ەرلىكتى ۇمىتپاۋ – ەلدىكتىڭ بەلگىسى

ورىمدەي جاستاردىڭ اسكەر قاتارىنا شاقىرىلىپ, وتان الدىن­دا­عى بورىشىن اتقارۋعا اتتانىپ بارا جاتقانداعى اسەرىن سۋرەتتەيتىن: «تارتتى ەشەلون شويىن جولمەن بەلەستەردى تىلگىلەپ, قاپىرىقتى باستى داعى, ءبىر سەرپىلتتى تۇنگى لەپ. گيتارا ءۇنى شىعىپ جاتتى جىلامسىراپ, زارىعىپ, ءاربىر جاننىڭ كەۋدەسىندە شوقتاي جاندى نار ءۇمىت», دەپ كەلەتىن جىر جولدارى ەسكە ءتۇسىپ وتىر. تۋعان ۇيىنەن الىس­تاپ, بال­داۋرەن بالالىقپەن قوش ايتىسىپ, ەرەسەك ومىرگە ساپار شەككەن جانداردىڭ سەزىمىن ادىلبەك ىبىرايىم ۇلى وسىلاي جەتكىزگەن ەدى. اسىلبەك نۇربالا ۇلى ماماجانوۆ تا سول 1979 جىلدىڭ كوكتە­مىن­دە ەشەلونعا وتىرىپ, اسكەري بورىشىن وتەۋگە اتتانعان بولاتىن. ساپارعا شىعار الدىندا بالاڭ جىگىت ۇيىندەگىلەرگە: – كوكە, جاقسى بولدى, اسكەري بورى­شى­م­دى الماتىدا وتەيمىن. استانا­نى ءبىر كورۋ ارمانىم ەدى, – دەپ قۋانى­شىن جاسىرا الماي «جاقسى بولدىنى» قايتا­لاي بەردى. – دۇرىس بولعان ەكەن. جارىقتىق, ۇلكەن اتاڭ (ابەن اتاسىن ايتادى, – اۆتور) جوق­­شى­لىققا قاراماي قاجىلىق­قا بارعان, ەلگە ەلەۋلى, حالقىنا سىيلى كىسى بول­عانىن كوزىمىز كوردى. مارقۇم اكەڭ بول­سا بۇكىل قارساقباي, ءۇشتاۋ, جەز­قاز­­عان وڭىرىنە تانىمال ەدى عوي. سەن دە بورى­­شىڭ­دى ابىرويمەن اتقارىپ, امان-ەسەن كەل, – دەپ جەڭگەسى قۋانىشىن ءبىل­دى­رىپ جاتىر. اسىلبەك بۇيىرعان ءدام­نەن اۋىز ءتيىپ, كوپ ۇزاماي اتتانىپ كەتتى. ارادا از كۇن وتكەندە اسكەري كازار­ماعا ورنالاسقانى تۋرالى, انت بەرۋ راسىمىنە دايىندالىپ جاتقانى جايىندا ايتىل­عان حاتتارى كەلە باستادى. اسىل­بەك الماتىنىڭ كوز تويماس كوركىن, الا­تاۋ­­دىڭ اسقاقتىعى مەن تىلسىم تابي­عا­­تىن سۋرەتتەپ, تامسانۋدان جالىق­پاي­تىن. سوڭعى حاتىن 1979 جىلدىڭ 29 جەل­توقسانىندا الدىق. ناعىز سارباز بول­عانىن جازىپتى. ءبىز دە قۋانىپ, قۇت­تىق­تاپ, حات جولدادىق. قۋانىشىمىز ۇزاققا بارمايتىنىن قايدان بىلەيىك؟! ...1980 جىلدىڭ 9 قاڭتارى كۇنى تاڭعى سا­عات جەتىلەردە تەلەفون بەزىلدەپ قويا بەر­­دى. ويىم­دا دانەڭە جوق, جۇمىستا ءبىر­­­دە­­ڭە بولىپ قالدى ما دەپ, تۇتقانى كوتەردىم. – بەگەجانوۆتاردىڭ ءۇيى مە؟ ول كىسى­نى تەلە­فونعا شاقىرۋعا بولا ما؟ – دە­گەن ەر ادامنىڭ قاتقىلداۋ داۋسى ەستىلدى. – ءيا, مەن تىڭداپ تۇرمىن. – بۇل جەزقازعان قالاسىنىڭ اسكەري كوميسسارياتىنىڭ باسشىسى حوللو. بىزگە كەلىڭىز, قازىر ماشينا بارادى, – دەپ تۇتقانى قويا سالدى. – كىم ەكەن ەرتەلەتىپ تەلەفون سوققان؟.. ايتەۋىر, اماندىق پا؟ – زايى­بىم ءابى­­گەر­لەنىپ قالدى. – ۆوەنكاماتتان, «سبورعا» شاقى­رىپ جاتقان شىعار, – دەدىم دە, كيىنە باستا­دىم. «سبورعا» ماشينا جىبەرمەۋشى ەدى, نە بولدى ەكەن, ويىم سان-ساققا جۇگىردى. جىبەرگەن ماشينالارى تەز كەلدى. كولىكتەن شىققان كاپيتان: – ءبارىن ۆوەنكوم ءوزى تۇسىندىرەدى, وتى­رى­ڭىز, – دەگەننەن باسقا ەشتەڭە ايت­پا­دى. اسكەري كوميسساردى بۇرىننان تاني­تىنمىن. كابينەتىنە كىرگەن بەتىم­دە ورىندىقتى نۇسقادى: – وتىرىڭىز. 1978 جىلدىڭ ءساۋىرىن­­دەگى حالىق دەموكراتيالىق پار­تيا­­سىنىڭ باستاۋىمەن بولعان ءتوڭ­كەرىس­تەن كەيىن اۋعانستاندا ازامات سوعى­سى باستالعانىن بىلەسىز عوي. كسرو مەن اۋعانستان دەمو­كراتيالىق رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ ارا­سىن­داعى دوستىق, تاتۋ كورشىلىك جانە ىن­تى­ماقتاستىق تۋرالى شارتقا سايكەس, كەڭەس وداعى اۋعان ەلىنە كومەك رەتىن­دە قارۋلى كۇشتەر ەنگىزگەنى تۋرالى حاباردار شىعارسىز. مەن ءۇنسىز باسىمدى يزەدىم. ءبىر جا­مان­­دىق­تى سەزگەندەي ءىشىم الاي-دۇلەي. – سول 40-ارميانىڭ قۇرامىندا ءسىزدىڭ ءىنىڭىز ماماجانوۆ اسىلبەك نۇر­بالا ۇلى دا بارعان بولاتىن. ازاماتسىز عوي, بەرىك بولىڭىز, اسىلبەك اۋعان جەرىندە ينتەرناتسيونالدىق بورىشىن وتەۋ كەزىندە ەرلىكپەن قازا تاپتى. بۇل – بارىمىزگە ورتاق قايعى, سىزگە كوڭىل ايتا­مىز, – دەپ توقتادى. ۇستىمە مۇزداي سۋ قۇيىپ جىبەرگەندەي كۇي كەشىپ, وتىرىپ قالدىم. – مارقۇمنىڭ دەنەسىن بۇگىن ۇشاقپەن جەتكىزەدى. ەندى اناسى مەن اپاسىنا ەستىر­تۋدىڭ قامىنا كىرىسەيىك, – دەگەن اسكەري كوميس­سار باسقا شارۋاشىلىق جاعىن ايتىپ كەتتى. اسىلبەكتى سول كۇنى جەتكىزدى. ءوزى­مەن بىرگە اسكەري بورىشىن اتقارعان جەرلەسى ۆيكتور تارادايدىڭ ءمايىتى ەكى-ءۇش كۇننەن كەيىن 202-جۇك ەسەبىندە كەلدى. ەكەۋىنىڭ جەرلەۋ شىعىندارىن جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگاندارى كوتەردى, مار­قۇم­داردىڭ جاقىندارىنا ءۇي بەرىلدى. ۇكىمەت ەسكەرۋسىز قالدىرعان جوق. 1989 جىلى جەزقازعان قالالىق اتقارۋ كوميتەتى ەكى ازاماتتى ەستە ساقتاپ, رۋحتارىنا قۇرمەت كورسەتۋ ماقساتىندا جىل سايىن ا.ماماجانوۆ پەن ۆ.تاراداي اتىندا بوكستان رەسپۋبليكالىق تۋرنير وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. 90-جىلدارداعى وتپەلى كەزەڭدە باسەڭ­سىپ قالعانى بولماسا, بۇل تۋرنير رەسپۋب­ليكالىق دارەجەدە ۇلكەن بەدەلگە يە بولىپ, وبلىس, رەسپۋبليكا, ءتىپتى, دۇنيە جۇزىنە ايگىلى بوكسشىلار شىق­تى. اتاپ ايتقاندا, قازاقستان چەم­پيونى, سپورت شەبەرى م.بولتىرىكوۆ, كسرو ءبىرىن­­شىلىگىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى ك.ءباي­دەشەۆ, ازيا ويىندارىنىڭ چەم­پيو­نى ا.ادامباەۆ سىندى اتاقتى سپورت­شى­لار كەزىندە وسى تۋرنيردە باق سىناعان. وليم­­پيادا چەمپيونى ۆاسيلي جيروۆتىڭ دا ءۇل­كەن سپورتتاعى جەڭىستى جولى وسى تۋر­نير­دەن باستالعان, ول 1990 جىلى بۇل جارىستا جەڭىسكە جەتىپ, سپورت شەبەرلىگىن قورعادى. ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشى, ۇلتتىق قۇرامانىڭ اعا جاتتىقتىرۋشىسى بولعان س.ابدىناليەۆ باس تورەشى رەتىندە قاتىس­تى. اتى اڭىزعا اينالعان بىلعارى قول­عاپ شەبەرى, ۇلتتىق قۇرامانىڭ باپكەرى ءابدى­سالان نۇرماحانوۆتىڭ دا باس تورەشى بول­عانىن ءسوز رەتىنە قاراي ايتا كەتكىم كەلەدى. بوزداقتاردىڭ ەسىمىن ەل وسى تۋرينر ارقىلى ەل ەسىندە جاڭعىرتۋعا جەرگىلىكتى ازاماتتاردىڭ, ونىڭ ىشىندە جەزقازعان قالاسىنىڭ بيلىك باسىنداعى وكىلدەرى, ءار ۋاقىتتاردا جەزقازعان قالاسىنىڭ, وبلىسىنىڭ سپورت كوميتەتىن باسقارعان رۇستەم سەيىتوۆ پەن مۇحامەديا ءابسات­تاروۆتىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى ەرەكشە. الايدا, سوڭعى جىلدارى ءتۇرلى سىل­تاۋلارمەن ءتۋرنيردىڭ دارەجەسى تومەن­دەپ, ماڭىزى كەتە باستاعانداي. بۇرىن قازاق­ستاننىڭ بارلىق وبلىس­تارىنىڭ, الماتى قالاسىنىڭ سپورتشى­لارى قا­تىس­­­سا, بىلتىرعى جارىسقا قاتىسۋ­شى­لار سانى از بولدى. پاۆلودار, قىزىل­ور­­دا, سولتۇستىك قازاقستان وبلىس­تارى­­­نىڭ, الماتى, استانا, قاراعاندى جانە بالقاش قالالارىنىڭ عانا بوكس­­­شى­­­لارى باق سىنادى. جوعارىدا ايت­قان ازا­مات­تار رۇستەم سەيىتوۆ پەن مۇحا­م­ەديا ءاب­سات­تاروۆتىڭ اتسالىسۋى­نىڭ ار­قا­سىندا ءتۋرنيردى حالىق­ارالىق دارە­جەگە كوتەرۋ ءۇشىن جۇمىستار ىستەلىپ, بىلتىر­عى جا­رىسقا وزبەكستاننىڭ بىلعارى قول­­عاپ شەبەرلەرى كەلگەنى عانا كوڭىلگە مەدەۋ. اۋعان سوعىسى قۇرباندارىنىڭ اتىن­­داعى تۋرنير بيىل 25-ءشى مارتە وتكى­زىلۋگە ءتيىس. الايدا, شيرەك عاسىر مەرەي­توي­لىق مارتەبەسى بار جارىستىڭ دەڭ­گەيىن ارت­تىرۋعا تاعى دا قارجى قول­باي­­لاۋ بولا­تىن سياقتى. بۇل ماسەلەنى شەشۋ­­دە جەزقازعان قالاسى اكىمدىگىنە, وب­ل­ىس­­تىق, رەسپۋبليكالىق سپورت كومي­تەت­­تەرىنە ءۇمىت ارتىپ وتىرمىز. رەسپۋب­ليكا­­لىق تۋرنير­دىڭ بەدەلىن تۇسىرمەي, حا­لىق­­ارا­لىق دارەجەگە كوتەرۋگە قالا باس­­شى­سى ب.احمەتوۆ اتسالىسادى دەپ سەنەمىز. الداعى ۋاقىتتا ەكى بوزداقتىڭ اتىن­­داعى ءتۋرنيردىڭ دارەجەسى وسسە, جەز­قاز­عان قالاسىندا ءبىلىم العان №8 گيم­نا­زياعا اسىلبەك ماماجانوۆتىڭ ەسىمى بەرىل­سە, بۇل جاستارعا پاتريوت­تىق ءتار­بيە بەرۋ­گە نەگىز بولار ەدى. سەبە­بى, ەرلىكتى ۇمىت­­پاۋ دا ەلدىكتىڭ ءبىر نىشانى دەپ بىلەمىز. ءماجيت بەگەجانوۆ قاراعاندى وبلىسى