتتانىپ جاتتى. دارىگەرلەر ولاردىڭ ءدال دياگنوزىن قويۋدان قورىقتى. ويتكەنى, باستارى ەكەۋ ەمەس بولاتىن. وتىزىنشى جىلدار ويرانىندا توتاليتارلىق جۇيەنىڭ زۇلماتىنان ابدەن زارەزاپ بولعان زيالى قاۋىم وكىلدەرى دە ىشتەرىنەن قان جىلاعاندارىمەن, اشىق قارسى شىعا المادى. سونداعى سويقانداردى ايعاقتايتىن دەرەكتەر مەن دايەكتەردى وقىساڭ, توبە شاشىڭ تىك تۇرادى. كونفەرەنتسيا باستالماس بۇرىن كورسەتىلگەن فيلم كوكەيىمىزدەگى كوپ قىجىلدى قايتا قوزعاپ جىبەرگەنىن نەسىنە جاسىرايىق.
ءماندى ماجىلىستە مايەكتى پىكىر بىلدىرگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ رەسەي فەدەراتسياسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى مارات ءتاجين ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ يادرولىق قارۋدان باس تارتۋى ەلباسىمىزدىڭ ءۇش نەگىزگە سۇيەنگەن ايقىن ۇستانىمىمەن ايشىقتالاتىنىنا توقتالدى. ءبىرىنشىدەن, قاتەرلى قارۋ اياعىنان قاز تۇرعان جاس مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىگىنە تۇراقتى كەپىلدىك بەرمەيتىن ەدى. ەكىنشىدەن, ەكونوميكانى جاڭاشا قۇرۋ قاجەتتىلىگى ءىرى كولەمدەگى ينۆەستيتسيالاردى تالاپ ەتتى. ونداي قوماقتى قارجىلار ەلىمىزگە تەك يادرولىق قارۋدان ارىلعاننان كەيىن عانا كەلدى. ۇشىنشىدەن, ايماق قاۋىپسىزدىگى ايرىقشا قادام جاساۋدى قاجەتسىندى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ ىزگىلىكتى ءىس-قيمىلىنىڭ ناتيجەسىندە شيرىققان ايماقتىق شيەلەنىستەردىڭ ءتۇيىنى شەشىلدى. الاساپىراندى پايدالانىپ, يادرولىق بومبامىزبەن «بولىسۋگە» قولقا سالعاندار دا بولماي قالعان جوق.
ەسكەرتە كەتەتىن ءبىر جايت, اۋعانستانداعى, بارلىق ورتالىقازيالىق شەكارالارداعى جاعدايدىڭ اسقىنۋىنا جەتى جىل قالعان-تۇعىن. ساليقالى ساياسات ۇستانۋدىڭ ارقاسىندا قازاقستان حالىقارالىق ارەناداعى بايىپتى دا بايسالدى ويىنشىعا اينالدى. ەكونوميكاسى قارىشتاي دامىپ, بىرقاتار ايماقتىق قاتەرلەردى بىلاي قويعاندا, كەيبىر جاھاندىق قاۋىپسىزدىككە قاتىستى يگى شارالاردىڭ باسىن قايىردى. ەگەر فرانتسيا مەن ۇلىبريتانيانىڭ يادرولىق الەۋەتىن قوسا العانداعىدان الدەقايدا قۋاتتى جارىلعىش ماتەريالدار تەرىس پيعىلدا بىرەۋلەردىڭ قولىنا تۇسسە, ونىڭ اياعى قايدا اپارىپ سوعاتىنىن ويلاۋدىڭ ءوزى قورقىنىشتى. سوندىقتان, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇل قادامىنىڭ تاريحي ماڭىزى وراسان زور ەكەندىگى تالاس تۋدىرماسى انىق.
ودان ءارى وي وربىتكەن ەلشى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىنىڭ نەگىزگى وزەگى بولاشاقتا يادرولىق قارۋدان تولىقتاي باس تارتۋ يدەياسى ەكەندىگىن العا تارتتى. ول, سونداي-اق, مۇنداي ماقساتقا ءدال قازىرگى تاڭدا قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەستىگىن, اڭگىمە بۇل جەردە ساتىلاپ جۇزەگە اسار ستراتەگيا جونىندە بولىپ وتىرعانىن, وندا يادرولىق قارۋدان ازات ايماقتاردى كوبەيتۋدىڭ ناقتى مەحانيزمدەرىنىڭ ءبىرى ۇسىنىلعانىن, ال بۇل پروبلەمانى گۋمانيتارلىق تۇرعىدان پايىمداۋ ەكەنىن ەسكەرتتى.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا ديپلومات بەريا مەن كۋرچاتوۆ شىعىس قازاقستاندا يادرولىق سىناق پوليگونىن اشۋ جونىندە شەشىم قابىلداعاندا, بۇل ارانى بوس جاتقان كەڭىستىك رەتىندە باعالاعانىن, ال شىندىعىندا, وسىناۋ ولكەنىڭ ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدە ايرىقشا ورىن الاتىنىن, باعزى زاماندارداعى التاي وركەنيەتىنىڭ اجىراماس بولىگى بولعانىن, سول سەبەپتى, ەل پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعى تاريحي جادىمىزدى جاڭعىرتىپ, تاريحي سانامىزدى قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە اسەرىن تيگىزەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.
جيىن قوناقتارىنا جىلى شىراي بىلدىرگەن رەسەي مەملەكەتتىك گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءبىرىنشى پرورەكتورى الەكساندر بەزبورودوۆ وزدەرىندە ەجەلدەن كورشىلەس ەكى ەلدىڭ قارىم-قاتىناسىن وقىتۋعا ويداعىداي كوڭىل بولىنەتىندىگىن ايتتى. بۇگىنگى ستۋدەنتتەرگە كسرو تاريحىن وقىتۋ ەرتە داۋىرلەرمەن سالىستىرعاندا قيىنعا سوعاتىنىن دا جاسىرمادى. قازاقستاندىقتار بەيبىتشىلىك جولىنداعى نەبىر باعالى باستامالارعا مۇرىندىق بولىپ جۇرگەنىنە ءسۇيسىنىس تانىتتى. پاراساتتى باسشىعا باعىنعان جۇرتتىڭ جۇلدىزى البەتتە وڭىنان تۋاتىندىعىنا سەنىم ءبىلدىردى.
مارتەبەلى مىنبەگە كوتەرىلگەن قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەرجان اشىقباەۆ الاپات سىناقتاردان ازاپ شەككەن ەلىمىز يادرولىق قارۋسىز الەمنىڭ مەرەيلى جەتىستىكتەرى باستى باعىت سانالاتىنىن ناقتى مىسالدارمەن سارالادى. دۇنيە جۇزىندەگى كۇش-قۋاتى جاعىنان ءتورتىنشى ورىنداعى ارسەنالدان ءوز ەركىمەن باس تارتقان قازاقستان, بەينەلەپ ايتقاندا, يادرولىق قارۋسىز الەمگە اپاراتىن جولدىڭ ءتيىمدى مودەلىن قالىپتاستىرعانىن جانە ونى پلانەتانىڭ بارلىق ەلدەرىنە پايدالانۋعا ۇسىناتىنىنا ەكپىن ءتۇسىردى. مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ مانيفەسىندە الەمدىك قوعامداستىق نازارىن يادرولىق قارۋسىزدانۋعا قاراي قوزعالىس كوپتەگەن وركەندى وزگەرىستەردى, جاڭا سيپاتتاعى كوپجاقتى ساياسي شەشىمدەردى, حالىقارالىق قارىم-قاتىناستاردى, قالتقىسىز سەنىمدى تالاپ ەتەتىندىگىنە اۋدارادى. تاياۋدا استانادا وتكەن «يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسيانىڭ قورىتىندى قۇجاتىندا مانيفەستەگى ءماندى ماسەلەلەر جالعاسىن تاپقانى دا اڭگىمە ارقاۋىنا اينالدى. ويتكەنى, بۇلار ادامزاتتىڭ ءححى عاسىرداعى اسىل ارماندارىنا جەتۋدىڭ اداستىرماس باعىتتارىن كورسەتەدى.
قازاقستاننىڭ بەيبىتسۇيگىش قادامدارىنا جوعارى باعا بەرىلگەن كونفەرەنتسيادا كوپتەگەن كوكەيكەستى ماسەلەلەر قوزعالدى. اشىق پىكىر الماسۋ رۋحىنداعى كەزدەسۋدە سويلەۋشىلەردىڭ توقسان اۋىز ءسوزى اتانۋى اۋىزدىقتاۋ سالاسىنداعى ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ سان قىرلى قىزمەتى سۇيسىنۋگە تۇرارلىق ەكەندىگىمەن تۇيىندەلىپ وتىردى.
كەزىندە كسرو قارۋلى كۇشتەرى باس شتابىنىڭ باستىعى بولعان گەنەرال ۆلاديمير لوبوۆ بۇكىل دۇنيەنى بۇلدىرەتىن بومبانى ساياساتشىلار جاساتاتىنىن, ال ۇياتى اسكەريلەردىڭ ەنشىسىنە قالاتىنىن ايتىپ قاتتى قىنجىلدى. ءاۋ باستا ونىڭ وتاننىڭ قورعانىس قابىلەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا دۇنيەگە كەلگەنىن, سوڭىنان باسقاشا سيپات الىپ كەتكەنى دە جاسىرىن سىر ەمەس. يادرولىق قارۋدى يەلەنۋگە ۇمتىلۋ – بارىپ تۇرعان ەسسىزدىك. ۇلكەن دەرجاۆالار «اۋرۋىنىڭ» ەمىن تابۋعا ءجون سىلتەگەن قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ كورەگەندىلىگىنەن باسقا ارىپتەستەرى ۇلگى السا يگى. ايتپەسە, جەر-انا الەمتاپىرىققا اينالۋى ابدەن ىقتيمال.
رەسەي مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ دەپۋتاتى ماكسيم شينگاركين ءوز ەلىنىڭ سەنىمدى وداقتاسى سانالاتىن قازاقستان باسشىسىنىڭ ورتالىق ازيادا يادرولىق قارۋسىز ايماق قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسىنىڭ ۇتىمدىلىعىنا تانتىلىگىن الدىڭعى كەزەككە قويدى. ونىڭ ويىنشا, بۇگىندە اسكەري بازالاردان اياق الىپ جۇرگىسىز ەۋروپادا وسىنداي الاڭسىز تىرلىك ايماقتارىن قۇرسا, قۇبا-قۇپ. ەندىگى جەردە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساياسات ساحناسىنداعى زور بەدەلى وسىناۋ شەتىن ءىستىڭ شەشىمىن تابۋعا سەپتىگىن تيگىزسە عانيبەت بولار ەدى.
رەسەي بەيبىتشىلىك قورىنىڭ توراعاسى لەونيد سلۋتسكي جاھاندىق دەڭگەيدەگى عاقليا ەسەپتى نازارباەۆ مانيفەسىن تالقىلاپ قانا قويماي, ودان تاعىلىم الۋ كەرەكتىگىن جەتكىزدى.
كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ 1982 جىلعى لاۋرەاتى, كورنەكتى عالىم ولەگ كۋزنەتسوۆ قازاقستاننىڭ انتيادرولىق اكتسياسى ادامزات ءۇشىن اسا ماڭىزدى بولعاندىقتان ونى تەك قولداۋ, قۋاتتاۋ قاجەتتىگىن ايتا كەلە, يادرولىق فيزيكا عىلىمىنداعى عالامات جاڭالىقتار عالامشارلىقتاردىڭ يگىلىگىنە پايدالانىلۋعا تيىستىگىن جينالعانداردىڭ قاپەرىنە سالدى. ءيا, عۇلامالاردىڭ عاجايىپ ەڭبەگىنىڭ ەسكەرۋسىز قالماعانى ءجون-اۋ. بۇل رەتتە, اتومدى بەيبىت ماقساتتارعا پايدالانۋ باعىتىندا قازاقستاندا اتقارىلىپ جاتقان اۋقىمدى شارۋالار جەتەرلىك.
بۇۇ-نىڭ ماسكەۋدەگى اقپاراتتىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ۆلاديمير كۋزنەتسوۆ 29 تامىز تاريح بەتىنە التىن ارىپتەرمەن جازىلعانىن, وعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ ولشەۋسىز ۇلەس قوسقانىن, جاھاندىق دەڭگەيدەگى جاقسى باستامانىڭ باياندى بولۋعا لايىق ەكەندىگىن ىلتيپاتپەن اتاپ ءوتتى.
ماسكەۋ تورىندەگى ءماسليحات بارىسىندا قازاقستان مەن ونىڭ كوشباسشىسىنىڭ اتىنا باسقا دا جىلى پىكىرلەر كوپ ايتىلدى. وتانى تۋرالى ودا ايتىلعانىن كىم جەك كورسىن. ءبىز دە سولاردى ەستىگەن سايىن مارقايىپ, ەلگە رەسەي استاناسىنان ريزا كوڭىلمەن اتتاندىق.
تالعات باتىرحان,
«ەگەمەن قازاقستان» –
ماسكەۋدەن
سوڭعى جاڭالىقتار
اسا ءىرى كولەمدە الاياقتىق جاساعان قازاقستان ازاماتى تۇركيادان ەكستراديتسيالاندى
قازاقستان • بۇگىن, 10:40
شىمكەنت فارماتسەۆتيكاسىنا 39,5 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىلادى
ينۆەستيتسيا • بۇگىن, 10:32
تسيفرلىق ترانسفورماتسيا كىتاپحانالاردى قالاي وزگەرتىپ جاتىر؟
ادەبيەت • بۇگىن, 10:20
«شورت-ترەكتىڭ ماركو رويسى مەن شىعارمىن...»: ابزال اجىعاليەۆ جانكۇيەرلەرىنە العىس ايتتى
قىسقى سپورت • بۇگىن, 10:12
جەراستى سۋ قورى: ەل اۋماعىندا 700-دەن استام بۇلاق انىقتالدى
قوعام • بۇگىن, 09:49
ەلىمىزدىڭ قاي وڭىرلەرىندە جولدار جابىق تۇر؟
اۋا رايى • بۇگىن, 09:25
بىرقاتار وبلىستا اۋا رايىنا بايلانىستى ەسكەرتۋ جاريالاندى
اۋا رايى • بۇگىن, 09:16
بۇگىن 1 دوللاردى قانشا تەڭگەگە ساتىپ الۋعا بولادى؟
قارجى • بۇگىن, 09:10
