ءسوز بەن ءىستىڭ بىرلىگى

ەلباسى وڭتۇستىككە كەلگەن ساپارىندا: “شاعىن جانە ورتا كاسىپتى وركەن­دەتۋدى وڭتۇستىكتەن ۇيرەنۋ كەرەك”, دەگەن بولاتىن. بۇل كوكتەم وڭتۇستىككە ەرتە كەلەتىندىكتەن ەمەس, ەڭ ۇلكەن بايلىعى حالقى بولىپ تابىلاتىن ايماقتىڭ وسى شارۋانى ورگە قاراي ورشەلەنە تارتقان لوكوموتيۆتەي سەرپىندى كۇشپەن الىپ كەلە جاتقاندىعىنا بەرىلگەن باعا ەدى. وسى جاعداي وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ ج.شانين اتىنداعى وبلىستىق دراما تەاترىندا حالىق الدىندا بەرگەن ەسەبى  بارىسىندا ايقىن اڭعارىلدى. جالپى, وڭىرلىك ءونىم العاش رەت 1 ترلن. تەڭگەدەن اسقان.  ەسەپ بەرۋدە وب­لىس باس­شى­سى ۇزاق-سونار بايانداما وقىپ,  وتكەن جولدى شيىرلاعان جوق. جىل بوي­عى ات­قا­رىل­عان جۇمىستاردى ءجۇل­گەلەيتىن اقپارات­تىق فيلم كور­سەتىلدى. اسقار مىرزاح­مەتوۆ كوپىرگەن كوپ ءسوزدىڭ ەمەس, ءىستىڭ ادامى. ونىڭ اي­عاعى – جۇمىس كور­سەت­كىشى, ساپاسى. وب­لىس­قا اكىم بولىپ تاعايىن­دالعاندا ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن كوتەرۋ ءۇشىن تامشى­لاتىپ سۋارۋ, جىلىجايلار, كوك­ونىس قويما­لارىن سالۋ, پايدالانۋدان شى­عىپ قالعان بۇرىنعى سۋارمالى جەرلەردى قالپىنا كەلتىرۋ ماسەلەلەرىن كۇن ءتار­تىبىنە قويعان. وسى وزەكتى شارۋالار قالاي شەشىلدى؟ وبلىس وزبەكستانمەن تاقىم تىرەسىپ قا­تار وتىرعانىمەن, كورشىسىنەن اۋىل­شا­رۋا­شىلىق سالاسىندا كوپ كورسەت­كىشتەر بويىنشا قالىپ كەلگەن-ءدى. كۇز­دە ىرعىن ىرىزدىققا قارىق بولعانى­مەن, قىستا ساقتايتىن قويماسى, جىل­دىڭ ءتورت مەزگىلىندە ءونىم بەرەتىن جىلىجايلارى جوق وبلىس قىس پەن كوك­تەمدە كورشىسىنىڭ ءونىم­دەرىنە تاۋەل­دى ەدى. وبلىس اكىمىنىڭ دەم بەرۋىنىڭ, تۇركىستاندا جىلىجاي­لارعا قاجەتتى قوندىرعىلاردى دايارلاي­تىن سەرۆيستىك ورتالىقتىڭ ىسكە قوسى­لۋى­نىڭ ارقا­سىندا قازىر قاراپايىم شارۋالار ءوز اۋلاسىندا جىلىجايلار كو­تە­رىپ الا­تىن دارەجەگە جەتتى. ارينە, كاسىپ­ك­ەر­لەر زامان تالابىنا جاۋاپ بەرەتىن قون­دىرعىلارمەن جابدىقتالعاندارىن سال­دى. بىلتىر جى­لى­جايلاردىڭ كولە­مى 1,6 ەسەگە ارتىپ, 200 گەكتارعا جەتتى. اۋىلشارۋاشىلىق كەلەشەگى – تام­شى­لا­تىپ سۋارۋ ادىسىندە. وسى ءادىستىڭ 7235 گەكتار­عا ەندىرىلىپ, جىلداعىدان 3,4 ەسەگە وسكەنىن ەسكەرسەك, رەسپۋبليكا بويىنشا بۇل تەح­نولوگيانىڭ 64 پايىزى ءوڭتۇس­تىك­تىڭ ەنشىسىندە ەكەندىگى مەنمۇندالاپ شىعا كەلەدى. كوكونىس قويمالارىنىڭ سىيىمدى­لى­عى 3,7 ەسەگە ارتىپ, 57 مىڭ تونناعا جەتتى. بۇل دەگەنىڭىز, كۇزدەگى مول ءونىمدى ارزان با­عامەن قويمالارعا جاۋىپ, قىستا قىم­بات­شىلىقتىڭ الدىن الۋعا, باعانى قۇ­رىق­تاۋعا سەبىن تيگىزەدى. وسى جۇمىس­تاردى جۇيەلەۋگە, باعدارلامالار جاساۋ­عا وراسان قار­جى كەرەك. ونى قازاقستان ۇكىمەتى موي­نىمەن كوتەرىپ وتىر. ال, اۋىل شارۋا­شى­لىعىن يننوۆاتسيالىق تا­لاپ­تارعا ساي كوتەرىپ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن نىعايتۋ – ەلباسىنىڭ ءوندىرىستى وركەن­دەتۋدەگى تاپ­سىر­مالارىنىڭ بىرەگەيى. وسى تالاپتار وبلىس باسشىسىنىڭ قو­لى­نان كەلدى. 104 اعىن سۋ نىساندارىن قال­پىنا كەلتىرىپ, 1008 شاقىرىم كانال ۇيىق­تان تازارتىلدى. سونعى ەكى جىلدا 77 مىڭ سۋارمالى جەر قاتارعا قوسىلدى. ەگىس القا­بى 697 مىڭعا جەتىپ, ءونىم كو­لەمى 40 پايىز­عا ارتتى. اۋىل شارۋ­ا­شى­لىعى ونىمدەرىنىڭ ءوسۋ ديناميكاسى بويىن­شا وبلىس رەسپۋبليكادا ەكىنشى ورىنعا يە بولدى. وبلىس باسشىسى ەسەبىندە ەكى نەگىزگى جۇيەنى باسشىلىققا العانىن ايتقان. ءبىرىنشىسى –  ەلباسىنىڭ حالىققا جول­داۋىن­­­داعى ايتىلعان تاپسىرما­لاردى ۇشى­­عىنا جەتكىزۋ. ەكىنشىسى – اۋىل, اۋدان, قالالار­داعى ساراپتالعان, تالدان­عان جاع­دايلارعا بايلانىستى قوردا­لان­عان ءما­سەلەلەردى شەشۋ, ناقتى جوسپارلار ار­قىلى وبلىستىڭ الەۋەتىن كوتەرۋ.  ەندى وسى قاداۋ-قاداۋ ماسە­لەلەردى قىسقاشا تۇيىندەيىك. ونەركاسىپ كولەمى 305,1 ملرد. تەڭگە قۇ­راپ, 13,3% ءوستى. ونىڭ ىشىندە وڭدەۋ ونەر­كاسىبىنىڭ ۇلەسى 202,6 ملرد. تەڭگەگە جەتىپ, 19,1% ارتتى. كاسىپورىنداردا جاڭا ءوندى­رىستىڭ اشىلۋى جانە كەڭەيۋى ەسەبىنەن 10 528 جۇمىس ورنى اشىلدى. “ماكسيمۋم” ايو 3,9 ملرد. تەڭ­گە­گە 1689 جوبانى قارجىلاندىرىپ, 3190 جۇمىس ورنى اشىلدى. “ماكسيمۋم ايو قۇرامىندا “سىرتقى ەكونو­ميكالىق قا­تى­ناستار دەپارتامەنتى“ اشىلىپ, ءۇش باعىتتا (ەۋروپا, تۇركيا, كورەيا) ناقتى ءىس-شارالار جۇرگىزىلۋدە. بۇرىنعى “فوسفور” زاۋىتى اۋما­عىن­­دا جاڭا يندۋستريالىق ايماق قۇ­رىل­دى. جەر كولەمى – 337 گا. 114 گەكتار جەر مەملەكەتتىك مەنشىككە قايتارىلدى. ينفرا­قۇرى­لىمعا 601,5 ملن. تەڭگە ءبولىندى. 9,6 ملرد. تەڭگە قۇرايتىن 17 جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 1655 جۇمىس ورنى جوسپارلانۋدا. وبلىس يندۋستريالىق كارتا بو­يىنشا اشىلعان جوبالار سانى جاعىنان رەسپۋبليكادا ءۇشىنشى ورىندى, اشىلعان جۇمىس ورنى بويىنشا ءتورتىنشى ورىندى يەلەندى. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋداعى قازاق­ستان­دىق مازمۇنى كولەمىنىڭ ۇلەسى بو­يىن­شا وب­لىس رەسپۋبليكادا ەكىنشى ورىنعا شىقتى. كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەر سانى 123,6 مىڭعا جەتىپ, 12,2 مىڭ بىرلىككە ارتتى. وبلىس ەكونوميكاسىنا سالىنعان 262,5 ملرد. تەڭگە ينۆەستيتسيانىڭ 50%-دان اس­تامى شاعىن كاسىپورىندار ۇلەسىندە. “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باع­دار­لاماسى اياسىندا 389 كاسىپورىنعا قول­داۋ كورسەتىلۋدە, 3000-نان  استام جۇ­مىس ورنى ساقتالىپ 500-دەن استام جا­ڭادان جۇمىس ورنى اشىلادى. رەسپۋبليكا بويىنشا كاسىپكەرلىك سۋبەك­تى­لەرى­نىڭ سانى جانە “بيزنەستىڭ جول كار­تاسى-2020” اياسىندا ماقۇلدانعان جوبالار بويىنشا وبلىس ءبىرىنشى ورىندا. وبلىس بويىنشا بيۋدجەتتىڭ كولەمى 259,1 ملرد. تەڭگە قۇراپ, 19,6% ءوستى. كىرىستەر كولەمى 156,9 ملرد.تەڭگە قۇراپ, 30% ارتتى. ونىڭ ىشىندە, جەرگىلىكتى بيۋدجەت كىرىسى 20%  كوبەيدى. بيۋدجەتتىك كىرىستەردىڭ ءوسۋ دينا­مي­كاسى بويىنشا وبلىس رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى. 18,6 ملرد. تەڭگەگە 432 نىساننىڭ جۇمىستارى تولىعىمەن اياقتالىپ, 20 133 جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلدى. 9110 مامان جاستار تاجىريبەسىنە جىبەرىلدى. 3163 الەۋمەتتىك جۇمىس ورىن­دا­رى اشىلدى. 1475 ادام كادرلاردى دايارلاۋ جانە قايتا دايارلاۋ كۋرسىن ءبىتىرىپ, جۇمىسقا ورنالاستى. وبلىس جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋى جانە جاستار تاجىريبەسى ار­قى­لى جۇمىسقا ورنالاسقاندار سانى بو­يىن­شا رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى. جيىندى جۇرگىزىپ وتىرعان وبلىس اكى­مىنىڭ ورىنباسارى ءالي بەكتاەۆ ج­ا­رىس­سوزگە جازىلعاندارعا ءسوز بەرگەن. العاش­قى سويلەۋشىنىڭ ءسوز ساپتاۋىنان-اق اڭگى­مە­نىڭ ماق­تاۋعا قۇرىلاتىندىعى اڭعارى­لىپ قال­عان. “ونسىز دا كورىنىپ تۇرعان جۇمىس­تار­دى ماداقتاۋدىڭ قاجەتى جوق. وسىن­دايدا پايدالانىپ, تۇيتكىل ماسەلەلەر جايىن­دا سۇراڭىزدار, ءتۇيىنىن تارقا­تا­يىق”  دەدى اكىم. ەستى ادامعا وسى ەسكەر­تۋدىڭ ءوزى جەتكىلىكتى بولۋ كەرەك ەدى. ەسەسىنە جاس تولقىن وكىلىنىڭ ساۋالى ءدامدى­رەك شىق­تى. “جاسىل بەلدەۋ” باعدار­لاما­سى بو­يىن­شا قالانىڭ اينالاسىنا قىرۋار كو­شەت ەكتىك. وسى ەسىل شارۋا قۋراپ قالماس ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك دەپ سۇرادى ول. اسقار يسابەك ۇلى جاۋاپ بەردى. القاپ باسىندا سۋسورعىلار ورنا­تىلعان. ترانسفورماتور بار. گيدرانتتار جۇمىس جاسايدى. ءتورت درەناج قازىلعان. شارۋاشىلىقتى ارنايى قۇرىلعان كاسىپورىن قاداعالايدى. – تۇبىندە وسى 3 مىڭ گەكتارمەن شەكتەلمەيمىز. كوشەت ەگىپ, ءوسىرۋ بار­لىق اۋدان, قالالاردا  جالعاساتىن بو­لادى. ەكولوگيا­لىق تالاپتار بۇزى­لىپ تۇرعان قازىرگى كە­زەڭ­دە بۇل ورماننىڭ تابيعات تەپە-تەڭدىگىن رەتتەۋدە كومەگى زور. كەمىندە 50 مىڭ گەكتارعا جەتكىزەمىز, – دەدى وبلىس باسشىسى. جيىندا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە, تۇر­مىس­تاعى تۇيتكىلدەر, اۋىز سۋ پروبلە­ما­لارى, اۋىلداعى جاستارعا قام­قور­لىق سياقتى ماسەلەلەر توڭىرەگىندە سۇ­راقتار قويىلىپ, تولىمدى جاۋاپ الىن­دى. وب­لىستىڭ وركەنىن وسىرەتىن, ورگە ءجۇر­گى­زەتىن پايدالى ۇسىنىستار دا ايتىلدى. شارۋالارعا 7 پايىزبەن جە­ڭىل نەسيە بەرەتىن, رەسپۋبليكا بويىن­­شا ءبىرىنشى جوبا “ماكسيمۋم” ايو جۇمىسىنا ريزا­شىلىق ءبىلدىرىلدى. – وبلىستا اتاپ ايتارلىقتاي ءبىراز جۇمىس اتقارىلدى. بىراق, وسىنىڭ ءبارى اكىمدىكتىڭ ءتيىمدى جۇمىس جاساۋىنان دەپ مەنشىكتەي المايمىز. بارلى­عى­مىزدىڭ ءبىر ماقساتقا بىرىگىپ, ۇيىسۋى­مىزدىڭ, بە­رە­كە, ىنتىماعىمىزدىڭ ار­قا­س­ىندا جەتىپ وتىرمىز. سول ءۇشىن بارشاڭىزعا راحمەت. ەلباسىمىزدىڭ سىن­دارلى ساياساتىن, تاپسىرمالارىن اياعىنا دەيىن ورىنداۋدا بىرگە بو­لايىق, – دەپ قورىتتى ءسوزىن وبلىس باسشىسى. جيىندا سويلەگەندەر ا.مىرزاح­مەتوۆ­تىڭ جۇمىسىنا جوعارى باعا بەردى. باقتيار تايجان. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.