ماڭعىستاۋدىڭ نۇرلى جولدارى

  اۆتوموبيل جولدارى ارقاشان ءوسۋ, ورلەۋ ۇستىندەگى مەملەكەت ءومىرىنىڭ ءون بويىنا كىدىرىسسىز ءنار بەرىپ تۇرعان قان تامىرلارى ىسپەتتى. ەكونوميكالىق, قوعامدىق قاتىناستاردىڭ جەدەلدىگى مەن باياندىلىعى سول جولداردىڭ قانشالىقتى داڭعىل دا جۇردەك ەكەندىگىنە بايلانىستى. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاندى الەمدەگى ەڭ وزىق 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسۋ تۋرالى الدىمىزعا ءارى كۇردەلى, ءارى ايقىن, سونىمەن بىرگە, حالقىمىزدىڭ الەۋەتى مەن جىگەرى جەتەرلىك باعدارلى مىندەت قويدى. وسىناۋ مۇراتتى ءىستى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ستراتەگياسى مەن تاكتيكاسىن پرەزيدەنت «نۇرلى جول» باعدارلاماسىندا جان-جاقتى اشىپ بەردى. ارينە, بۇكىلحالىقتىق قوزعالىس دەرلىك بۇل ۇلان-اسىر شارۋا تاعدىرى اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ساپاسىنا, وزىق تەحنيكالىق, تەحنولوگيالىق جاراقتاندىرىلۋىنا دا تاۋەلدى ەكەنى ايان.   ءبىزدىڭ اكتسيونەرلىك قوعام ەلباسى تاپ­سىرمالارىن ورىنداۋ جولىن­دا, ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماق­تارىن ءبىر-بىرىمەن جانە رەسپۋب­لي­­كا ورتالىعىمەن, سونداي-اق, الىس-جاقىن شەتەلدەرمەن تىعىز باي­­لا­نىستىرۋ ءۇشىن 2020 جىلعا دەيىن اۆتوموبيل جولدارىنىڭ قۇ­رى­­­لىسى مەن قايتا جاڭارتۋ جوب­ا­­­لارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇستىن­دە. وسى جوبالاردىڭ ءبىرى – قازاق­ستان ورتالىعىن ەڭ شالعاي ايماق ماڭ­عىستاۋمەن ۇتىمدى ساباق­­تاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن, جالپى ۇزىندىعى 2470 كيلومەتردى قۇرايتىن «ورتالىق-باتىس» دامۋ جوباسى. بۇگىنگى تاڭدا كاسپي جاعا­لاۋى ەلدەرىندەگى جۇك تاسى­مال­­د­ارى بويىنشا ەڭ ءبىرىنشى ورىندا تۇر­عان اقتاۋ تەڭىز پورتىنا شىعا­تىن بۇل جوبانى جۇزەگە اسىرۋ اسا زور ەكونوميكالىق ماڭىزعا يە. ءويت­كەنى, قازاقستان اقتاۋ پورتى ار­قى­لى الەمنىڭ بىرقاتار ەلدەرىنە شى­عىپ, ولارعا جىلىنا 1 ميلليون تون­نا جۇكتى تاسىپ اپارىپ, 8 ميلليون توننا جۇكتى تاسىپ اكەلۋ­­دە. بۇل ەلدە تاۋارلار مەن ازىق-ت ۇلىك­تىڭ مولايۋىنا سەپتەسىپ, حا­لىق شارۋا­­شى­لىعىنا ەلەۋلى سەر­پىن بەرىپ وتىر. سوندىقتان, «ورتا­لىق-با­تىس» دامۋ جوباسىنىڭ مەر­زى­مىن­دە ورىن­دالۋى ۇكىمەتتىڭ ءجىتى نازارىندا. اتىراۋ وبلىسى ورتالىعىنان دوسسور ارقىلى شىعاتىن قايتا جاڭارتىلعان اۆتوموبيل جولى اۋدان ورتالىعى بەينەۋگە جەتىپ تۇر. ءسويتىپ, نەگىزگى قارقىندى جۇمىس قازىنالى تۇبەكتىڭ قالالارى مەن كەنتتەرىنىڭ اراسىندا جانە اقتاۋ پورتىنا تۇيىسەر ايماقتا ءجۇرىپ جاتىر. مەملەكەتىمىزدىڭ ماڭعىستاۋ اۆتوموبيل جولدارى تاراپتارىن قايتا جاڭارتۋعا جانە جاڭادان سالۋعا زور ءمان بەرىپ وتىرعانى سون­­­شا­­­لىقتى, مۇندا وسىناۋ ماق­سات­تى شار­الار بارلىق دەرلىك اۋدان ورتا­لىقتارى مەن قالالار ارا­سىن قامتۋ ۇستىندە. مۇنىڭ سەبەبى, ءبىرىن­شىدەن, ماڭعىستاۋ اسا ءىرى ونەركاسىپتىك ايماق ەكىنشىدەن, ول الەمدىك مۇحيتتارعا شىعا الاتىن تەڭىز قاقپاسى, ۇشىنشىدەن, ول اۆتو­­موبيل, سۋ جانە تەمىرجولدارى ار­قىلى بەس بىردەي مەملەكەتكە – ءوز­­بەك­­ستان, تۇرىكمەنستان, يران, ازەر­باي­­جان جانە رەسەيگە توتە شىعا الادى. ماڭعىستاۋداعى رەسپۋبليكا­­لىق ماڭىزدى اۆتوموبيل جولدارى­نىڭ ۇزىندىعى 1033 كيلومەتر. بۇل ءور­مەك­­­شى تورىنداي بولىپ دوسسور – قۇل­سارى – بەينەۋ – شەتپە – جەتى­باي – اقتاۋ جانە اقتاۋ تەڭىز پورتى, جەتىباي – جاڭاوزەن – تۇرىكمەنستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەكاراسى, بەي­نەۋ – اقجىگىت – وزبەكستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ شەكاراسى, اقتاۋ – قۇ­رىق, قۇرىق – جەتىباي ارالارىن قىم-قيعاش بايلانىستىرىپ جاتىر. ەندى وسى باعىتتارداعى جوسپارلار قالاي جۇزەگە اسۋدا, سوعان زەر سال­ساق. ماسەلەن, اتىراۋ وبلىسى شەكاراسى مەن بەينەۋ اراسىنداعى 122 كيلومەتر جول 2006-2008 جىلدارى قايتا جاڭارتىلىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. 40 كيلومەترلىك بەينەۋ – ماناشى جولىن «اتىراۋ جولدارى» سەرىكتەستىگى بيىل شىلدە ايىندا ءبىتىردى. ماناشى – سايوتەس جانە شەتپە – بوزداق اۋىلدارى اراسىنداعى جالپى ۇزىندىعى 200 كيلومەتر جولدى «السيمالاركو» مەردىگەرلىك كومپانياسى 2014 جىلى پايدالانۋعا بەردى. قازىرگى تاڭدا كەپىلدىك مەرزىمدە. سايوتەس – بوزداق اۋىلدارى اراسىن­داعى 60 كيلومەتر جولعا جەرگىلىكتى كومپانيا «نياز-مۇحاممەد» جشس قايتا جاڭار­تۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ۇستىندە. بۇل وسى جىلى تولىق اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ وتىرمىز. سونداي-اق, شەتپە – جەتىباي – اقتاۋ ارا­سىن­داعى 170 كيلومەتر جول ءبولى­گى­نە «دجەنگيز – ينشاات» ء(تۇر­كيا) مەردىگەر مەكەمەسى قايتا جاڭار­تۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. 2017 جىلى اياقتالادى دەپ كۇتىلۋ­دە. سونىمەن بىرگە, جەتىباي – جاڭا­­­وزەن جولىن قايتا جاڭارتۋ جۇمىس­تارى­نا كونكۋرستىق پروتسەدۋرالار جۇرگىزىلىپ جاتىر. مەردى­گەر مە­كەمە انىقتالعان سوڭ, جۇمىس باس­تالىپ كەتەدى دەپ بەلگى­لەندى. ال, بەينەۋ – اقجىگىت – وزبەك­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەكاراسى اۆتوموبيل جولىنىڭ قايتا جاڭار­تۋ جۇمىستارىنا جوبا­لىق-سمە­تا­­لىق قۇجات­تاما جاساق­تالىپ بول­دى. 2017 جىلى باستالادى دەپ وتىر­­مىز. اقتاۋ – قۇرىق اۆتومو­بيل جولى­­نا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىس­تارى جۇرگىزىلىپ, ول 2015 جىلى پاي­­­­دا­­­لانۋعا بەرىلسە, قۇرىق – جەتى­­­باي جولىن كۇردەلى ءجون­دەۋ­­­گە جو­بالىق-سمەتالىق قۇجات­تاما جا­­­ساق­­­تاۋعا ۇسىنىس بەرىلدى. بۇل جۇ­­مىستى 2017 جىلى باستاۋ كوزدەلگەن. ماڭعىستاۋداعى وسىنشا كەڭ اۋقىمدى جۇمىستار رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قارجىسىمەن قاتار ازيا دامۋ بانكىنىڭ نەسيەسى ەسەبىنەن دە ءجۇرىپ جاتىر. اتالعان جول بولىكتەرىندە جول سالۋ­دىڭ جاڭا تەحنولوگيالارى پاي­دا­لانىلۋدا, اتاپ ايتقاندا, قيىر­شىق تاستى-ماستيكالىق اسفالت-بەتون جانە جەر قاباتىن تۇراق­تان­دىراتىن تسەمەنت-دورزين قوسپاسى. جالپى, اۆتوموبيل جولدارى بەس تەحنيكالىق كاتەگورياعا بولىنەدى. بەينەۋ – شەتپە – جەتىباي بولىگى II تەحنيكالىق كاتەگورياعا وتكىزىلۋدە. ال, جەتىباي – اقتاۋ جانە جەتىباي – جاڭاوزەن بولىگى ءى تەحنيكالىق كاتەگورياعا وتەدى. بۇل جولداردا ءتورت قوزعالىس جولا­عى بولادى. ولاردىڭ ارالارى ۇزىنا بويى كەدەرگى مەتالل توس­قاۋىل­دارمەن بولىنەدى. بۇل اپات قاۋپىن ايتارلىقتاي كەمىتەدى. سونى­مەن بىرگە, قاراعيا, مان اتا اسۋ­لارىندا قوزعالىس قاۋىپسىزدىگىن كۇشەيتۋ ءۇشىن جولدىڭ ەڭىستىگىن بارىنشا ازايتۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. مان اتا تاۋلى اسۋى جول قۇرىلىسىنىڭ ەڭ كۇردەلى ۋچاسكەسى. مۇندا 1,5 ميلليون تونناداي تاۋلى جىنىس 30 مەتردەي تەرەڭدىككە دەيىن كەمىرىپ الىنىپ, شىن مانىندە ينەمەن قۇدىق قازعانداي شارۋا تىندىرىلۋدا. تاۋدى قايلامەن قيعانداي تەرەڭ داڭعىلدىڭ ەلەۋلى بولىگى ەكى قابات اسفالتتالىپ ۇلگەردى. مان اتا اسۋىندا اۋىر سالماقتى كولىكتەرگە تومەن ءتۇسۋ مەزگىلىندە قوسالقى قاۋىپسىزدىك تۇيىقتارى سالىنۋ ۇستىندە. ەرەكشە ايتا كەتەرلىك ماسەلە – جول قۇرىلىسىندا پايدالانىلىپ جاتقان ماتەريالدار تولىقتاي دەرلىك قازاقستاندا شىعارىلادى. بۇل ەلىمىزدىڭ جانە وبلىستىڭ ونەركاسىپ سالالارىن, كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا قوسىمشا سەپتىگىن تيگىزۋدە. ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدى ورىستەتۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولاتىنىنا قازىردەن باستاپ كوز جەتۋدە. ەلىمىزدە اۆتوموبيل جولدارىن سالۋدىڭ ناتيجەسىندە 200 مىڭ جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلماق. ال, بۇل دەگەنىمىز حالىقتىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋى جانە ءاربىر وتباسىندا تابىستىڭ مولايۋى. سونداي-اق, ەكونو­ميكانىڭ باسقا سالالارىنا – تسەمەنت, مەتالل, تەحنيكا مەن قۇرال-جابدىق, بيتۋم وندىرىسىنە, ساباقتاس قىزمەتتەردى دامىتۋعا جول اشادى. وسىلايشا, جولدار قا­زاق­ستاننىڭ قايناعان ءومىر ار­نا­سى­نا اينالا بەرەدى. ماسەلەن, ءبۇ­گىن­گى تاڭدا رەسپۋبليكالىق جول­دار­­دىڭ سالىنۋى وبلىسىمىزدا كوپ­­تە­­گەن زاۋىتتاردىڭ جۇمىسىن جان­دان­دىرىپ قانا قويماي, مال شارۋا­شى­لىعىمەن اينالىساتىن حالىق­تىڭ كۇنكورىسىن مولايتۋدا. وعان دالەل – وبلىسىمىزدا جول سالاسىن­دا جۇمىس جاساپ جاتقان 2400 جۇمىس­شىنى جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر كۇنىنە سۋ­مەن, سۇتپەن, ەتپەن, باسقا دا تاعام تۇرلەرىمەن جانە تەحنيكا­لار­دى جانار-جاعارمايمەن, قوسالقى ءبول­شەك­تەرمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. بەينەۋدە, سايوتەستە, جەتى­باي­دا, باتىر جاڭا قونىسىندا جانە وزبەكستانمەن شەكارالاس تاجەن مەكەنىندە تۇرعىندارعا, جولاۋشىلار مەن اۆتوكولىكتەرگە قىزمەت كورسەتەتىن ارناۋلى ورتالىقتار اشۋ قاراستىرىلىپ, جۇزەگە اسىرىلا باستادى. ول جەرلەرگە جەرگى­لىك­تى بيلىك ورگاندارى سۋ, گاز, ەلەكتر قۋاتى جەلىلەرىن جەتكىزىپ بەرىپ, كاسىپكەرلەر ءىستى ودان ءارى ءورىس­تەتىپ اكەتەدى دە, سول ايماقتاردا قونا­­ق­ۇي­­لەر, شايحانا, ءدامحانا, دۇكەن, اۆتو­­­كو­لىك­تەرگە تەحنيكالىق قىزمەت, جانار-جاعارماي ستانسالارى جۇ­مىس جاساي باستايدى. الەۋمەتتىك ءتيىم­دىلىك دەگەنىمىزدىڭ ءوزى وسى. «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنان قۋات العان «ورتالىق – باتىس» جوباسىنىڭ جۇزەگە اسۋى ماڭعىس­تاۋ وبلىسى مەن بۇكىل رەسپۋبليكا ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا, وبلىس ارقىلى حالىقارالىق كولىك قاتىناستارىن جانە وڭىرارالىق قارىم-قاتىناستاردىڭ ۇلعايۋىنا جانە كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا وڭ اسەرىن تيگىزبەك. نۇرلانبەك ومىرباەۆ, «قازاۆتوجول» وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى