اۋىلدان مامان نەگە كەتەدى...

جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن جاس مامانداردى اۋىلدا تۇراقتان­دىرۋدىڭ بارلىق ءتيىمدى جولدارى «ديپلوممەن – اۋىلعا!» مەملە­كەتتىك باعدارلاماسىندا جان-جاق­تى قاراستىرىلعان. اسىرەسە, مۇندا ولاردى ماتەريالدىق جانە مورالدىق تۇرعىدان قولداۋ شارالارى تايعا تاڭبا باسقانداي انىق كورسەتىلگەن. سوعان سايكەس اۋىلعا كەلىپ, قىزمەتكە ورنالاسۋعا تىلەك بىلدىرگەن, جوعارى وقۋ ورنىندا العان ءبىلىمى مەن تاربيەسىن اۋىل­دىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە جۇمساۋدى ماقسات ەتكەن ماماندارعا مەملەكەت تاراپىنان كوتەرمە جاردەماقى تولەنەدى. بۇعان قوسا ديپلوممەن اۋىلعا كەلگەندەر پايىزسىز بيۋدجەتتىك نەسيەگە تۇرعىن ءۇي ساتىپ الا الادى. ايتسە دە تۇلەكتەر مەن جاس ما­مانداردىڭ بىرقاتارى اۋىلعا ويى­ مەن بويىن بەكىتىپ بارمايتىنى, سولقىلداقتىققا سالىناتىنى قازىرگى كۇنى وبلىس اۋداندارىنىڭ مىسالىنان ايقىن كورىنۋدە. ولار مەملەكەت تاراپىنان بەلگىلەنگەن جاردەماقىنى يەلەنىپ, بيۋدجەتتىك نەسيەگە تۇرعىن ءۇي ساتىپ العاننان كەيىن, ويلارى نىلدەي بۇزىلا باس­تايتىنىنا مىسالدار كەلتىرە كەتۋگە بولادى. كەيبىرەۋلەرى قىزمەتتەن شىعىپ كەتسە, ەكىنشى بىرەۋلەرى باسقا سالا­عا اۋىسىپ جاتادى. ارينە, مۇنىڭ ءارتۇرلى سەبەپتەرى بار. «ديپ­لوم­مەن – اۋىلعا!» جوباسىندا جاس ما­مانداردىڭ ءوز ماماندىعى بويىنشا اۋىلدا جۇمىس ىستەۋ مەرزىمى كورسەتىلگەن. بۇل جونىندە ولار وزىنە ءتيىستى ماقسات پەن مىندەتتەمە قابىلدايدى. بۇگىندە «ديپلوممەن – اۋىلعا!» مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ شاپا­عاتى مەن يگىلىگىن كورۋگە ءتى­لەك بىلدىرگەن جاس­تار­دىڭ قاتا­رى جىلدان-جىلعا ارتىپ كە­لەدى. بۇل ارينە وڭ نىشان. دەگەن­مەن, ولاردى ءبىرىنشى كەزەكتە قىزىق­تىراتىن مەملەكەت تاراپى­نان بەرىلەتىن پايىزسىز نەسيە مە, الدە تۋعان توپىراققا قىزمەت ج­اساۋدى مۇرات تۇتقان جۇرەك ءامىرى مە؟! مامانداردىڭ بۇگىنگى كەي­بىر ءىس-ارەكەتتەرىنە قاراعاندا بۇل ساۋالعا ءبىر­جاقتى جاۋاپ قايتارۋ قيىنعا ءتۇسىپ تۇرعانىن قايتەرسىز. قايتكەندە دە بۇل ارادا مامانداردىڭ بويىنداعى جاۋاپ­كەرشىلىك پەن ەل الدىنداعى پارىز دەگەن ماسەلە كەم­شىن سوعىپ جاتقانداي كورىنەدى. مىسالى, وبلىستىڭ زەلەنوۆ اۋدانىندا سوڭعى التى-جەتى جىلدىڭ ارالىعىندا 295 مامان پايىزسىز نەسيەلىك قاراجات­تىڭ كومەگى ارقىلى تۇرعىن ۇيگە يە بولعان ەكەن. ايتسە دە ولاردىڭ بىرقاتارى قارىزىن تولەۋگە اسىق­­­پاي جۇرگەنىن وقىرماندارعا قالايشا ءتۇسىندىرىپ بەرۋگە بولادى؟ سونىڭ سالدارىنان, ياعني نەسيەنىڭ ۋاقىتىندا تولەنبەۋىنەن اۋداندا ماماندار تولەۋگە ءتيىستى قارىز مولشەرى كو­بەيىپ كەتىپتى. بۇگىندە ولاردىڭ مەملەكەتكە تولەي­تىن قارىزىنىڭ كولەمى 4 ميلليون تەڭگەدەن استام ەكەنى بەلگىلى بولىپ وتىر. بۇل تەك ءبىر اۋداندا ورىن الىپ وتىرعان كورىنىس. ال تۇتاستاي وبلىس بويىنشا العاندا بۇل سان ەسەلەپ وسەتىنى تۇسىنىكتى ەمەس پە؟ ءتارتىپ بويىنشا كوتەرمە ءجار­دەماقى مەن ءۇي ساتىپ الۋ ءۇشىن بەرىلەتىن نەسيەلىك قارا­جات جوعارىدا كورسەتىلگەن جاع­دايلاردا كەرى قايتارىلىپ الىنۋعا ءتيىستى. قولدا بار دەرەكتەر بيۋدجەتكە بەرەشەك ماماندارمەن ءتيىستى تۇسىنىك جۇمىستارى جۇرگىزىلگەنىن كورسەتەدى. ءتىپتى, ولارعا جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان ارنايى ەسكەرتۋ حاتتار دا جولدانىپتى. الايدا, سوعان قاراماستان مۇنىڭ ءبارى ەشقانداي ناتيجە كورسەتپەگەن. بۇدان كەيىنگى باراتىن جول – تەك سوت قانا بولماق. ماماندارعا قا­تىستى ورال قالالىق №2 سوتىندا جانە زەلەنوۆ, جاڭاقالا, سىرىم, جانىبەك, شىڭعىرلاۋ, اقجايىق اۋداندىق سوتتارىنا بيۋدجەت قاراجاتىن كەرى ءوندىرتۋ تۋرالى كوپتەگەن تالاپ-ارىزدار جولدانۋى ورال وڭىرىندە «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنىڭ باعى جانا قويماعانىنىڭ ءبىر دالەلى. ارينە, بۇل جەردەگى باستى ماسەلە, باستى گاپ بۇل قاراجاتتاردىڭ كەرى قاي­تارىلۋىندا نەمەسە قاي­تارىلماۋىندا, مامان­دار­دىڭ ءىسى سوتقا تارتىلۋىندا ەمەس, كەرى­سىن­شە وڭىردە و باستان, «ديپلوم­مەن – اۋىل­عا!» باعدارلاماسىنا قاتىستى بايىپ­تى كوز­قاراس پەن ورامدىلىقتىڭ جەتكىلىك­سىزدىگى­نەن دەسەك شە؟ بۇعان ءىس باسىندا ءجۇر­گەن جەتەك­شى­لەردىڭ بىرەۋى كەلىسەر, بىرەۋى كەلىسپەس, قالاي بولعاندا دا وبلىستا «ديپلوم­مەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنا قاتىستى قازىرگى كورىنىس وسىنداي. مۇنىڭ ءوزى نە ءارى ەمەس, نە بەرى ەمەس, سەرگەلدەڭ كوڭىل-كۇيدىڭ ور­نى­عۋى مەن قالىپتاسۋىنا اسەر ەتىپ جۇرگەنى دە شىندىق. بۇل ماسەلەدە ايماقتاعى بي­ىلعى احۋال قانداي دەگەن ساۋال­عا كەلسەك, اۋىلعا باراتىن مامان­داردىڭ ۇلكەن توبىنا قاجەت­تى قاراجات تولىقتاي بەرىلگەنىنە كوز جەت­كىزەمىز. سونداي-اق, ولاردىڭ ەكىنشى ءبىر بولىگىنە نەسيەلىك سومانى بەرۋ ءۇشىن ءتيىستى قۇجاتتار ازىرلەنىپ جاتقانىن بىلدىك. بيىلعى جانە الداعى جىلداردا وڭىردە جوعارىدا ايتىلعانداي كەلەڭسىز كورىنىستەر تاعى دا ورىن الىپ جۇرمەس پە ەكەن؟ بۇعان ازىرگە ەشقانداي كەپىلدىك جوق. ءسوز سوڭىندا جاۋاپكەرشىلىك دەگەن ماسەلە تەك جاس مامان­دارعا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە وبلىستا «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىنە دە قاتىستى ەكەنىن ۇعىناتىن كەز كەلدى دەپ بىلەمىز. وسىلايشا, جاۋاپ­كەرشىلىك جۇگىن تەرەڭ سەزىن­گەن جاعدايدا عانا اتالعان باع­دار­لامانىڭ باعى جاناتىنىنا كۇمان كەلتىرۋ قيىن-اق. تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان» باتىس قازاقستان وبلىسى