حالىقارالىق پورتتىڭ جاعدايى قالاي؟

ول پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ ماڭعىستاۋ وبلىسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا تالقىلاندى ۇكىمەت باسشىسى ماڭعىستاۋداعى ساپارىن قۇرىق پاروم كەشەنى قۇرىلىسىمەن تانىسۋدان باستادى. 24 گا جەردى الىپ جاتقان, تولىققاندى جۇك تاسىمالداۋدى قامتاماسىز ەتۋ, كاسپي ماڭى ەلدەرى اراسىندا حالىق تۇتىناتىن تاۋارلار يمپورتىن ۇيىمداستىرۋ, تاعى باسقا دا ماقساتتاردى نەگىز ەتكەن پاروم قۇرىلىسى – وڭىردەگى ىرگەلى قۇرىلىستاردىڭ ءبىرى. جىل سوڭىنا تامان پايدالانۋعا بەرىلەتىن قۇرىلىس جۇمىستارى تياناقتالۋعا جاقىن. ك.ءماسىموۆ اقتاۋ حالىقارالىق تەڭىز-ساۋدا پورتىندا بولدى. اقتاۋ پورتى ارقىلى تاۋارلار مەن كولىك ءترانزيتى قىرعىزستان, وزبەكستان, تاجىكستان, اۋعانستان, قىتاي جانە موڭعوليا ارقىلى وتەدى. بيىلعى جىلدىڭ 6 ايى ىشىندە تەڭىز پورتىنان 378 پاروم مەن 648 قۇرعاق جۇك وتكەن جانە پاروم قاتىناسىمەن 9 201 كولىك قۇرالى تاسىمالدانعان. مەن ماڭعىستاۋ وبلىسىنا ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ءوڭىردىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسۋ ماقساتىندا كەلدىم. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە ۇلت جوسپارىنا ساي, قازاقستانداعى حالىقارالىق پورتتى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. پورتتى جەتىلدىرۋ بىزگە ازيادان ەۋروپاعا جۇكتى كىدىرىسسىز تاسىمالداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن  اقتاۋ حالىقارالىق تەڭىز-ساۋدا پورتىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى زور, – دەدى ك.ءماسىموۆ. جيىندا پورتتىڭ قازىرگى جاعدايى, پروبلەمالارى مەن دامۋ پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى قارجى مينيسترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ توراعاسى د.ەرعوجين, «قتج» ۇك پرەزيدەنتى ا.مامين, «اقتاۋ» تەڭىز پورتىنىڭ پرەزيدەنتى م.يالباچەۆ باياندادى. ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مي­نيسترى ج.قاسىمبەك, «باكۋ حالىق­ارالىق تەڭىز ساۋدا پورتى» جاق باس ديرەكتورى ت. زيادوۆ, ماڭعىس­تاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ا.ايدارباەۆ ءسوز سويلەپ, پورتقا قاتىستى بۇگىنگى جاي-جاپسارلاردى ورتاعا سالدى. 2016 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتى­جىل­دىعى بويىنشا اتالمىش تەڭىز پورتىنان  2 ملن.  681 مىڭ توننا جۇك وتكىزىلگەن, ال وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا مەتالل مەن استىقتى اۋىستىرىپ تيەۋ سايكەسىنشە 41 جانە 177 مىڭ توننانى قۇرادى. اۋىر جۇك تاسيتىن ماشي­نالاردىڭ تاسىمالداۋ كولەمى 14 ەسەگە ارتتى. سونداي-اق, «تەڭىز پورتى» وتكىزۋ بەكەتىندەگى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ جۇمىس ۇردىستەرىن وڭتاي­لاندىرۋ, قۇجاتتاردى رەسىم­دەۋىن جەڭىلدەتۋ جانە جىلدامداتۋ, بىرىڭعاي مەملەكەتتىك باقىلاۋ ءجۇر­گىزۋ ماقساتىندا «ءبىر تەرەزە» قاعي­داتى بويىنشا جۇمىس جاسالۋدا. ناتيجەسىندە بارلىق ورگاندار ءبىر جەرگە ورنالاستىرىلىپ, باقى­لاۋ­شى مەملەكەتتىك ورگاندار تاۋلىكتىك رەجىمدە جۇمىس ىستەيتىن بولدى. «ءبىر تەرەزە» قاعيداتى بويىن­شا كەدەندىك رەسىمدەۋدى ەنگىزۋ ارقى­لى قۇجاتتاردى وڭدەۋ ۋاقىتى 10 ساعاتتان 2,5 ساعاتقا دەيىن قىسقارىپ,  جىل باسىندا تۋىنداعان كەزەككە تۇرۋ ماسەلەسى شەشىمىن تاپتى. كەڭەستە «قتج» ۇك» اق پرەزي­دەنتى ا.مامين كاسپي ايماعىنىڭ ەلدەرى 2020 جىلدارعا قاراي پورتتار قۋاتتىلىعىن 103 ملن. توننادان 150,6 ملن. تونناعا دەيىن, ياعني 1,5 ەسە ارتتىرۋدى جوسپار­لاپ وتىر­عاندىعىن,  بۇل ءوز كەزە­گىن­دە اق­تاۋ تەڭىز پورتىنىڭ كاسپي ماڭى ەلدەرىنىڭ جۇك اينالى­مىن­­داعى ۇلەسىن 26%-دان 34% -عا دەيىن ارتتىراتىندىعىن اتاپ ءوتتى. كە­ڭەستە ءسوز العاندار تاراپى­نان قول­دانىستاعى تاريفتەر­دىڭ تيىمسىزدىگى ءسوز بولسا, ازەرباي­جاندىق ءارىپ­تەس بىرلەسە جۇمىس جاسا­عان قازاق­ستان­دىق پورت باسشىلى­عىنا العىسىن جەتكىزدى. ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ا.ايدارباەۆ اقتاۋ اۋەجاي­ىنا, قۇرىق جانە باۋتينو پورتتارىنا, قۇرىق كەمە قۇراستىرۋ زاۋىتىنا قاتىستى ماسەلەلەردى كوتەردى. پرەمەر-مينيستر ك.ءماسىموۆ كەڭەس قورىتىندىسىندا ينۆەستي­تسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى ج.قا­سىمبەكتىڭ باسشىلىعىمەن جۇمىس توبىن قۇرىپ, تالقىلانعان ماسە­لەلەر بويىنشا ۇسىنىستاردى قورىتىندىلاپ, ۇكىمەت قاراۋىنا ەنگىزۋ تۋرالى تاپسىرما بەردى. ودان ءارى پرەمەر-مينيستر اق­تاۋ قالالىق جاستار ورتالىعىندا بولىپ, جۇمىسسىز جاستاردى جۇ­مىسقا ورنالاستىرۋدى كوزدەيتىن «جاڭا سەرپىن» باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ جولدارىمەن تانىستى. ك.ءماسىموۆ باستاعان توپ ماڭ­عىستاۋ وبلىسى اكىمدىگىندە قورىتىندى كەڭەس وتكىزىپ, وبلىس­تىڭ 2016 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتى­جىلدىعىنداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى مەن الدىنا قويىپ وتىرعان مىندەتتەرى تۋرالى تىڭدادى. جينالعاندار اراسىنان جاستاردىڭ جۇمىسقا تۇرۋى مەن باسپانامەن قامتىلۋى, مۇنايلى اۋدانىندا اۋرۋحانا سالۋ جوباسىن قولداۋ, ماڭعىستاۋدا مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ, سونداي-اق, «بۇرعىلاۋ», «كەزبي» سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ كومپانيالارىنداعى تۋىنداپ تۇرعان ماسەلەلەر بويىنشا سۇراقتار قويىلدى جانە جيىن سوڭىندا ساۋالدارعا ءتيىستى ازاماتتار تاراپىنان جاۋاپتار بەرىلدى. باسقوسۋدى قورىتىندىلاعان ك.ءماسىموۆ ايماقتا ايتىلعان  مۇناي­شىلارعا, ساپالى اۋىز سۋعا قاتىستى, وزگە دە كوتەرىلگەن ماسە­لەلەردى نازارعا الاتىندىعىن جانە مۇمكىندىگىنشە شەشۋ جولدارىن قاراستىراتىندىعىن جەتكىزدى. گۇلايىم شىنتەمىرقىزى, «ەگەمەن قازاقستان» ماڭعىستاۋ وبلىسى