ەستىگەن قۇلاقتا جازىق جوق

نەمەسە قازاق كوممەنتاتورلارىنىڭ كاسىبي دەڭگەيى قانداي؟ بىرنەشە اپتا بويى, تورتكۇل دۇنيەنىڭ نازارى فرانتسياداعى دوپ دوداسىنا اۋدى. ەۋروپانىڭ ەڭ مىقتى دەگەن قۇرامالارى قۇرلىق چەمپيوناتىندا باق سىنادى. وسى رەتتە ءبىز جارىستىڭ جاسىل الاڭنان تىس مىنا ءبىر جايتىنا توقتالۋدى ءجون ساناپ وتىرمىز. ياعني, كوممەنتاتورلىقتى كاسىپ ەتكەن قازاق ءتىلدى مامانداردىڭ بىلىكتىلىگى جايىندا ءسوز ەتپەكپىز. بىردەن ايتايىق, تىرناق استىنان كىر ىزدەۋدى نەمەسە تەلە­ۆي­زياداعى ارىپتەستەرىمىزدىڭ ءالسىز تۇسىن اشكەرەلەۋدى ماقسات تۇت­پايمىز. «ايتپاسا ءسوزدىڭ اتاسى ولەدى» دەمەكشى, بار بولعانى فۋت­بول قاراپ وتىرىپ, قۇلاققا ءتۇر­پىدەي تيگەن كەيبىر تىركەستەردىڭ ءتىلىمىزدىڭ قادىرىن قاشىراتىنىن جەتكىزۋدى كوزدەدىك. سوندىقتان, سوكراتتىڭ «پلاتون مەنىڭ دوسىم, ال بىراق شىندىق ودان دا قىمبات» دەگەن ءسوزىن قالقان ەتىپ, قولعا قالام الدىق. بيىلعى ەۋروپا بىرىنشىلىگىن ەلىمىز اۋماعىندا «قازاقستان» جانە «KazSport» تەلەارنالارى تىكەلەي ەفيردە كورسەتتى. چەم­پيو­ناتتىڭ توپتىق كەزەڭىندە ءتۇر­كيا مەن حور­ۆاتيا قۇرامالارى كەز­دەستى. وسى ماتچتى تاماشالاپ وتىرىپ, قازاق تىلىندە رەپورتاج جۇرگىزگەن ارىپتەسىمىزدىڭ ءسوز ەمەس, تۇتاس ءسوي­لەمنەن سۇرىنگەنىن بايقادىق. ون­داي ءسات ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت قايتالاندى. ويىندى جۇرگىزىپ وتىرعان ارىپتەسىمىز ماتچ بارىسىندا تۇركيا قۇراماسىنىڭ كەرەمەت مۇمكىندىگىن «وتە جاقسى مۇمكىندىك تۇركيا كومانداسىندا بولدى» دەپ سيپاتتادى. سويلەم مۇشەلەرىنىڭ ورىندارى اۋىسىپ كەتكەنىن انىق بىلسەك تە, بالكىم, قوبالجىپ نەمەسە اسىعىستاۋ ايتىپ قالعان شىعار, دەپ العاشىندا ءمان بەرمەگەن بولدىق. كەيىن ءدال وسى ءسوي­لەمدى حورۆاتيا ويىنشىلارىنا قاتىستى قولدانعان كەزدە, «اتتەگەن-اي» دەدىك. قاقپاشىنىڭ دوپپەن جۇرگەن ءساتىن «قاقپاشى قازىر ويىندا» دەپ تىكەلەي ورىسشادان اۋدارا سالعانىن ەستىپ, وزگە تىلدە ويلاي ما دەگەن كۇدىك پايدا بولدى. ايتپەسە, تورەشىنىڭ ىسقىرىعى ەستىلىسىمەن-اق الاڭداعى 22 فۋتبولشىنىڭ دا ويىندا بولاتىنى انىق قوي. ال بۇل ساتتە «دوپ قازىر قاقپاشىدا» دەسە جاراسىپ-اق كەتەر ەدى. بىراق سولاقاي سويلەم تەك بۇل ەمەس ەكەن. ويتكەنى, كوممەن­تا­توردىڭ اۋزىنان «ارتقا ويناۋعا ءماجبۇر» دەگەن تاعى ءبىر شولاق تىركەس شوشتاڭ ەتتى. بۇل جاعدايدى «قورعانىستاعى ارىپتەستەرىنە پاس بەرۋگە ءماجبۇر بولدى» دەپ سۋرەت­تەسە, ەشكىمنىڭ وكپەلەمەيتىنى داۋ­سىز. ال «39-مينۋت ءبىزدىڭ ماتچتا ءوتىپ جاتىر قازىر», «ءبىر سا­عات كوماندالار وينادى» دەگەن ءسوي­لەمدەردى ەستىگەن كەزدە تاعى قىن­جىل­دىق. سەبەبى, ويىن تازا ق­ا­زاقشا تۇيەتىن جاننىڭ ءسوز ساپتاۋى بۇلاي ورىلمەيتىنى بەلگىلى. وسىنداي ولقىلىقتاردى دو­دانىڭ 1/8 فينالىنداعى يتاليا–يسپانيا ماتچىن جۇرگىزگەن كوممەنتاتوردان دا بايقادىق. بۇل ءسوزى­مىزگە «ارينە, يسپاندىقتار ويلادى «ءبىز دوپقا كوپ يەلىك ەتەمىز, شابۋىلعا كوپ شىعامىز» دەپ» دەگەننەن ارتىق مىسال بولا قويماس. سويلەمنىڭ قۇرىلىمىنان-اق ورىسشا ويدىڭ ءيىسى اڭقيدى. سونداي-اق, يسپاندىقتار دەگەن ءسوزدىڭ دە قاتە ەكەنىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. دۇ­رىس اتاۋى – يسپانيالىقتار نەمەسە يس­پاندار. يتاليالىقتاردى دا تەك يتالياندىقتار دەپ اتاعان بۇل ءارىپ­تەسىمىزدىڭ ەل مەن ۇلتتىڭ ارا-ءجى­گىن اجىراتۋدا اقسايتىنىن ۇقتىق. بەلگيا – يرلانديا كەزدە­سۋىن­دەگى «ءبىرىنشى تايمنىڭ سوڭعى بەس مينۋتى باستالۋعا دايىن», يسلانديا – ۆەنگريا ويىنىنداعى «قا­رىمتا شابۋىلعا جۇگىرىپ قا­شىپ كەتە مە؟» دەگەن مىسالدار دا جوعا­رىداعى ويىمىزدى ساباقتاي تۇسەدى. جالپى, ەلىمىزدەگى قازاق ءتىلدى كوممەنتاتورلاردىڭ كەمشىن تۇس­تارى بۇعان دەيىن دە سان مارتە ايتىلدى. ازىرگە ودان ايتارلىقتاي ناتيجە شىقتى دەۋگە كەلمەيدى. سەبەبى, ءالى كۇنگە وسى ماماندىق يەلەرىنە كوڭىلى تولماعان كو­رەر­مەندەر ءار جەردە ءوز پىكىرلەرىن ايتىپ ءجۇر. اسىرەسە, وليم­پيادا ويىن­دا­رى, الەم چەمپيوناتى سىندى ءدۇ­بىرلى دودالاردا بۇل ماسەلە الەۋ­مەتتىك جەلىلەردىڭ ءجيى تال­قىلاناتىن تاقىرىبىنا اينالادى. قازىر دە سولاي. ياعني, ەۋروپا چەمپيوناتىنداعى كەيبىر ەرسى سوزدەر ەلدىڭ نازارىنان تىس قالماي, اتالعان جەلىلەردە جەلكەن كەرۋدە. سولاردىڭ جالپى ماعىناسىن اڭگىمەمىزگە تۇزدىق ەتەيىك. كوپشىلىك قاۋىم تىڭ دەرەكتەر مەن الاڭداعى ويىن تۋرالى عانا تىڭداعىسى كەلەتىندەرىن جەتكىزگەن. ال وكىنىشكە قاراي, بىزدە بۇل جاعى كوڭىل كونشىتپەيدى. اتاپ ايتقاندا, گارنيتۋرانى قۇلاعىنا ءىلىپ, ەكران الدىنا جايعاسقان بىرقاتار كوممەنتاتورلار كوپ ۋاقىتىن الاڭداعى كوماندالارعا قاتىستى جانكۇيەرلەرگە جاقسى تانىس ەسكى اقپاراتتارعا جۇمساپ, ويىنشىلاردىڭ ارعى-بەرگى تاريحىن تۇگەندەپ, سول سۇرلەۋدەن شىعا الماي جاتادى. ناتيجەسىندە ويىن ورنەگى نازاردان تىس قالىپ, ەفيردەگى اڭگىمە مەن ەكرانداعى كورىنىستىڭ ۇندەستىگى بۇزىلادى. تەك قاۋىپتى شابۋىلدار كەزىندە عانا ۇيقىسىنان ويانعانداي بولىپ, دوپتىڭ ۇشقان باعىتىن نەمەسە گول سالعان ويىنشىنىڭ اتىن وڭەشىن جىرتا ايتىپ, ءوز مىندەتىن ەندى ەسىنە تۇسىرگەندەي اسەر قالدىراتىندار دا كەزدەسەدى. الگى جەلىلەردە پىكىر ءبىلدىر­گەندەردىڭ ەندى ءبىر توبى, ءتىپتى, قازاق ءتىلدى كوممەنتاتورلار جۇرگىزگەن ويىنداردى تەلەديداردىڭ داۋسىن باسىپ قويىپ كورۋگە ءماجبۇر ەكەنىن جازادى. مۇمكىن, بۇل تىم ارتىق كەتكەندىك بولار. بىراق بەل­گيا – يرلانديا كەزدەسۋىن كو­رىپ وتىرىپ, جانكۇيەرلەردىڭ ونداي جانايقايىن تۇسىنگەندەي بولدىق. سەبەبى, سول ويىندا تىزگىندى قولىنا العان جۇرگىزۋشى «ايتەۋىر مىندەتىم سويلەۋ عوي» دەدى مە, ءۇتىر, نۇكتەسىز توقتاماي, سۇيىق ءسوزدىڭ تيەگىن اعىتتى. دامىلسىز سوزدەن كەيىن راسىمەن, كورىپ وتىرعان دۇنيەڭنىڭ قۇتى قاشىپ, ويىڭ سان-ساققا بولىنەدى ەكەن. بۇل دا – بىزدەگى كوم­مەنتاتورلىقتىڭ ءبىر ولقى تۇسى. سونىمەن قاتار, كوممەن­تا­تورلىققا قاتىستى كەلەسى ءبىر زاڭ­دىلىق – ءوزىڭنىڭ ەكى كوماندانىڭ قايسىسىنا جاقتاسىپ وتىرعانىڭدى كورەرمەندەرگە سەزدىرمەۋ. ارينە, ءوز مەملەكەتىڭنىڭ نامىسى بولسا, اڭگىمە باسقا. ال بىزدە وزگەنىڭ تىلەۋىن تىلەيتىن, ونىسىن ەفيردە جاسىرمايتىن جۇرگىزۋشىلەر جوق ەمەس. عالامتورعا جازىلعان جايتتارعا كوز جۇگىرتسەك, كەيبىر كوممەنتاتورلاردىڭ جۇرگىزەتىن ويىنىنا ءباس تىگىپ, كەيىن ەفيردە سونىسىن ءبىلدىرىپ قوياتىنىن وزدەرى دە بايقامايتىنىن اڭعارامىز. ارينە, كوپكە توپىراق شاشۋدان اۋلاقپىز. ارالارىندا كورەرمەندى بىردەن ۇيىتىپ الاتىندارى دا بار. دەسەك تە, سولاردىڭ قاتارى كوبەيىپ, ءالى دە بولسا جاقسارا تۇسسە قۇبا-قۇپ. مۇمكىن, ءبىزدىڭ بۇل سوزىمىزگە قا­زاق كوممەنتاتورلىق مەكتەبى بۇرىن بولماعان, ءالى قالىپتاسۋ ۇستىندە, دەپ ءۋاج ايتاتىندار دا تابىلار. ولارعا 1960-70 جىلدارى-اق سپورت جارىستارىن قازاق تىلىندە حابارلاعان سۇلتان قاراتاەۆتىڭ قالدىرعان ءىزىن ايتامىز. وسى ءبىر ءىزدى لايىقتى جالعاي بىلگەن رابات جانىبەكوۆ, نەسىپ جۇنىسباەۆ جانە ءالى كۇنگە اتالعان سالادا جۇرگەن امانگەلدى سەيىتحانوۆتىڭ كاسىبي بىلىكتىلىكتەرىنە, ولاردىڭ جانكۇيەرلىك شەڭبەردەن شەبەر شىعا بىلەتىن ءادىس-تاسىلدەرىنە نازار اۋدارامىز. ياعني, ۇلتىمىزدىڭ وسى سالادا ءوز نەگىزى بار. تەك سونى جاڭعىرتىپ, جانداندىرا بىلسەك, قازىرگىدەي اۋەسقويلىق دەڭگەيدەن كانىگى كاسىپقويلىققا وتۋگە جول اشىلار ەدى. قىر استىندا – ريو-دە-جانەيرو وليمپياداسى. دەمەك, وتاندىق سپورت كوممەنتاتورلارىن تاعى ءبىر سىن كۇتىپ تۇر. ال سول الا­مانداعى ساڭلاقتارىمىزدىڭ جە­ڭىستەرى ساۋاتتى سوزدەرمەن ورنەك­تەلسە, ەكى ەسە قۋانىش بولار ەدى. ەلامان قوڭىر, جۋرناليست