2 تريلليون تەڭگە

وسىنشا سومانى قۇرايتىن قارجى مەن م ۇلىك زاڭداستىرىلدى قارجى مەن جىلجىمايتىن م ۇلىكتى زاڭداستىرۋ اكتسياسىنىڭ اياسىندا بيىلعى جىلدىڭ 1 تامىزىنا دەيىن ەلىمىزدە جالپى سوماسى 2 تريلليون تەڭگەدەن استام م ۇلىك پەن قاراجات زاڭداستىرىلعان. بۇل مالىمەت كەشە قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە ايتىلدى.   جالپى, اكتسيا بويىنشا قوناقۇي, بالاباقشا, سپورت-ساۋىقتىرۋ كەشەندەرى, قوعامدىق تاماقتانۋ ورىندارى, شا­عىن زاۋىتتار, ساۋدا بازالارى, ديىرمەن, ناۋ­بايحانا, سۇلۋلىق سالونى سىندى ءتۇرلى ماقساتتاعى نىساندارىن رە­سىم­دەپ الۋعا ءوتىنىش بەرگەن ازاماتتار ۋاقىت وتكەن سايىن كوبەيىپ كەلەدى ەكەن. قارجى مينيسترلىگى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ دامۋ جانە جاڭ­عىرتۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ەرجان ءبىرجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاننان تىس جەرلەردەگى م ۇلىكتەرىن جاريالاعاندار دا از ەمەس. بۇلار نەگىزىنەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى, يسپانيا, قىرعىزستان, قىتاي, اقش, تۇركيا, چەحيا سىندى ەل­دەردەگى ۆيللا, پاتەر, تۇرعىن ءۇي وبەكتىلەرى. ودان بولەك, وزبەكستانداعى, تۇركياداعى, رەسەيدەگى ساۋدا ۇيلەرىن جاريا ەتۋ فاكتىلەرى دە بار, دەيدى ول. سونداي-اق, ءبىراز ازاماتتار ۇلىبريتانيا, شۆەيتساريا ەلدەرىندەگى باعالى قاعاز­دارىن, كومپانيالارداعى ۇلەستەرىن جاريالاپتى. شەتەلدەگى نىساندارعا تولىعىراق توقتالار بولساق, ەل اۋماعىنان تىس جەردە جاريا ەتىلگەن تۇرعىن ۇيلەردىڭ باسىم بولىگى رەسەي مەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندە ورنالاسقان ەكەن. كوم­مەرتسيالىق نىساندار بويىنشا ءبىزدىڭ ازاماتتاردى تۇركيا كوبىرەك قىزىقتىراتىنى بايقالادى. وسىلايشا, 2 تريلليون تەڭگەنىڭ 4 ميلليارد 896 ميلليوننان استامىن شەت مەملەكەتتەردەن زاڭداستىرىلعان قارجى مەن م ۇلىك قۇراپ وتىر. كاپيتالعا راقىمشىلىق جاساۋ قازاق­ستاندا دا, الەم ەلدەرىندە دە بۇرىننان بار تاجىريبە. قازاقستاندا بۇل ناۋقان شيرەك عاسىر ىشىندە وسىمەن ءۇشىنشى مارتە وتكىزىلىپ وتىرعانى بەلگىلى. ەلباسىنىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 41-قادامىندا وسى شارانىڭ راسىمدەرىن وڭايلاتۋ ماقساتىندا قولدانىستاعى زاڭعا وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ ماسەلەسى ايتىلعان بولاتىن. ەرجان ءبىرجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى قولدانىستاعى زاڭدا جاريا ەتۋ ۇدەرىسىن تەجەيتىن بارلىق شەكتەۋلەر الىنىپ تاستالعان. سونىڭ ارقاسىندا, ناۋقاننىڭ جۇمىس قارقىنى ەسەلەپ ارتىپ, اكتسيانىڭ تەك سوڭعى 8 ايىندا شامامەن 1,6 تريلليون تەڭگە زاڭداستىرىلىپتى. ونىڭ الدىنداعى 15 ايدا بۇل كورسەتكىش 425 ميللياردتى قۇراعانىن ەسكەرسەك, زاڭ­ناماداعى جەڭىلدىكتەردىڭ ايتارلىقتاي ناتيجە بەرگەنىن بايقاۋعا بولادى. – بۇل اكتسيا سالىق بازاسىنىڭ ارتۋىنا سەبەپشى بولدى. قوسىمشا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا ىقپال ەتتى. 93 مىڭنان استام جىلجىمايتىن م ۇلىك نىسانى انىقتالدى, ولاردىڭ 7 مىڭعا جۋىعى كوممەرتسيالىق نىسان, – دەيدى ەرجان ءبىرجانوۆ. بۇگىندە الەم ەلدەرىنىڭ كوپشىلىگى م ۇلىك پەن قارجىنى, تابىس دەكلاراتسياسىن جاريالاۋ سىندى شارالارعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, ءبىر-بىرىمەن بايلانىس ورناتۋعا تىرىسىپ جاتىر. ال قازاقستاننىڭ ءتيىستى ورگاندارى شەتەلدەگى ارىپتەستەرىمەن بايلانىس ورناتقان با؟ دامۋ جانە جاڭعىرتۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى بۇل ساۋالعا بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى: – قازىر ءبىزدىڭ دەرەك قورىمىز ۇلعايدى, سەبەبى, باسقا مەملەكەتتەردەگى ارىپتەستەرىمىزبەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە كوشتىك. قازاقستان ازاماتتارىنىڭ شەتەلدەگى مۇلكى, بانكتەردەگى ەسەپشوتى تۋرالى مالىمەتتەر بىزگە ءتۇسىپ تۇرادى. ياعني, ونىڭ تابىس كوزى قايدا, م ۇلىكتى قالاي الدى دەگەن ساۋالدار تۋىندايدى. ەگەر ونداي ازاماتتار اكتسياعا قاتىسپاسا, كاسىپكەرلىكپەن اينالىسپاسا, شەتەلدەگى ارىپتەستەرىمىزگە سايكەسىنشە جاۋاپ بەرەمىز. ونىڭ ايتۋىنشا, م ۇلىكتى جاريا­لاۋ اكتسياسىنا قاتىسپاعان ازاماتتار قولدارىنداعى قاراجاتتى قايدان العانىن, جىلجىمايتىن م ۇلىككە قالاي قول جەتكىزگەنىن ءتيىستى قۇجاتتارمەن كورسەتە الماسا, ۇستىنەن اكىمشىلىك نەمەسە قىلمىستىق ءىس قوزعالۋى ابدەن مۇمكىن. ارنۇر اسقاروۆ, «ەگەمەن قازاقستان»