انتيادرولىق اكتسيا

سەمەي سىناق الاڭىنىڭ جابىلعانىنا  25 جىل تولۋى اياسىندا ءوتتى قازاقستان – الەمدىك قوعام­داستىققا «بەيبىتشىلىك بىتىمگەرى» رەتىندەگى باتىل ديپلوماتيالىق قادامدارىمەن تانىلعان مەملەكەت. اسىرەسە, سەمەي قالاسى تاۋەلسىزدىك جىلدارى ادامزاتتى يادرولىق قا­رۋ­سىزدانۋعا ۇندەگەن, بەيبىت اتوم­دى قولدايتىن ءىرى ورتالىققا اينا­لىپ ۇلگەردى. مۇندا جىل سايىن 29 تامىز – حالىقارالىق يادرو­لىق قارۋعا قارسى ءىس-قيمىل كۇنىن­دە «بەيبىتشىلىك» اكتسياسى وتەدى. بيىل اتالعان اكتسيا سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا 25 جىل تولۋىنا ارنالدى. جالپى, 29 تامىز – قازاقستاندىقتار ءۇشىن ايتۋلى كۇن. وسىدان 25 جىل بۇرىن, ءدال وسى كۇنى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سەمەي سىناق الاڭىن جابۋ تۋرالى تاعدىرشەشتى شەشىم قابىلدادى. ءيا, سودان بەرى, اجال ارانىن اش­قان يادرولىق جارىلىستاردىڭ توق­تا­عانىنا شيرەك عاسىر تولىپتى. تۇيەمويناق ارالىنداعى «ولىمنەن دە كۇشتى» مونۋمەنتىنىڭ جانىنا جينالعان جۇرتشىلىقتىڭ قاتارى بيىل دا قالىڭ ەكەن. اتال­عان شاراعا شىعىس ءوڭىرى مەن الىس-جاقىن شەت ەلدەردەن, اتاپ ايتقاندا, جاپونيا مەن پاكىس­تاننان, رەسەيدەن كەلگەن قوناقتار بار, بارلىعى 25 مىڭنان استام ادام قاتىستى. مارتەبەلى مەيماندار ازالى مونۋمەنتكە گۇل شوقتارىن قويىپ, پوليگون قۇرباندارىن ءبىر مينۋتتىق ۇنسىزدىكپەن ەسكە الدى. «بەيبىتشىلىك» اكتسياسىنا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى پان گي مۋن ارنايى جولداۋىن جولداعان ەكەن. «بۇگىندە الەم حالقى قازاقستانداعى سەمەي پوليگونىنىڭ جابىلعان ساتىنەن بەرى شيرەك عاسىر بولعانىن اتاپ وتۋدە. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ارقاسىندا بۇل كۇن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىن, مۇشە مەملەكەتتەردى, ۇكىمەتارالىق جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى, جاستار جەلىلەرى مەن باق-تى مەيلىنشە قاۋىپسىز الەم قۇرۋدىڭ قۇندى قادامى رەتىندە يادرولىق سىناقتارعا تىيىم سالۋ قاجەتتىلىگى جونىندەگى اعارتۋ مەن اقپاراتتاندىرۋدى بەلسەندى جۇرگىزۋگە ۇندەيدى! مەن يادرولىق قارۋدان ازات, بەيبىتشىلىككە ۇمتىلعان قازاقستاندىقتاردىڭ باتىلدىعىن ءبولىپ قارايمىن. بارلىق ەلدەر مەن حالىقتاردى باس اسسامبلەيانىڭ 20 جىل بۇرىن قابىلداعان يادرولىق سىناقتارعا تىيىم سالۋدى تەگىس قامتۋ تۋرالى كەلىسىمىنىڭ كۇشىنە ەنۋىنە تەز ارادا قول جەتكىزۋگە شاقىرامىن!» دەلىنگەن بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ جولداۋىندا. ءوڭىر باسشىسى دانيال احمەتوۆ ءوزىنىڭ بايانداماسىندا مەملەكەتتىڭ جاھاندىق انتيادرولىق باستاماسى حالىقارالىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا كۇش جۇمساۋىنان ايقىن كورىنەتىنىن اتاپ ايتتى. – جاس قازاقستان مەملەكەتى وسىدان 25 جىل بۇرىن – بۇكىل الەم ەلدەرىن بەيبىت ءومىر سۇرۋگە شاقىرۋدىڭ تەڭدەسسىز ۇلگىسىن كورسەتتى. الەمدەگى 4-ءىنشى يادرولىق ارسەنالدان ءوز ەركىمەن باس تارتتى. ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ سىناق پوليگونىن جابۋ تۋرالى جارلىعى, يادرولىق دەرجاۆالار باسشىلارىنا تاعىلىم بولدى. بۇگىنگى قازاقستان – يادرولىق قارۋسىز الەم جولىنداعى قادامداردىڭ بۇكىل الەم مويىنداعان كوشباسشىسى. بەرەكە مەن بىرلىكتى, تىنىشتىق پەن تاتۋلىقتى مۇرات ەتكەن حالقىمىز ماقساتىنا جەتتى, ءبىر كەزدەگى ۇرەي دالاسى بەيبىتشىلىكتىڭ التىن بەسىگىنە اينالدى. بۇل ءبىز ءۇشىن – زور ماقتانىش. بۇگىنگى اكتسيا دۇنيە ءجۇزى ەلدەرىن, ورتاق ماقساتتى ىسكە اسىرۋعا شاقىرۋ­دىڭ تاعى ءبىر انىق كورىنىسى. حالىق­ارالىق قاۋىمداستىق الەمدىك كوشباسشى رەتىندە تانىلعان نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءىس-قيمى­لىن جوعارى باعالايدى. شىعىس­قازاق­ستاندىقتار – جويقىن قارۋدىڭ قۋاتىن باستان وتكەرگەندىكتەن دە يادرو­لىق قارۋسىزدانۋ سالا­سىن­­داعى باستامانىڭ ەڭ بەلسەندى جاقتاۋشى­لارى. ءبىزدىڭ ۇلى زامانداسىمىز نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ بەيبىت­شىلىك باستامالارى مەن «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىندە كورىنىس تاپقان الەمدىك دامۋ ۇستا­نىمدارى بارلىق ەلدەردە كەڭىنەن قولداۋ تابۋدا, – دەدى وبلىس اكىمى. بەيبىتشىلىك اكتسياسىنا جاپونيادان كەلگەن قوناق, توكيو ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى تەرۋە وكادو يادرولىق قارۋدىڭ زاردابىن جاپپاي تارتقاندىقتان قيراتقىش قارۋدان باس تارتۋ بارلىق ەلدەر ءۇشىن وتە ماڭىزدى ەكەنىن جەتە تۇسىنەتىنىن جەتكىزدى. – سەمەي مىسالىنان ءبىرتۇتاس ەلدىڭ تۇرعىندارى زارداپ شەككەن ەل قاۋىپسىزدىگىنىڭ كولەڭكەلى جاعىن كورۋگە بولادى. سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىز وتە جوعارى يادرولىق الەۋەتتەن ءوز ەركىمەن باس تارتتى! كەلەسى جىلى قازاقستان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولادى. جانە ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز يادرولىق قارۋسىزدانۋ سالاسىندا جوعارى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزەدى دەگەن ۇمىتتەمىز, – دەدى تەرۋە وكادو. اكتسيا قاتىسۋشىلارى كەلەشەك ۇرپاق وكىلدەرىنىڭ قازاقستان مەن جاپونيا تۇرعىندارى قاتتى زارداپ شەككەن قاتەلىكتى قايتا­لامايتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. وسى ورايدا اكتسياعا قاتىسۋشىلار وزگە ەلدەردى ەلباسىنىڭ بارلىق الەمدى بەيبىتشىلىككە شاقىرعان باستاماسىنا قولداۋ كورسەتۋگە شاقىردى. – بۇگىنگى اكتسياعا جاستار كوپ جينالدى. بەيبىتشىلىك اكتسياسى – ءبىز, جاستار ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ويتكەنى, قازاقستان يادرولىق قا­رۋ­دان باس تاتقان تۇڭعىش مەملەكەت رەتىندە الەمگە ۇلگى بولىپ وتىر. بارشا الەم حالقىنىڭ ەلىمىزدەن ۇلگى الىپ, ىزگى باستامالارعا قول­داۋ كورسەتۋى وتە ماڭىزدى. بۇگىن­گى شارانىڭ نەگىزگى ءتىنى وسىندا. تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرە­زيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «اتوم» جوباسىنا قول قويعان بولاتىن. ءبىز, سەمەيلىك جاستار, وسى جوبا اياسىندا جۇمىس اتقارۋدامىز. بۇگىندە سەمەي قالاسىندا 40 مىڭعا جۋىق جاس پەتيتسياعا قول قويدى. تۋعان توپىراعىمىزدا 40 جىل اتوم قاسىرەتى ويران سالعاندىقتان, سەمەيلىك جاستار بۇل باستامانىڭ پارقىن جاقسى بىلەدى, سوندىقتان ولار ءاردايىم بەيبىتشىلىكتى قول­داۋعا ءازىر, – دەيدى سەمەي قالا­لىق «سانا» جاستار قوعامدىق ۇيى­مىنىڭ جەتەكشىسى ايدوس تولەۋحان. قازىرگى كەزدە يادرولىق سىناق­تاردان زارداپ شەككەن وڭىردە اتوم قۋاتى بەيبىت ماقساتتا قولدا­نىلۋدا. كۋرچاتوۆ قالاسىندا ۇلت­تىق يادرولىق ورتالىق پەن يادرولىق تەحنولوگيالار پاركى بازاسى اياسىندا يننوۆاتسيالىق جوبالار جۇزەگە اسىرىلا باستادى. سونداي-اق, اتوم سالاسىن دامىتۋ, ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, قورشاعان ورتا مەن حالىق دەنساۋلىعىن قورعاۋ مىندەتتەمەلەرى شەشىمىن تاۋىپ, رادياتسيا سالدارىنان پايدا بولاتىن ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى انىقتاۋ, ەمدەۋ جانە وڭالتۋ بويىنشا راديولوگيالىق مەديتسينا كلاستەرىن قۇرۋ جۇمىستارى اتقارىلۋدا. اكتسيادان كەيىن شەتەلدىك عالىمدار مەن ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن يادرولىق قارۋسىزدانۋ مەن اتوم زاردابىنان ارىلۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلاعان ءتۇرلى جيىندار ءوتتى. دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان» سەمەي