قۇندىلىقتارىمىزدى قاستەرلەي بىلسەك...

  («ەگەمەن قازاقستان», 26 شىلدە, 2016 جىل)  فاريدا بىقايدىڭ «قوڭىر اۋليە» ۇڭگىرى تۋرالى جازعان ماقالاسىن وقىپ, («ەگەمەن قازاقستان», 26 شىلدە, 2016 جىل) ءوز پىكىرىمدى قوسىپ وتىرمىن. مەن باياناۋىلدىڭ قىزىمىن. سوندىقتان, ۇڭگىر تۋرالى ءبىراز بىلەتىنىم بار. بۇل ۇڭگىر, شىن مانىندە, كوپشىلىككە وي سالاتىنداي-اق. مۇنداي كيەلى مەكەندەرگە نيەتتەنىپ, اقجارقىن كوڭىلىڭمەن, جۇرەگىڭمەن سەزىنىپ بارۋىڭ كەرەك. ارىپتەسىمىزدىڭ وسى ساپارىندا وقىرمانعا سالماقتى وي سالارلىقتاي كوپ ۇسىنىس ايتىلىپتى. اۋليە ۇڭگىردىڭ تىلسىم-كەرەمەتى ناقتىلى, دالەلدى تۇردە جەتكىزىلىپتى. راسىندا دا, وڭىرىمىزدە كوپتەپ كەزدەسەتىن وسى «قوڭىر اۋليە» تەكتەس ۇڭگىرلەر قانشاما؟! ءالى دە قانشاسىنىڭ سىرى اشىلماي جاتقان بولار؟ بۇل تۇرعىدا ءار جەردە دەرەك جيناعان جەرگىلىكتى ولكەتانۋشىلار مەن شەجىرەشىلەردىڭ وسىنداي قۇدىرەتتەردىڭ قادىر-قاسيەتى مەن كيەسىن كوپشىلىككە تانىتىپ, جەتكىزىپ وتىرعانى قۇپتارلىق. دەسەك تە, كوپ جەردە مۇنداي ادامدار جوقتىڭ قاسى عوي. ف.بىقاي ايتىپ وتىرعان ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ قوناقتارى كەلەتىن بولسا, بۇل تاريحي-تانىمدىق ماڭىزى بار جادىگەر­لەر­دىڭ كەلەر ۇرپاققا بەرەرى ءالى دە كوپ بولماق. شىنىمەن دە, ءجۋرناليستىڭ رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە بولىپ وتىرعان قورىم-وبا, ۇڭگىرلەر سياقتى تاريحي قۇندىلىقتارىمىزدى بولاشاقتا ەلىمىزدىڭ «تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتiلەرiن قورعاۋ جانە پاي­دالانۋ تۋرالى» زاڭىنا كىرگىزىپ, ونى قورعاپ-ساق­تاۋ كەرەك دەگەن ويىن قۇپتايمىن. مۇندا قازاق حال­­قى­­نىڭ كوز جاسى, وي-ارمانى, ماقسات-مۇددەسى, باس­قان جولى مەن سالت-ساناسى, قۋعىن-سۇرگىنى جاتىر. ەگەر دە تاري­حي-مادەني باسقارما نەگىزىندە ارنايى ءتىزىم­­گە ەن­گىزىلەتىن بولسا, بۇل ءتۋريزمدى, تۋريستىك كلاس­­تەر­­دى دامىتۋعا باعىتتالعان بىردەن-ءبىر جوبا بولار ەدى. «قوڭىر اۋليە» ۇڭگىرى-جەردەگى جانۋارلار مەن قۇستار الەمىن قورعاۋشىنىڭ تاڭىرگە تابىنۋ زامانىنان كەلە جاتقان كيەلى ورنى. سول زاماندا ءومىر ءسۇر­گەن قازاقتار قوڭىر اۋليە ماڭىندا ورنالاسقان انا كەي­پىندە شالقاسىنان جاتقان تاۋ­دى «باياندى انا» دەپ اتاعان. ولاي اتالۋ سەبەبى, اۋىرعان ادام ەم ىزدەپ, بالاسى جوق بالا سۇراپ, كەدەي بايلىقتى اڭساپ, باي بايلىعىن اسىرۋعا وسى تاۋدىڭ ەتەگىنە كەلىپ, قۇرمالدىق شالعان كورىنەدى. مالدىڭ ىشەك مايىنان بىلتە جاساپ جاعىپ, ۇڭگىرگە كەلگەن ادامداردىڭ نيەتتەرى قابىل بولىپ, حالىق باياندى ءومىر سۇرە باستاعان. سول زاماننىڭ قازاق دالاسىن­دا جازىلماعان زاڭى بولعان. اتتى ادام اۋىل سىر­تى­­نان شاۋىپ وتپەي, ءجون سۇراسىپ, بارا جاتقان باعى­­تىن ايتىپ وتىرعان. جولاۋشىدان: «قايدا بارا­سىڭ؟» – دەگەنگە: «باياندى اۋىلىنا بارامىن» – دەگەن ەكەن. سول سەبەپتەن, باياناۋىل اتاۋى سودان قالىپتى دەسە-ءدى. «بايان» دەگەن ءسوز باياندى دەگەن ۇعىمدى ءبىل­دىرە­دى. باياناۋىل ەلىندەگىلەر اللانىڭ نۇرى جاۋىپ, باياندى ءومىر كەشكەن. ارينە, وعان جوعارىدا اتا­عان دانا-دارىندىلارىمىز, عۇلامالارىمىز بەن تابيعاتى دالەل. ءلاززات تەمىرتاسقىزى, جۋرناليست پاۆلودار