2015 جىلعى قىركۇيەك ايىندا بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 70-سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ: «ەۋرازيا ەلدەرى ءۇشىن ۇلى جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكاسىن قازىرگى زامانعى دەڭگەيدە قايتا جاڭعىرتۋ ماڭىزدى مىندەت بولىپ تابىلادى. بۇل ازيا-تىنىق مۇحيتى ايماعىنىڭ ەۋروپاعا ترانزيتتىك جولىن قىسقارتۋ ارقىلى كوپتەگەن ەلدەردىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتەدى. ءبىز ونىڭ ەندى ينفراقۇرىلىمىن جاساپ, تىنىق مۇحيت پەن ەۋروپانى جانە تاياۋ شىعىستى جالعاستىراتىن تەمىرجولدار مەن اۆتوموبيل تراسسالارىن سالىپ جاتىرمىز», – دەپ اتاپ ءوتتى.
مىندەتتەر مەن تاپسىرمالار
ۇلى جىبەك جولىن جاڭعىرتۋ 2011 جىلى مەملەكەت باسشىسى العا قويعان قازاقستاننىڭ «مۇمكىندىكتەر تەرەزەسىن» اشۋ ارقىلى, جاھاندىق كۇردەلى ۇدەرىستەر ناتيجەسىندە پايدا بولعان, الەمدىك وندىرىستىك گەوگرافيالىق وزگەرىستەر جانە قوسىمشا قۇن سالىعى سالىنعان تاۋارلار ۇلەسىنىڭ تۇتىنۋ قۇرىلىمىندا ارتۋىنا بەرىلگەن جاۋاپ رەتىندەگى ستراتەگيالىق تاپسىرما بولىپ تابىلادى.
قىتايدىڭ باتىس جانە ورتالىق ايماقتارىنىڭ جىلدام دامۋى, ولاردىڭ شىعاراتىن تاۋارلارىنىڭ ۇشتەن ءبىرى سۇرانىسقا قاجەتتى جوعارى تەحنولوگيالىق ءونىمدەر ەكەندىگى بەلگىلى. سوندىقتان دا ونى قازاقستان اۋماعىمەن ترانسقۇرلىقتىق قۇرعاق جول ارقىلى جەتكىزۋ وڭتايلى ءارى جىلدام, ياعني قىتايدىڭ شىعىس جاعالاۋىنداعى پورتتاردىڭ قاشىقتىعىمەن سالىستىرعاندا, تەڭىز جولدارىنا قاراعاندا جەتكىزۋ مەرزىمى ءۇش ەسەگە ازايادى. سونىمەن قاتار, جيىلىگى دە ارتادى. وسىنى ەسەپتەي كەلىپ قازاقستان مۋلتيمودالدىق كولىك دالىزدەرىن پايدالانىپ جۇك جونەلتۋ مەن دامىتۋدى, سول ارقىلى قازاقستان اۋماعىمەن ترانزيتتىك جۇكتەردى قىتايدان مىناداي باعىتتارعا جىبەرەدى:
- رەسەي فەدەراتسياسىنا, ودان ءارى ەۋروپاعا قاراي;
- قورعاستان اقتاۋ پورتىنا, ءارى قاراي كاسپي تەڭىزىنەن ازەربايجانعا, ودان گرۋزياعا, تۇركياعا جانە ەۋروپاعا;
- يرانعا, تاياۋ شىعىس ەلدەرىنە, ۇندىستانعا, پاكىستانعا;
- سولتۇستىك-وڭتۇستىك باعدارىمەن رەسەي اۋماعىنا, قازاقستانعا, تۇرىكمەنستانعا جانە پارسى شىعاناعى ەلدەرىنە.
ستراتەگيانى جۇزەگە اسىرۋ
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قازاقستاندى لوگيستيكالىق حاب ەتۋدىڭ العاشقى ستراتەگيالىق قادامى «قتج» ۇك» اق ارقاۋىندا ەلىمىز حالىقارالىق دەڭگەيدەگى كولىكتىك-لوگيستيكالىق وپەراتورعا اينالدى. سونىڭ ناتيجەسىندە «قتج» ۇك» اق كوپدەڭگەيلى تىكەلەي ىقپالداستىرىلعان لوگيستيكالىق جانە تاسىمالداۋ كومپانيالارىن, كولىكتىڭ بارلىق تۇرلەرىنە قاتىستى تەرمينالدىق جانە ماگيسترالدىق ينفراقۇرىلىمدى بىرىكتىرگەن كولىكتىك-لوگيستيكالىق حولدينگ اتاندى.
كومپانيا ستراتەگيادا كورسەتىلگەن ناقتى جوبالارمەن نارىقتاعى جاڭا مۋلتيمودالدىق قىزمەت تۇرلەرىن يگەرىپ, جاڭا قۇزىرەتتەر مەن اكتيۆتەردى باسقارىپ, ترانزيتتىك مۋلتيمودالدىق تاسىمالداۋ كولەمىن ارتتىرعاندىعى بايقالدى. قىتاي, قازاقستان, رەسەي, بەلارۋس جانە ەۋروپا اۋماعىمەن كونتەينەرلىك تاسىمالداۋدىڭ باعدارى مەن اۋقىمى جىل سايىن ارتىپ, سوڭعى بەس جىلدا گەومەتريالىق كورسەتكىشپەن ەسەلەنىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2016 جىلى وسى باعدارداعى كونتەينەرلىك تاسىمال كولەمى 2011 جىلمەن سالىستىرعاندا ءجۇز ەسەگە ارتتى. كومپانيا 2020 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىشتى 800 مىڭ جفە (جيىرما فۋتتىق ەكۆيۆالەنت) كونتەينەرگە جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە جالپى تاسىمالداعى ترانزيتتىك تاسىمالداۋ ۇلەسى 35%-عا جەتكىزىلدى. تاياۋ جىلدارى بۇل كورسەتكىشتى 50%-عا جەتكىزۋ كوزدەلۋدە. مۇنداي تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ءۇشىن كونتەينەرلىك جۇردەك پويىز قىزمەتىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ, ءاربىر كولىك ونىمدەرىنە جەكەلەي كوزقاراس ورنىقتىرىپ, كولىك ونىمدەرىنە جوعارى تەحنولوگيالىق ساپا ستاندارتتارىن ەنگىزۋ مىندەتى تۇر.
اۋقىمدى PR-ناۋقانى مەن كومپانيانىڭ كولىكتىك-لوگيستيكالىق ونىمدەردى ۇسىنۋداعى بەلسەندى ماركەتينگتىك جۇمىس ناتيجەسىندە جاھاندىق نارىقتاعى جاڭا ءىرى تاپسىرىس بەرۋشىلەر مەن تۇتىنۋشىلار تارتىلۋدا.
بۇگىنگى تاڭدا «قتج» ۇك» اق قىتايدىڭ 11 نەگىزگى قالا قۇرۋشى پروۆينتسيالارىنان (چجەنچجوۋ, چۋنتسين, ۋحان, چەندۋ, سيان, شەنچجەن, تسزيانسۋ جانە باسقالارى) جۇكتەردى تاسىمالدايدى.
جاڭا ينفراقۇرىلىم – جاڭا مۇمكىندىكتەر
ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسيالار تىكەلەي جانە جاناما تۇردەگى مۋلتيپليكاتيۆتىك ءتيىمدىلىككە جەتكىزىپ, ەلىمىزدىڭ ۇزاق مەرزىمدىك دامۋىن قامتاماسىز ەتۋدە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ەكونوميكالىق ساراپشىلار كولىكتىك ينفراقۇرىلىمدى كاپيتالدى ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ ءۇش ماڭىزدى فاكتورىنىڭ ءبىرى دەپ ەسەپتەيدى. گەرمانيا كاسىپورىندارىنىڭ 56%-ىن ءوندىرىستى ينۆەستيتسيالاۋدا شەشىم قابىلداۋ ماسەلەسى بويىنشا ايماقارالىق كولىك تۇرلەرىن دامىتۋدى 15 فاكتوردىڭ ءىشىندەگى 3-ءشى ورىنعا شىعارىپ وتىر.
Moody’s كومپانياسى ءمالىمەتىنە قاراعاندا, ينفراقۇرىلىمعا جۇمسالعان 1 دوللار مەملەكەتتىك كاپيتال 1,59 دوللار جەكە ينۆەستيتسيانىڭ مۋلتيپليكاتيۆتىك تيىمدىلىگىنە جەتكىزەدى. اقش, ەو جانە قىتاي داعدارىستى ەڭسەرۋ ماقساتىندا ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ مەن دامىتۋعا ارنالعان اۋقىمدى باعدارلامالار قابىلدادى.
ەۋرووداق ەلدەرى 2010-2020 جىلدارى ارالىعىندا وسى ماقساتقا 300 ميلليارد دوللاردان استام قارجى جۇمساۋدى جوسپارلاسا, قىتاي 200 ميلليارد دوللار, ال اقش پەن كانادا – شامامەن 180 ميلليارد دوللار قارجى قۇيۋدى كوزدەپ وتىر. قازاقستاننىڭ كولىكتىك-لوگيستيكالىق سالاسىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ مەن ينفراقۇرىلىمداعى اۋقىمدى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى ەل ەكونوميكاسىنىڭ مۋلتي- پليكاتيۆتىك تيىمدىلىگىنە جەتكىزىپ قانا قويمايدى. سونىمەن قاتار, ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى كولىك باعدارلارىنىڭ ارحيتەكتۋراسىن وزگەرتەدى. قازاقستان اۋماعى ارقىلى وتەتىن جۇكتەردىڭ جاھاندىق لوگيستيكالىق تىزبەگى باعدارىن تۇبەگەيلى قايتا قۇرۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
سوڭعى التى جىلدا شىعىس – باتىس, سولتۇستىك – وڭتۇستىك حالىقارالىق كولىك دالىزدەرىن وڭتايلاندىرىپ, جاقىنداتا تۇسەتىن 1700 شاقىرىم جاڭا جول سالىندى. پايدالانۋعا بەرىلگەن جەزقازعان – بەينەۋ جانە ارقالىق – شۇباركول جاڭا تەمىرجول جەلىسى ارقىلى العاشقى 22 ايدا 15,7 ميلليون توننا جۇك وتكىزىلدى. بۇل جول ارقىلى بەلگىلەنگەن جوبالاۋ ەكونوميكالىق-تەحنيكالىق قۇجاتتارعا سايكەس, العاشقى بەس جىلدا 12 مىڭ جۇك پويىزى وتكىزىلۋى ءتيىس بولسا, قازىردىڭ وزىندە 8 مىڭ جۇك پويىزى وتكىزىلدى. بۇگىنگى تاڭدا ماڭىزدى ترانزيتتىك جەلىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن 111 شاقىرىمدىق الماتى – شۋ ەكىنشى تەمىرجول تەلىمى قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, ەلەكترلەندىرىلۋدە.
«نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا اۋقىمدى «ورتالىق – وڭتۇستىك», «ورتالىق – شىعىس», «ورتالىق – باتىس», «استانا – پەتروپاۆل» اۆتوجول جوبالارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بيىلعى جىلى «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» ترانسقۇرلىقتىق اۆتوماگيسترالىنىڭ 2787 شاقىرىمدىق قازاقستاندىق بولىگى اشىلاتىن بولادى. 2020 جىلدارعا دەيىن جالپى ۇزىندىعى 7 مىڭ شاقىرىمدىق اۆتوجولدى قايتا جوندەۋدەن وتكىزۋ جوسپارلانۋدا. قازاقستان اۋماعى مەن ودان سىرت ەلدەردە دە ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى جۇك اعىنىن شوعىرلاندىرىپ, ديستريبۋتسيالىق قىزمەت جونىندەگى لوگيستيكالىق ورتالىقتارىنىڭ تىرەك جەلىلەرى سالىنۋدا. وتكەن جىلى كومپانيا سەرىكتەستەرىمەن بىرلەسىپ استانا قالاسىندا ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى «ا» سىنىبىنداعى كولىكتىك-لوگيستيكالىق ورتالىق تۇرعىزدى. ول بۇگىنگى تاڭدا قىزمەت كورسەتە باستادى. بيىلعى جىلدىڭ 4-ءشى توقسانىندا وسىنداي ورتالىقتى شىمكەنت قالاسىندا پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان. قىتايدا, ورتالىق ازيادا, كاۆكازدا, ءتۇركيادا, پارسى شىعاناعى ەلدەرى مەن ەۋروپادا جۇك اعىندارىن شوعىرلاندىرۋ جانە ديستريبۋتسيالىق ورتالىقتاردىڭ سىرتقى تەرمينالدىق جەلىلەرى سالىنۋدا.
قازىرگى كەزدە كومپانيانىڭ قىتايدىڭ شىعىس جاعالاۋىنداعى ليانيۋنگان پورتىندا تەرمينالدىق ينفراقۇرىلىمى جۇمىس ىستەيدى. تەرمينالدىڭ قۋاتتىلىعىن ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن, ليانيۋنگان پورتى ماڭىنداعى شىۇ لوگيستيكالىق ايماعىندا 450 گەكتار جەردە دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. ونىڭ قۇرىلىسى اياقتالعان سوڭ 2020 جىلى 2,2 ملن. جفە كولەمىندەگى جۇكتى شوعىرلاندىرۋعا قول جەتكىزىلەدى.
قازاقستاننىڭ شىعىس جانە باتىس قاقپاسىن دامىتۋ
قىتايدان ەۋروپاعا جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنە باعىتتالعان بارلىق جۇك اعىندارى شەكاراداعى «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» اەا-دا شوعىرلاندىرىلادى. قورعاس – شىعىس قاقپاسى ترانسقۇرلىقتىق مۋلتيمودالدىق تاسىمالداۋ جۇيەسىندە سۋەتس ارناسى سياقتى ستراتەگيالىق ءرول اتقارادى. بيىل «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» اەا اۋماعىندا ينفراقۇرىلىم جۇيەسى مەن قۇرعاق پورت قۇرىلىسى اياقتالدى. مۇندا 2020 جىلعا قاراي جۇك وڭدەۋ كولەمىن جىلىنا 4,4 ميلليون تونناعا جەتكىزۋ ۇيعارىلدى. قىتايدىڭ الەۋەتتى ينۆەستورلارى اەا اۋماعىنداعى ونەركاسىپ ورىندارى مەن لوگيستيكالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا. الدىن الا ساراپتاۋلارعا قاراعاندا, ينۆەستيتسيا كولەمى 1 ملرد. اقش دوللارى كولەمىندە بولاتىن ءتۇرى بار. قازىردىڭ وزىندە تسزيانسۋ پروۆينتسياسىنان جالپى كولەمى 690 ميلليون دوللار كولەمىندە قارجى قۇيۋدى جوسپارلاعان 15 كومپانيا ىرىكتەلدى. ولار بۇل قارجىنى ارنايى ءوندىرىس قۇرال-جابدىقتارىن, جۇك ۆاگوندارىنىڭ بولشەكتەرىن, مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتارىن, تاماق ونىمدەرىن, توقىما بۇيىمدارىن, قۇرىلىس تەحنيكالارىن شىعارۋعا جانە لوگيستيكا مەن قويمالىق قىزمەت تۇرلەرىنە جۇمساعىسى كەلەدى. اەا اۋماعىندا ايماقتىق كولىكتىك- لوگيستيكالىق حاب جاساقتاۋ ءۇشىن قولايلى ەكونوميكالىق جاعدايلار جاسالعان. قىتايمەن شەكارادا «قورعاس» حالىقارالىق شەكارالىق ىنتىماقتاستىق ورتالىعى (حشىو) قىزمەت كورسەتەدى. وندا قازاقستان مەن قىتاي جانە ءۇشىنشى ەلدەردىڭ ازاماتتارى شەكارا ارقىلى ەركىن ءوتىپ, ءجۇرىپ تۇرادى. ولارعا ورتالىقتا ءبىر اي كولەمىندە ۆيزالىق رەسىمدەۋسىز جۇرە الاتىن جانە ءوسىمسىز ساۋدا جاساۋعا مۇمكىندىك بەرىلگەن. حشىو تۇجىرىمداماسىنا سايكەس, حالىقارالىق ساۋدا, ىسكەرلىك قاتىناس, مادەني جانە عىلىمي تاجىريبە الماسۋ, يفراقۇرىلىمعا تۋريستىك ساپار جاساۋ كوزدەلەدى. حشىو-نىڭ قازاقستاندىق ءبولىگىن دامىتۋ شەڭبەرىندە قۇنى 586 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن 56 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇگىنگى تاڭدا 30 وبەكتىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, 26 نىساندا دايىندىق جۇمىستارى جاسالۋدا.
«قورعاس – شىعىس قاقپاسى» اەا-نى جانە «قورعاس» حشىو-نى دامىتۋ ىرگەلەس اۋماقتىڭ دامۋىنا دا سينەرگەتيكالىق ناتيجە بەردى. قازاقستان ۇكىمەتى 2016 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جوعارىدا اتالعان نىساندارعا ىرگەلەس 100 مىڭ حالقى بار نۇركەنت دەپ اتالاتىن اۋىلدىڭ نەگىزىندە وسى اتتاس جاڭا قالانىڭ باس جوسپارىنىڭ جوباسىن بەكىتپەك. «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» اەا جانە «قورعاس» حالىقارالىق شەكارالىق ىنتىماقتاستىق ورتالىعى جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا قۇيىلاتىن ينۆەستيتسيانىڭ جالپى قۇنى 1,3 ترلن. تەڭگەگە جەتەدى. قازاقستاننىڭ كولىكتىك-لوگيستيكالىق جۇيەسىنىڭ باتىس قاقپاسى ءارى ەۋرازيا مۋلتيمودالدىق كولىك ءدالىزىنىڭ ستراتەگيالىق تورابى رەتىندە كاسپي جاعالاۋىنداعى اقتاۋ جانە قۇرىق پورتتارىنىڭ ماڭىزى ارتادى. سوندىقتان دا, ولاردىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتىپ, قازاقستاندىق فلوتتى كاسپي تەڭىزىنىڭ ايدىنىنا شىعارۋ بويىنشا زور ىستەر اتقارىلماق.
اقتاۋ پورتىندا سولتۇستىك باعىتتا قۇرعاق جۇك تاسىمالى ءۇشىن جۇك تيەۋ قۋاتتىلىعىن ارتتىرۋعا بايلانىستى كەڭەيتۋ جۇمىستارى اياقتالۋعا جاقىن. بورجاقتى – ەرساي تەمىرجولىمەن بايلانىساتىن ماگيسترالدىق جەلىسى بار كەمە كەشەنى قۇرىق پورتىندا سالىنۋدا.
حالىقارالىق اقتاۋ پورتىن كەڭەيتۋ جانە قۇرىق كەمە كەشەنىن سالۋدىڭ ارقاسىندا كاسپيدەگى جۇك تيەۋ قۋاتتىلىعى 2018 جىلعا قاراي 25 ملن. تونناعا دەيىن ارتاتىن بولادى. «شىعىس – باتىس» ترانسقۇرلىقتىق كولىك ءدالىزىنىڭ بولىگى رەتىندە كاسپي تەڭىزى ايماقتىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن كوتەرۋگە جانە مۋلتيمودالدىق تاسىمالدى قارقىنداتۋعا زور ۇلەس قوساتىنى انىق.
بيىل «قتج» ۇك» اق-تىڭ كاسپيدە پايدالانىپ جۇرگەن 2 قۇرعاق جۇك تاسيتىن كەمەسىنىڭ قاتارى تاعى جاڭا ەكى سۋ كولىگىمەن تولىقپاق. تەڭىزدە ترانسقۇرلىقتىق مۋلتيمودالدىق تاسىمالعا قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن 2 كەمە جاساۋعا كەلىسىمشارتقا قول قويىلدى. 2020 جىلعا قاراي «قتج» ۇك» اق فلوتى 20 كەمەنى قۇرايدى.
تەڭىز باعدارلارىنا قاراعاندا, قۇرعاق جۇككە ارنالعان كولىك دالىزدەرى ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ ءتۇرلى ەلدەرى اۋماعىنان وتەدى. كولىك جۇيەلەرىن بايلانىستىرۋ ورتاق تۇجىرىمداما, بيزنەس-مودەلدەر جانە مەملەكەت دەڭگەيىندەگى شەشىمدەر, نارىق سۋبەكتىلەرى مەن ساراپتاما قوعامداستىعىن جانە ولاردىڭ كوپتاراپتى كەلىسىمدەر مەن اليانستاردا رەسىمدەلۋىن جاساۋ ءۇشىن بارلىق قاتىسۋشىلاردىڭ قاۋىمداسۋى جانە ۇيلەستىرىلۋى مەن مۇددەلىلىگى وتە جوعارى بولعاندا عانا مۇمكىن.
ستەيكحولدەر-مەملەكەتتەردىڭ كولىك دالىزدەرىندەگى ماگيسترالدىق جانە تەرمينالدىق ينفراقۇرىلىم يەلەرىمەن باسقارۋ, وپەراتسيالاردى ۇيلەستىرۋ جانە بىرىڭعاي تىكەلەي تاريفتىك مولشەرلەمەلەر قۇرۋ جونىنەن ءوزارا ءىس-ارەكەت ەتۋى كولىك دالىزدەرى ءۇشىن باسەكەگە قابىلەتتىلىك تۇرعىسىنان العاندا جاھاندىق وڭتايلى جاعداي تۋعىزادى.
سوندىقتان «قتج» ۇك» اق دامۋ ستراتەگياسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنا مىنالار جاتادى:
قازاقستان اۋماعى ارقىلى وتەتىن جاڭا ترانسەۋرازيالىق لوگيستيكالىق تىزبەكتى جاساۋ ءۇشىن ءارىپتەستىكتەر مەن اليانستار قۇرۋ;
ەۋرازيا قۇرلىعىندا جۇكتەردىڭ پايدا بولۋى نۇكتەسىنەن تۇتىنۋشىعا جەتۋ نۇكتەسىنە دەيىنگى قىزمەتىن ىقپالداستىرۋ ءۇشىن حالىقارالىق دالىزدەردى ينستيتۋتسيونالدى دامىتۋ.
رەسەي, بەلارۋس جانە قازاقستاننىڭ بىرلەسە جۇزەگە اسىرىپ جاتقان كولىكتىك-لوگيستيكالىق كومپانيالار جوباسى بۇل ءتاسىلدەمەلەردى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ۇلگىسى بولىپ تابىلادى. قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن تولىقتاي جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن كومپانيا قىتايدان كاۆكازعا, تۇركياعا جانە ەۋروپا ەلدەرىنە باعىتتالعان, قىتايدان قازاقستان مەن تۇرىكمەنستان ارقىلى پارسى شىعاناعى ەلدەرىنە باعىتتالعان ترانسكاسپي باعدارىن جانە رەسەي, قازاقستان, يران اۋماعى ارقىلى وتەتىن سولتۇستىك – وڭتۇستىك ءدالىزىن دامىتپاق.
ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعدارىنىڭ (تحكب) تارتىمدىلىعى مەن تىكەلەي تاريفتىك مولشەرلەمەلەردىڭ بىرىڭعاي دەڭگەيىن, تەحنيكالىق جانە تەحنولوگيالىق پارامەترلەرى مەن تاسىمال شارتتارىن كەلىسۋ جولىمەن جونەلتىلگەن نۇكتەدەن باستاپ بەلگىلەنگەن نۇكتەگە دەيىنگى ىقپالداستىق قىزمەتىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن «قتج» ۇك» اق باستاماسىمەن تحكب-نىڭ ۇيلەستىرۋ كوميتەتى قۇرىلدى. ول ماگيسترالدىق جانە تەرمينال ينفراقۇرىلىمى يەلەرىنىڭ, قازاقستان, ازەربايجان, گرۋزيا, ءتۇركيا جانە شىعىس ەۋروپا ەلدەرى كولىكتەرىنىڭ سان الۋان ءتۇرلەرى تاسىمالداۋشىلارىنىڭ باسىن بىرىكتىرەدى. سونداي-اق, ترانسقۇرلىقتىق تاسىمال قاتىسۋشىلارىنىڭ ساياساتىمەن كەلىسپەۋشىلىك جانە شەكارانى كەسىپ ءوتۋ كەزىندەگى اكىمشىلىك رەسىمدەر, ءارتۇرلى ۇلتتىق رەتتەۋلەرمەن شارتتالعان فيزيكالىق ەمەس كەدەرگىلەردى الىپ تاستاۋ ءۇشىن جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
ەلدىڭ لوگيستيكالىق احۋالىن جاقسارتۋ
مۋلتيمودالدىق كولىكتىك-لوگيستيكالىق حولدينگتى دامىتۋ ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ قازاقستاننىڭ حالىقارالىق لوگيستيكالىق رەيتينگتەگى (Logistics PerformanceIndex - LPI) ورنىنىڭ, ياعني 2014 جىل قورىتىندىسىندا 160-شى ورىننىڭ ىشىندە 88 ورىندا بولدى. قازىر 11 ساتىعا كوتەرىلىپ 77 ورىنعا تۇراقتادى.
ەلدە تارتىمدى لوگيستيكالىق جاعدايدى تۋعىزۋ ماقساتىندا «قتج» ۇك» اق-تا e-freight جۇيەسىن ەنگىزۋ, نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق نەگىزدى جەتىلدىرۋ, كەدەندىك رەسىمدەردى وڭتايلاندىرۋ جانە قۇجات اينالىمى كولەمىن ازايتۋ ارقىلى شەكارادان ءوتۋدى جىلدامداتۋ, جۇكتەردى قاداعالاۋ بويىنشا قىزمەتتەر ۇسىنۋدى ەنگىزۋ جاعىنان قىرۋار شارۋالار ىستەلۋدە.
جانە دە كەدەن كودەكسىنە كەدەندىك راسىمدەۋ كەزىندە ۇسىنىلاتىن قۇجاتتاردى قىسقارتۋ بويىنشا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. كورشىلەس مەملەكەتتەرمەن كەدەندىك باقىلاۋ ۇدەرىسىن وڭتايلاندىرىپ, جەدەلدەتەتىن الدىن الا اقپاراتتاندىرۋ جۇيەسى بەكىتىلۋدە.
ۇستىمىزدەگى جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ كەشەندى كولىكتىك-لوگيستيكالىق قىزمەتپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن «قتج» ۇك» اق «كەدەندىك دەكلارانت» قىزمەتىن ورىنداۋدى باستادى. وسىنداي جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ كەدەندىك تازالاۋ ۇدەرىسى تيىمدىلىگىنىڭ (شەكارالىق) رەيتينگى 35 دەڭگەيگە جاقساردى. كولىكتىك ينفراقۇرىلىم كورسەتكىش ناتيجەسىنىڭ رەيتينگى جاقسارىپ 41 ورىنعا كوتەرىلدى. كومپانيانىڭ تاپسىرىس بەرۋشىگە قولايلى جاعداي كورسەتۋ مەن تاسىمالداۋدى ۇيىمداستىرۋ ۇدەرىسى دە ورگە باستى. باسەكەلەستىككە ساي باعامەن حالىقارالىق تاسىمالداۋدى تۇراقتى باقىلاپ وتىرۋ مۇمكىندىگى جاسالدى. وسىنداي شارالاردى اتقارۋ ارقىلى قازاقستاننىڭ لوگيستيكالىق تيىمدىلىك يندەكسى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى. ءناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ ايماقتاعى لوگيستيكالىق جانە ىسكەرلىك حاب رەتىندە قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتتى. سونىمەن قاتار, ينۆەستيتسيالىق احۋالى جاقساردى. ەندىگى ماقسات 2020 جىلى ەلىمىزدى الەمدەگى ۇزدىك لوگيستيكالىق احۋالى ورنىقتى 40 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسۋ بولىپ وتىر.
تەمىرجول كولىگى ماشيناسىن ەكسپورتتاۋ الەۋەتى
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كولىكتىك-لوگيستيكالىق كەشەنىنىڭ باسەكەلەستىگىن كوتەرۋ ماقساتىندا «قتج» ۇك» اق جىلجىمالى قۇرامدى جانە ينفراقۇرىلىم نىساندارىن جاڭعىرتۋدىڭ اۋقىمدى باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىردى. سوعان سايكەس, ءناتيجەسىندە كومپانيانىڭ نەگىزگى اكتيۆىنىڭ توزىعى جەتۋى 80% -دان 40%-عا دەيىن تومەندەدى. اكتيۆتىڭ بەرىك قورى جاسالدى. بۇل تاپسىرمالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن «قتج» ۇك» اق تەمىرجول ماشيناسىن جاساۋ سالاسىنداعى الەمدىك جەتەكشى كومپانيالارمەن سەرىكتەستىك ورناتتى. ولارمەن بىرگە ءوزىنىڭ جەكە وندىرىستىك قۋاتىن دامىتا وتىرىپ, جىلجىمالى قۇرامدى شىعارىپ, رەلس ونىمدەرى مەن جيناقتاۋشى قۇرالدارىن وندىرۋدە.
«قتج» ۇك» اق جاڭادان تەمىرجول كولىگى ماشيناسىن جاساۋ كلاستەرىن قۇردى. ناتيجەسىندە 442 ميلليارد تەڭگەنىڭ جوعارى تەحنولوگيالىق تەمىرجول ءونىمدەرىن شىعارۋدى قامتاماسىز ەتتى. اتالمىش كلاستەر قوسىمشا قۇن سالىعى جوعارى, ەكسپورتتىق الەۋەتى زور, قازاقستاندىق ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ ستراتەگيالىق تاپسىرمالاردى ورىنداۋىنا سۇبەلى ۇلەس قوستى. كومپانيا زاۋىتتارىنىڭ ونىمدەرى قازىردىڭ وزىندە تاجىكستانعا, قىرعىزستانعا, تۇرىكمەنستانعا, سونىمەن قاتار, ازەربايجان مەن ۋكراينا نارىقتارىنا 17 ملرد. تەڭگە كولەمىندە ەكپورتتالدى.
بۇل باعىت بويىنشا يران, ءباا, الجير, پولشا, فينليانديا, گرۋزيا, لاتۆيا, ليتۆا, مولدوۆا, بەلارۋس, ازەربايجان, ءتاجىكستان, قىرعىزستان, تۇرىكمەنستان, ۋكراينا ەلدەرىنە ءونىم شىعارۋدىڭ الدىن الا كەلىسىمىن ءتۇزۋ جانە ماركەتينگتىك قىزمەتتەر جاسالۋدا. جالپى العاندا 2020 جىلعا دەيىن 4,2 ميلليارد دوللار مولشەرىندەگى كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزۋ ۇيعارىلدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اتقارىلاتىن جۇمىستار اۋقىمى وتە كوپ. ارينە, ىزدەنىس زور پايداسىن بەرەتىنى ءسوزسىز.
اسقار مامين,
«قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق پرەزيدەنتى
