«ەكىباستۇز – ءشۇلبى گەس – وسكەمەن»

جوعارى كەرنەۋلى جەلىسى جوباسى مەرزىمىنەن بۇرىن اياقتالادى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ىرگەلى جوبالاردىڭ ءبىرى – 500 كۆ «سولتۇستىك – شىعىس – ءوڭتۇس­تىك» جوعارى كەرنەۋلى جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسى. بيىل ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي «KEGOC» اق اتالعان ترانزيتتىك ءدالىزدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن, ياعني, 500 كۆ «ەكىباستۇز – ءشۇلبى گەس (سەمەي) – وسكەمەن» جوعارى كەرنەۋلى جەلىلەرى جوباسىن مەرزىمىنەن بۇرىن اياقتاۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل جونىندە اتالعان جوعارى كەرنەۋلى جەلىلەرى جوباسى اياسىندا شىعىس وڭىرىندە سالىنىپ جاتقان نىساندارمەن تانىسقان «سامۇرىق-قازىنا» اق باسقارما توراعاسى ومىرزاق شوكەەۆ مالىمدەدى. «سامۇرىق-قازىنا» جەتەكشىسى قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارىنا جوعارى باعا بەرىپ, «KEGOC» اق پەن مەردىگەر كومپانيالارعا جوبانى ساپالى ورىنداعانى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى. اتالعان جوبا ەكى كەزەڭنەن تۇرادى. ياعني, ءبىرىنشى كەزەڭدەگى 500 كۆ «ەكىباستۇز – ءشۇلبى گەس (سەمەي) – وسكەمەن» جەلىسىنىڭ جوس­پارلى ىسكە اسىرىلۋ مەرزىمى 2017 جىلعا بەلگىلەنسە, ەكىنشى كەزەڭدەگى «ءشۇلبى گەس (سەمەي) – اقتوعاي – تالدىقورعان – الما» جەلىسىن 2018 جىلى اياقتاۋ كوزدەلگەن. «KEGOC» اق باسقارما توراعاسى باقىت­جان قاجيەۆ بارلىق قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى اعىمداعى جىلى كۇزدە اياقتا­لاتىنىن, جابدىقتارعا كەشەندى سىناق جۇرگىزگەننەن كەيىن «ەكىباستۇز – ءشۇلبى گەس (سەمەي) – وسكەمەن» جوعارى كەرنەۋلى جەلىسىن اعىمداعى جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. – بۇل قازاقستاندىق ەنەرگەتيكتەردىڭ ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارناعان سالماقتى تارتۋى بولماق, – دەپ اتاپ ءوتتى «KEGOC» اق باسشىسى. كومپانيا وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, جو­بانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە جوسپارلانعان 500 جانە 220 كيلوۆولتتىك ۇزىندىعى 700 شاقىرىم قۇرايتىن ەلەكتر جەتكىزۋ جەلىلەرىنىڭ قازىردىڭ وزىندە 673 شاقىرىمنان استامى سالىندى. سونداي-اق, 500 كۆ «سەمەي» مەن «وسكەمەن» قوسالقى ستانسالارىندا جانە 1150 كۆ «ەكىباستۇز» قوسالقى ستانساسىندا قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. قوسالقى ستانسالاردىڭ قۇرىلىسىن سالۋعا تەك وتاندىق ونىمدەر قولدانىلىپ كەلەدى. – شىعىس ءترانزيتى قۇرىلىسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى تولىعىمەن «KEGOC» اق جەكە قاراجاتى ەسەبىنەن سالىنىپ جاتقانىن ەرەكشە اتاپ وتكەنىمىز ابزال, – دەدى باقىتجان قاجيەۆ. جالپى, 500 كۆ «ەكىباستۇز – ءشۇلبى گەس (سەمەي) – وسكەمەن» جەلىسىنىڭ پايدا­لانۋعا بەرىلۋى – «سولتۇستىك-شىعىس» باعى­تىنداعى جەلىلەردىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ار­ت­تىرادى. سونىمەن بىرگە, شىعىس قازاق­ستان وبلىسىنداعى ەلەكتر ەنەرگياسى تاپشىلىعىن وڭىردەگى رەسەيدىڭ ءبىر­تۇتاس ەلەكتر جەلىلەرى ارقىلى وتەتىن ەنەر­گيا جۇيەسىمەن قوساتىن قولدانىستاعى جەلىلەردىڭ جاي-كۇيىنە قارا­ماستان جابۋدى قامتاماسىز ەتەدى. سونداي-اق كەلەشەكتە ەرتىس گەس-ءى كاسكادىنان تولىق قۋات بەرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. باقىتجان قاجيەۆتىڭ مالىمەتى بويىنشا, شىعىس ءترانزيتىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى – «500 كۆ «ءشۇلبى گەس (سەمەي) – اقتوعاي – تالدىقورعان – الما» جوعارى كەرنەۋلى جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى اعىمداعى جىلى باس­تالدى. بۇل كەزەڭدى اياقتاۋ مەرزىمى – 2018 جىل. ەكىنشى كەزەڭنىڭ جۇمىستارىن شەگىنە جەتكىزۋ – قازاقستاننىڭ «سولتۇستىك-ءوڭتۇس­تىك» باعىتىنداعى ۇلتتىق ەلەكتر تورابىنىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن بىرگە, تەمىرجولداردىڭ ەلەك­ترلەندىرىلەتىن ۋچاسكەلەرىنىڭ ەلەكتر قۋا­تىنا دەگەن قاجەتتىلىگى مەن تاۋ-كەن ونەركاسىبى نىساندارىنىڭ ەنەرگيالىق سىيىم­دىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە شەكارالاس ايماقتار مەن جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاسايدى. بۇل – قازىرگى تاڭدا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ تۇجىرىمداماسىنداعى وزەكتى ماسە­لەلەردىڭ ءبىرى. سونداي-اق, شىعىس ءوڭىرىنىڭ قازاقستاننىڭ ءبىرتۇتاس ەلەكتر جۇيەسىمەن بايلانىسىن كۇشەيتە تۇسەدى. جوبانىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزى زور. ايتا­لىق, قۇرىلىس جۇمىستارى كەزەڭىندە 1861 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلدى. جالپى, كومپانيانىڭ ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى اۋقىمدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋداعى تاجىريبەسى مول. ۇلتتىق ەلەكتر جەلىسىن دامىتۋدىڭ ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگياسىن جوسپارلى تۇردە جانە ويداعىداي ىسكە اسىرۋى سونىڭ ايعاعى. ماسەلەن, 2009 جىلى كومپانيا ەكى ءىرى كولەمدەگى ينفراقۇرىلىمدىق جوبانى, اتاپ ايتقاندا, «سولتۇستىك – وڭتۇستىك» ءترانزيتىنىڭ 500 كۆ ەكىنشى جەلىسى مەن «جىتىقارا – ولكە» جەلىسى جوبالارىن اياقتاعان بولاتىن. «سولتۇستىك – وڭتۇستىك» ءترانزيتىنىڭ ەكىنشى جەلىسىن سالۋ ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگىنە ەلەكتر ەنەرگياسىن 600 مۆت-تان 1259 مۆت-گە دەيىن ەكى ەسەگە ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. سونىمەن بىرگە, سول كەزەڭدە ورىن العان قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگىندەگى ەلەكتر ەنەرگياسى تاپشىلىعىن شەشتى. ال اقتوبە مەن قوستاناي وبلىستارىن بايلانىس­تىراتىن «جىتىقارا – ولكە» جەلىسى اقتوبە ەنەرگيا تورابىندا قازاقستاندىق ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ماسەلەسىن شەشىپ, وڭىردەگى تۇتىنۋشىلاردىڭ رەسەيدەن جەتكىزىلەتىن ەلەكتر قۋاتىنا تاۋەلسىزدىگىن قامتاماسىز ەتتى. 2014 جىلى تاعى ءبىر اۋقىمدى جوبا – «قازاقستاننىڭ 500-220 كۆ كەرنەۋلى ۇلتتىق ەلەكتر تورابىنا جالعاناتىن 500 كۆ «الما» قوسالقى ستانساسى» ويداعىداي اياقتالدى. «الما» قوسالقى ستانساسىنىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا سالىنعان  500 كۆ كەرنەۋلى العاشقى قوسالقى ستانسا ەكەندىگىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇل جوبانىڭ پايدالانۋعا بەرىلۋى – الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسىنىڭ تۇتىنۋشىلارىن ەلەكترمەن جابدىقتاۋدىڭ سەنىمدىلىگىن ەداۋىر ارتتىرىپ, ءوڭىردىڭ دامۋىن قامتاماسىز ەتتى. تاعى ءبىر اتاپ وتەرلىك جايت, «KEGOC» اق ۇلتتىق ەلەكتر تورابىنىڭ (ۇەت) جاب­­دىقتارىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن اياقتاماق. وسى ورايداعى مىندەتتەر «ۇلتتىق ەلەكتر تورابىن جاڭعىرتۋ» جانە «ۇەت-تى جاڭعىرتۋدىڭ II-كەزەڭى» ىسپەتتى اۋقىمدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى شەشىلدى. وسى ارقىلى قۋاتتى ترانسفورماتورلار, رەاكتورلار, كوممۋتاتسيالىق اپپاراتتار, توك پەن كەرنەۋدى ولشەۋ ترانسفورماتورلارى جانە باسقا دا باستاپقى جابدىقتار اۋىستىرىلدى. ناتيجەسىندە, ەنەرگيا جۇيەلەرى جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگى مەن تۇراق­تى جۇمىسى قامتاماسىز ەتىلدى, قوسالقى ستانسالار جابدىقتارىنداعى تەحنو­لوگيا­لىق بۇزىلۋلار 4 ەسەگە قىسقاردى, تۇتى­نۋشىلاردى ەلەكترمەن جابدىقتاۋدىڭ سەنىمدىلىگى مەن ساپاسى ارتتى. جالپى, كومپانيانىڭ بارلىق جوبا­سىنىڭ ىسكە اسىرىلعانىن اتاپ وتكەن ءجون. زاماناۋي قۇرال-جابدىقتار مەن وزەكتى تەحنولوگيالاردى قولدانۋ – قازاقستاننىڭ ينتەللەكتۋالدىق ەنەرگيا جۇيەسىنىڭ وزەگى بولاتىن بەلسەندى-بەيىمدەلگىش ۇلتتىق ەلەكتر تورابىن (Smart Grid تەحنولوگياسى بازاسىندا) قۇرۋ سىندى كومپانيانى يننوۆاتسيالىق-تەحنولوگيالىق دامىتۋ جونىندەگى ستراتەگيالىق ماقساتقا جەتۋگە باعىتتادى. دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان» شىعىس قازاقستان وبلىسى