جايىلىمدى باۋ-باقشاعا اينالدىرعان

ازامات ءبىر ۇجىمشاردىڭ تىرلىگىن دوڭگەلەتىپ وتىر ول تۇركىستان قالاسىنا قاراس­تى جاڭا يقان اۋىلىندا تۇرادى. مۇنداعىلار رۇستەم كامىلوۆتى شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى رەتىندە جاقسى تانيدى. بۇل جەر ءىىى ينتەرناتسيونال كولحوزىنا قارايتىن جايىلىم ەدى. كەيىپكەرىمىز وسى شارۋاشىلىقتا 37 جىل بويى «گاز-53» ماركالى اۆتوكولىگىن ايدادى. ءسۇت تە تاسىدى. اتقارماعان جۇمىسى جوق. ءولتىر­مەيتىن «وكىمەتتىڭ» ءوزى ولگەن سوڭ, توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا جاعداي قيىنداپ كەتتى. كوپپەن بىرگە «اداسىپ», ءار نارسەنىڭ باسىن شالىپ تا كوردى. جالاقى ماردىمسىز, تابىس جوق. ءبۇيتىپ جۇرە بەرسە الدىنداعى از عانا مالىن ادا قى­لا­تىن ءتۇرى بار. جەرگە ەڭكەيگەن, جەر ەمگەن ديقاننىڭ جۇدەمەيتىنىن رۇستەم بىلەتىن. شوپىرلىقتى تاس­تادى. تاۋەكەل ەتىپ, ءوز كۇنىن ءوزى كورۋگە كوشتى. 70 جىلقىسىن تۇگەل ساتىپ, پ ۇلىنىڭ ءبىر تيىنىن شى­عار­ماي جايىلىمدىق جەردى يگەرۋگە جۇمسادى. بۇل 2001 جىل ەدى... جەر ەمگەن جۇدەمەيدى ديقانشىلىق – اتاكاسىپ. بۇل قاندا بار قاسيەت پە دەيمىن. ماشينەنىڭ ءرۋلىن ۇستاعان قۋاتتى قولدار كەتپەندى جاتسىنعان جوق. ارينە, زەينەت بەينەتپەن كەلەدى. تاناپتا بەلىن جازباي تاۋلىك بويى جۇرگەن كەزدەرى كوپ.تامشىلاتىپ تەر توكتى. قامال بۇزاتىن شاعىندا قارا جۇمىستان قايتپادى. دانىش­پان اباي ايتقانداي, «اۋەلى قۇدايعا سىيىنىپ, ەكىنشى ءوز قايراتىنا سۇيەنىپ, ەڭبەگىڭدى ساۋساڭ, ەڭبەك قىلساڭ, قارا جەر دە بەرەدى, قۇر تاستامايدى» ەكەن. قۇلا تۇزدەن ماشينە جۇرەتىن جول سالدى, الدىمەن جەردى ايداپ, ۇستىنە شاعىل تاس توسەتتى. ...بۇگىندە ۇلكەن فەرمەر اتانعان ر. كامىلوۆ باسقاراتىن شارۋا قوجا­لىعىنىڭ فازەنداسىندا شارۋا سان-سالالى. قاۋىرت جۇمىس قات-قابات جۇرگىزىلىپ جاتىر. 850 گەكتاردان استام جەرى بار, ونىڭ 380 گەكتاردان استامى سۋارمالى. قالعانى جايىلىمدىق دەپ ەسەپتەلەدى. اينالىمداعى جەر قورىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا تاعى 470 گەكتارداي جايىلىم ساتىپ الدى. ەڭ باستىسى, تاۋدان اعاتىن بۇلاق-قاينارلاردىڭ سۋىن ءشول دالاعا بۇرىپ, ونى سۋارمالى القاپ­قا اينالدىردى. ويتكەنى, سۋلى جەر التىن قور سانالادى. بۇل ايتۋعا وڭاي بولعانىمەن, قانشاما قارجى مەن قاجىر-قايرات جۇمسالدى دەسەڭىزشى؟! ۇلكەن جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 8 «كوبا» اۆتوكولىگى, 1 قازعىش جانە تيەگىش الىپ تراكتور تىنىمسىز جۇمىس ىستەدى. ەڭ الدىمەن سۋ جۇرەتىن ۇلكەن ارىق قازدىرىپ, توپىراعىنان توعاندار مەن توسپالار تۇرعىزدى. جوتاعا سۋ شىعارۋ ءۇشىن كانىگى ديقاندار ەسەككە اۋىر جۇك ارتىپ, جوعارى جاق­قا ايداعان. بايعۇس جانۋار قيا­عا تىكە تارتپاي قيعاشتاي ءجۇ­رىپ, اقىرى باسىنا شىققان عوي. سو­نىڭ سوقپاعىمەن ارىق قاز­دىر­عان ەگىنشىلەر سۋدى وسى­لاي­شا بيىك­كە دەيىن اپارعان. ءرۇس­تەمنىڭ دە ارە­كەتى سوعان ۇقسايدى. ونىڭ ەشقانداي وقۋى جوق قوي, دەپ كۇلەدى باعبان. بۇل جۇمىس ءالى جالعاسىپ جاتىر. ونىڭ تابانى­­نا سۋ وتكىزبەيتىن ماتەريالدار توسەپ, جاعاسىنا تال-تەرەكتەر وتىر­عى­زىپ, اينالاسى كوگالداندىرىلۋ­دا. توسپا مەن بوگەتتەردىڭ ۇستىنە شاعىل تاس توسەلگەن. كەلەشەكتە ونى اسفالت­تاۋدى كوزدەپ وتىر. تەحنيكاڭ سايلى بولسا, شارۋاڭ جايلى شارۋا قوجالىعىنىڭ 9 ءتۇرلى تەحنيكاسى مەن وعان تىركەلەتىن سوقا, دانسەپكىش, تىرما سياقتى قۇرال-سايماندارى بار. اتاپ ايتقاندا, جەر جىرتا­تىن, ونى وڭدەيتىن, ەگىسكە ازىرلەي­تىن, 3 دوڭعالاقتى جانە 1 تيەگىش تراك­تورعا جىلدىڭ قاي مەزگىلى بولسىن جۇمىس تابىلادى. ءتىپتى, استىق جينايتىن كومباينى, جۇك تاسيتىن جانە جەڭىل اۆتوكولىكتەرى دە بار. شارۋاشىلىق پاركىندەگى تەحنيكا ءتيىمدى پايدالانىلادى. بۇل كۇندەرى 20 گەكتار القاپقا جوڭىشقا, 40 گەكتارعا بيداي, 27 گەكتارعا ماقسارى وسىرۋدە. بىلتىر بيداي القابىن 4 رەت سۋارۋدىڭ ناتيجەسىندە ونىڭ ءار گەكتارىنان ورتا ەسەپپەن 50 تسەنتنەردەن ءونىم جيناپ, بارلىعى 200 توننادان استام مارجان ءداندى قامباسىنا قۇيىپ الدى. ال ماقسارىنىڭ گەكتار بەرەكەلىلىگى 23 تسەنتنەردەن اينالىپتى. جەمىس باۋى جايقالىپ تۇر بۇدان باسقا 64 گەكتارعا الما­نىڭ «الماتى اپورتىنىڭ», 114 گەكتارعا ءجۇزىمنىڭ «قىزىل تايفۋن» سۇرپىن ەككەن. المانىڭ 34 گەكتارى تامشىلاتىپ سۋارىلادى. شارۋا قوجالىعىندا جۇمىس ىستەيتىن قىزدار مەن كەلىنشەكتەر تاعى 50 گەكتار تاناپقا اسحانالىق ءجۇزىم كوشەتىن ەگۋدە. جالپى, شارۋا قوجالىعىنىڭ يەسى سۋارمالى القاپتى ۇلعايتىپ, باۋ-جەمىس اعاشتارىن كوبەيتۋدى قولعا الماق. شارۋانىڭ كوزىن تابا بىلەتىن ديقان بىلتىردان باستاپ 0,5 گەكتار القاپتا جىلىجاي قۇرىلىسىن جۇرگىزۋدە. ول جەربەتىنەن 3 مەتر تومەندە ورنالاسقان. شۇڭقىر­دىڭ ىشىندەگى توپىراعى تەگىس سىرت­قا شىعارىلدى. مۇنداي جىلىجايدى رۇستەم تاشكەنتتەگى سۋحانداريا اۋدانىنان كورگەن ەكەن. تاجىكستاننىڭ شەكاراسىنا جاقىن تاۋ قويناۋىنداعى ەلدى مەكەن تۇرعىندارى وسىلايشا جىلىجايدى تەرەڭ قازىپ, سودان مول ءونىم جيناپ وتىرعان جاعدايى بار. ءسويتىپ, كۇنكورىسىن كوكونىس وسىرۋدەن تاۋىپ وتىرعان كورىنەدى. ويتكەنى, قىردا ۇنەمى ىزعىرىق جەل سوعىپ تۇرادى. قازىر شارۋاشىلىقتىڭ قوجايىنى باستىعى ءارى اگرونومى دا رۇستەم. ول وسى ءادىستى وزىمىزدە قولدانىپ كورمەك. ويتكەنى, تومەندە ورنا­لاس­قان جىلىجايدىڭ قىس مەزگى­لىندە جىلى بولاتىنىن ايتادى. پەشتى تەك ايازدى كۇندەرى عانا جاعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى ءارى وتىن­دى ەداۋىر ۇنەمدەيدى ەكەن. ءسوي­تىپ, مۇندا ليمون وسىرمەك. سارى­عاش­تاعى ارىپتەسى, تاجىريبەلى باعبان تانابايدان كوپ نارسە ۇيرەنگەنىن تىلگە تيەك ەتتى. جاساندى كولدە بالىق كوپ شارۋا قوجالىعىنىڭ 11 جاساندى كولى بار. شاردارا اۋدانىنان شاباقتار ساتىپ الىپ, ولاردىڭ ارقايسىسىنا جىبەردى. فەرمەر بولاشاقتا وسىلايشا بالىق شارۋاشىلىعىن وركەن­دەتپەك. بۇل كۇندەرى كولدەردە سازان, بەكىرە تۇقىمداس بالىقتار وسىرىلۋدە. – ەلىمىزدەگى رۋحاني استانامىز – تۇركىستان قالاسىنا كەلەتىن تۋريستەر سانى جىل وتكەن سايىن ارتىپ كەلەدى. سوندىقتان وسى يگىلىكتى ىسكە ءوز ۇلەسىمدى قوسقىم كەلەدى, – دەيدى رۇستەم كامىلوۆ بىزبەن اڭگىمەسىندە. – ول ءۇشىن يقانسۋ دەپ اتالاتىن جەردىڭ ەڭ بيىك جەرىنە 12 قاناتتى قازاقى كيىز ءۇيدىڭ ءپىشىنى ىسپەتتەس اق ءۇي سالدىردىم. مۇندا تىنىعۋشىلار ءۇشىن بارلىق جاعداي بار. الىستان قاراتاۋدىڭ سىلەم­دەرى قاراۋىتادى. ارعى جاعى سوزاق اۋدانىنىڭ تەرريتورياسى. كەۋدەڭدى كەرە دەم الساڭ, اينالادان جۋساننىڭ ءيسى اڭقيدى. تەپسەڭدە 200 ادام ەمىن-ەركىن وتىراتىن زاماناۋي تالاپقا ساي ءتيپتى باستىرمانىڭ قۇرىلىسى سالىنىپ بىتكەن. وسىندا ەرەسەكتەر مەن بالالار شومىلاتىن قاۋىز دا پايدالانۋعا بەرى­لەدى. دەمالۋشىلار الگى 11 كول­دەگى بالىققا قارماق سالادى. بۇل ناعىز دەمالىس ەمەس پە, دەيدى شارۋاشىلىق توراعاسى. سيىر ساۋىپ, مال بورداقىلايدى اتالمىش شارۋا قوجالىعى 300 ساۋىن سيىر ۇستايدى. قازىر ولاردىڭ 50-شاقتىسى ساۋىلىپ, تاۋلىگىنە 500-600 ليتر ءسۇت وتكىزەدى. ءونىمدى قابىلداۋشىلار كۇن سايىن ونىڭ ءاربىر ءليترىن 80 تەڭگەدەن الىپ كەتەدى. قىستا 2,5-3 تونناعا دەيىن ءسۇت تاپسىرادى. مالعا كۇتىم جاسايتىن 6 مالشىسى بار. تورتەۋى جەم-ءشوبىن سالىپ, استىن تازالاسا, ەكەۋى سيىرلاردى ورىسكە جايادى. ۇر­عاشى ءتولىن الىپ قالىپ, بۇقا­لاردى سەمىرتىپ سا­تادى. مال بورداقىلايتىن الاڭ­شاسى دا بار. مالدىڭ قيى ەگىس تاناپتارىنا تاسىمالدانادى. تەگىن ورگانيكا­لىق تىڭايت­قىش. كەلەشەكتە كوڭ جەردىڭ قۇنار­لىعىن ارتتىرۋعا سەبەپشى. وسىلايشا, قالدىق­سىز تەحنولوگيا بويىنشا جۇمىس ىستەۋدى مەڭگەرگەن. فەرمادا 200 قاز, 50- شاقتى ۇيرەك, ازداعان كۇر­كەتاۋىق باعىلادى. شارۋا قوجالىعى جاڭا يقاننان 15 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. ءاۋ باستا جايىلىمدىق جەر­لەردى سۋارمالى القاپقا اينالدىردى. ءسويتىپ, از ۋاقىتتىڭ ءىشىن­دە فازەنداسىنا باۋ-باقشا جانە جەمىس اعاشتارىن ءوسىرىپ جاي­قالتىپ تاستادى. جەردىڭ كيەسىن بىلەتىن, ءبىر كولحوزدىڭ تىرلىگىن ءبىر ءوزى اتقارىپ جۇرگەن ازاماتقا اۋىل ادامدارى ءدان ريزا.  سەرىكقالي جەكسەنباەۆ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى