كوپتەگەن ەلدەردى ارالادىم... بىراق ءبارى ءوزىم تۋىپ-وسكەن قازاعىمنىڭ جەرىنە, الاتاۋدىڭ ءبىر بوكتەرىنە جامباستاي جىعىلعان ۇشقوڭىر توبەسىنە جەتپەدى. بالالىعىمنىڭ, ساعىنىشىمنىڭ التىن قازىعى سوندا ەكەن...
نۇرسۇلتان نازارباەۆ
ءيا, اركىمنىڭ ءوز تۋعان جەرى وزىنە ىستىق, وزىنە ارداقتى, ءوزىنىڭ مەككە-مەدينەسى. مەيلى وزگەنىڭ تۋعان ولكەسىنىڭ كوكوراي شالعىنى بەلدەن اسىپ, تاس-تاستى قۋالاي اققان بۇلاعى سىلدىرلاپ, تابيعاتى تامىلجىپ تۇرسىن, مەيلى ول جەلى ازىناپ, اپتابى قۋىرعان سۇرەڭسىز ەلدى مەكەن بولسىن – بالعىن بالالىق شاعىڭ ءوتىپ, الاڭسىز شىبىق ءمىنىپ, كوبەلەك قۋعان تۋعان جەرىڭ – ماڭگىلىك جىرلاپ وتەر جىرىمىز, ماڭگىلىك ساعىنىشىمىز. ويتكەنى, ادام بويىنداعى تۇلعالىق, ازاماتتىق, پەرزەنتتىك قاسيەتتەر, وتاندى ءسۇيۋ, وعان دەگەن ماحاببات وسى تۋعان جەردەن, تۋعان ەلدەن, تۋعان تىلدەن باستاۋ الادى. تۋعان جەر, بالالىق شاق جايلى اڭگىمە قوزعالا قالسا, كەز كەلگەنىمىزدىڭ كوڭىلىمىز شالقىپ, كوزىمىز جايناپ, ساعىنىشىمىزدى جاسىرا الماي جاتاتىنىمىز دا سودان-اۋ. ولاي بولماسا, ەلباسىنىڭ ءوزى تۋىپ-وسكەن اۋىلىن «تۋعان جەرىم, راقىم نۇرى تۇنعان جەرىم», «ۇشقوڭىر الاتاۋدىڭ قويناۋىندا, اكەمنىڭ ءىزى قالعان جايلاۋىندا. قاسقاسۋ گۇر-گۇر تاسىپ, گۇل ەركەلەپ, ارقارلار جايىلاتىن ايماعىندا...» دەپ جىرعا قوسار ما ەدى؟! شىڭدارىن تولە ءبيدىڭ قالپاعىنا, جۋاسى, قاراقاتى مەن بۇلدىرگەنىن «اجەسىنىڭ شەكەر قوسقان تالقانىنا» تەڭەر مە ەدى؟! ەلباسى اتامەكەنگە ءاتىزىن سيرەك سالعانىمەن, تۋعان جەرى جۇرەگىنىڭ ءبىر تۇكپىرىندە جۇرەتىنى, ۇشقوڭىرلىقتاردى كورە قالسا, الدىمەن ەل-جۇرتتىڭ اماندىعىن, جاعدايىن سۇراپ جاتاتىنى, سول تۋعان ەلگە, جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىنەن, قۇرمەتىنەن, ساعىنىشىنان تۋسا كەرەك. مىنە, سول قاسيەتتى دە كيەلى جەردىڭ ءبىرى – ەلباسىنىڭ تۋعان اۋىلىنىڭ بۇگىنگى تىرشىلىگى قانداي؟ الاقانداي اۋىلداعى 37 ۇلت وكىلىنىڭ ايرانداي ۇيىپ وتىرۋىنىڭ سەبەبى نەدە؟ ساۋلەتى مەن داۋلەتى قانداي؟ حالىقتىڭ نەسىبەسى نەشىك؟ قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ كىندىك قانى تامىپ, ەرجەتىپ, ەسەيگەن قۇتتى مەكەنى نەسىمەن ماقتانا الادى؟.. ءيا, ۇشقوڭىر اۋىلىنىڭ تاريحى تىم ارىدەن باستاۋ الادى. ول كەزدەگى اتاۋى شامالعان اۋىلى – الماتى وبلىسىنىڭ باتىس بولىگىنە ورنالاسقان قاسكەلەڭ (قازىرگى قاراساي) اۋدانىنىڭ قۇرامىنا كىرەدى. توبەلى قونىس ۇشتوبە, مايتوبە تاۋىنىڭ شىعىسىنان 15 شاقىرىم, ارشالىكەزەڭ اسۋىنىڭ سولتۇستىك باۋرايىندا كوسىلىپ ورىن تەپكەن. باتىسىندا ۇزىنقارعالى, شىعىسىندا شامالعان وزەندەرى اعىپ وتەدى. الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ 2010 جىلدىڭ 10 اقپانداعى قاۋلىسى نەگىزىندە, شامالعان اۋىلدىق وكرۋگى –ۇشقوڭىر اۋىلدىق وكرۋگىنە, ال شامالعان اۋىلى – ۇشقوڭىر اۋىلى بولىپ ءوزگەرتىلدى. ۇشقوڭىر اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ جالپى جەر كولەمى 5898,5 گەكتاردى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە 1451,5 گا ەگىستىك, 1032,0 گا جايىلىم, 3415 گا تازا قونىس القابى بار. دەرەك بويىنشا 1913 جىلى مۇندا 140 قانا ءتۇتىن بولسا, بۇگىندە 2778 وتباسىندا ىنتىماعى جاراسقان 40-قا جۋىق ۇلت پەن ۇلىس وكىلدەرىنەن تۇراتىن 17 مىڭعا جۋىق حالىق تاتۋ-ءتاتتى ءومىر سۇرۋدە. شىنىندا دا, الاقانداي اۋىلدا وسىنشاما ۇلتتىڭ ۇيىپ وتىرۋىنىڭ سىرى بار. ءبىزدىڭ بالا كەزىمىزدە تۋعان اۋىلىم اقتەرەكتەن ۇزىناعاش ارقىلى الماتىعا ءبىر رەت قاتىنايتىن اۆتوبۋس ول كەزدە بۇگىنگىدەي سايراپ جاتقان تاس جول جوق, قارعالى, شامالعان, قاسكەلەڭ ەلدى مەكەندەرىنە ايالداما جاسايتىن. سوندا عوي تازا قازاق اۋىلدا وسكەن (ەكى-ءۇش ءۇي ورىسىمىز بار, ولاردىڭ ءوزى قازاقشا سويلەيدى) بىزدەرگە جولاي شاماسى تاۋ حالقىنىڭ وكىلدەرى بولۋى كەرەك اۆتوبۋسقا كوپ مىنەتىن. ال اۋىلدان شىقپاعان بىزدەرگە باسقا ۇلت وكىلدەرىن كورۋ تاڭسىق جايت. ولارىڭىز اۆتوبۋسقا وتىرعان سوڭ قازاقشا دا, ءوز تىلدەرىندە دە سايراپ قويا بەرەتىن. قازاق ءتىلىنىڭ قايماعىن بۇزباي سويلەگەندە ءبىر-بىرىمىزگە قاراپ تاڭعالاتىنبىز. سويتسەك, ۇشقوڭىر اۋىلى سوعىس كەزىندە سولاقاي ساياساتتىڭ قۇربانى بولعان تالاي ۇلتقا قورعان بولىپ, وزدەرى جەتىسىپ وتىرماسا دا, ءبىر بولمە ءۇيىنىڭ بۇرىشىن, ەكى بولمەسى بولسا بىرەۋىن بەرىپتى. جارتىنى جارىپ, ءبۇتىندى ءبولىپ اۋىزدارىنان جىرىپ تاماعىن بەرىپ, سول اعايىنداردى باۋىرىنا باسقان ەكەن. ءبىر قىزىعى, سول اۋىلدا تۇراتىن قازاق بالالارى دا بىرگە ويناپ ءجۇرىپ ولاردىڭ دا ءتىلىن ۇيرەنگەن. قازىر ۇشقوڭىرلىقتارعا وزدەرىنە ەتەنە جاقىن بولىپ كەتكەن باسقا ۇلت وكىلدەرىمەن ءبىر-ءبىرىنىڭ انا تىلىندە سويلەۋ تۇككە تۇرمايدى. ال ءتىل ءبىلۋ دە بايلىق. سوندىقتان بۇل اۋىلعا جولىڭىز تۇسە قالسا, قازاقتارىڭىز تۇرىك, بولگار, ت.ب. تىلدەرىندە سايراسا, ال كەرىسىنشە ولار قازاق تىلىندە سويلەپ جاتسا تاڭعالماڭىز. ولارعا ۇيرەنشىكتى جايت. شىنىندا دا, قازاق دەگەن ەل بار ەكەنىن جاھانعا پاش ەتىپ, جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەي, بۇگىندە قارىشتى قاداممەن وركەندەپ, دامىپ, گۇلدەنىپ كەلە جاتقان قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تۋعان اۋىلى قانداي ەكەن دەگەن ساۋال ءبارىمىزدى قىزىقتىرارى ءسوزسىز. ءبىزدە دە سول ويمەن الەمگە اتى ءماشھۇر اۋىلعا اتباسىن تىرەدىك... «كۇمبەزدى ەل – كورىكتى» دەمەكشى, كىرەبەرىستەگى اۋىلدىڭ اجارىن اشىپ, ءارى ءسان بەرىپ, يماندىلىققا شاقىرىپ مەنمۇندالاپ تۇرعان وبلىستىق «قاراساي باتىر» مەشىتى – بۇگىنگى ساۋلەت ونەرىنىڭ ءسان-سالتاناتىمەن سالىنعان 2530 شارشى مەترگە ورنالاسقان كوركەم دە ايشىقتى عيمارات. وسىندا ءباھادۇر باتىر قاراساي التىناي ۇلىنىڭ قاسيەتتى قارا شاڭىراعى ساقتالعان. مۇندا الىس-جاقىننان كەلۋشىلەر قاتارى استە تولاستامايدى. 2008 جىلدان مەشىت جانىنان ۇشقوڭىر مەدرەسەسى اشىلىپ, قانشاما يماندى ءشاكىرت دايىنداۋدا. مەدرەسە كىتاپحانا, ءدارىسحانا, كومپيۋتەر زالى, جاتاقحانا, مەديتسينالىق كومەك پۋنكتى, اسحانامەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ەلدىڭ ەرتەڭى – جاستار. ال ءبىلىمسىز قاي ەلدىڭ دە بولاشاعى جوق. ءبىر قۋانارلىعى, ۇشقوڭىردا بالا سانى جىلدان-جىلعا كوبەيۋدە. سونىڭ ارقاسىندا مەكتەپ سانى دا وسۋدە. بۇگىندە 4500 ءوسكەلەڭ ۇرپاققا تياناقتى ءبىلىم بەرەتىن 5 مەكتەپ, 838 ستۋدەنتى بار 2 كوللەدج, ءبىر مەملەكەتتىك, ءبىر جەكەمەنشىك بالاباقشا بار. سول مەكتەپتەردىڭ ىشىندە ەلباسى وقىعان قاراساي باتىر (بۇرىنعى فۋرمانوۆ) مەكتەبىنىڭ ورنى دا, ءجونى دە بولەك. مۇندا وقۋشىنىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنا قاجەتتىنىڭ ءبارى بار. ءاسىرەسە, ونداعى اۋىل تاريحى مەن ەلباسىنىڭ ءومىرى, ەڭبەك جولىنان سىر شەرتەتىن «شاپاعات» تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايىنان تالاي قۇندى جادىگەرلەردى كورەسىز. كەڭ دە, جارىق سپورت زالى, 200 ورىندىق اسحاناسى, 185 ادامعا لايىقتالعان اكت زالى بار ءبىلىم ۇياسىندا مىڭنان اسا شاكىرت وقىپ, تاربيەلەنۋدە. ۇشقوڭىر اۋىلىنداعى وقىپ جاتقان ءشاكىرتتەر وزدەرىنە ۇلگى بولار ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى سياقتى كوشباسشى بولۋعا ۇمتىلادى. اۋىلدا تۇرعىندار دەنساۋلىعىنا دا جاقسى دەن قويىلعان. ويتكەنى, دەنساۋلىق بار بايلىقتىڭ نەگىزى بولىپ سانالادى. مۇندا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ دەنساۋلىعىن تەكسەرىپ, ەمدەپ, اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا بايلانىستى بارلىق جاعداي جاسالعان. 4 عيماراتتان تۇراتىن, ياعني 50 توسەكتىك ستاتسيونار, كۇنىنە 300-350-دەي ادام قابىلدايتىن ەمحانا, اسحانا, كىر جۋ بولىمشەلەرى بار جاڭا اۋرۋحانا پايدالانۋعا بەرىلگەن. ونداعى 144 قىزمەتكەردىڭ 29-ى دارىگەر, 61-ءى مەدبيكە. ستاتسيوناردا تەراپيا, بالالار, ىشكى اعزالار بولىمشەسى بولسا, ەمحانادا تەراپەۆت, پەدياتر, ءتىس دارىگەرى, اكۋشەر-گينەكولوگ, حيرۋرگ, نەۆروپاتولوگ, وفتالمولوگ, پسيحولوگ دارىگەر, 10 توسەكتىك كۇندىزگى ءبولىم بار. ەمدەۋ ورنى فگدس, ۋزي, كومپيۋتەرلى ەكگ, رەنتگەن, فليۋروگرافيا, بيوپترون, ەلەكتروفورەز, ۋۆچ, ۋفو, ەلەكتروسون, دارسانۆال, اۆتوماتتى گەماتولوگيالىق, جارتىلاي اۆتوماتتى بيوحيميالىق اناليزاتور, ۆيدەوسكوپيالىق اپپارات سياقتى زاماناۋي مەديتسينالىق جابدىقتارمەن قامتىلعان. ارينە, اۋىلدىق جەر ءۇشىن بۇل ۇلكەن ءمۇمكىندىك. باس اۋىرىپ, بالتىر سىزداي قالسا, كورشى اۋىلدارداي الماتىعا سابىلمايدى. مادەنيەت ءۇيى, جاستار ورتالىعى اۋىلدىڭ اجارىنا اجار قوسقانى ءوز الدىنا, ۇشقوڭىرلىقتاردىڭ رۋحاني وسۋىنە دە قالتقىسىز قىزمەت جاساۋدا. ءۇشقوڭىر اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ادىلبەك دالاباەۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇندا اۋىز سۋ, كوگىلدىر وتىن ماسەلەسى شەشىلگەن, التى جۇزدەن اسا باعانالار سامالاداي جارقىراپ تۇر. وكرۋگتەگى «سيگما» جشس 3171 اۋلاعا گاز تارتىپ, حالىقتىڭ 93 پايىزى كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. كۇل-قوقىستاردى شىعاراتىن «تازالىق» جشس 950 اۋلانىڭ, 11 جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىك پەن ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ كۇل-قوقىستارىن شىعارىپ, ارنايى ورىنعا تاسىمالدايدى. اتالمىش ەلدى مەكەن الماتىداي ۇلكەن مەگاپوليسكە ءتيىپ تۇرعاندىقتان حالىقتىڭ كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋىنا وتە ىڭعايلى. مۇنداعى «بن» اراق-شاراپ زاۋىتى, «اقمەكەن» اياق-كيىم مايىن ءوندىرۋشى مەكەمەسى, « باقىت-نۇر», «يزات» كىرپىش زاۋىتى, «كەرۋەن» اگروفيرماسى, نان ونىمدەرىن وندىرەتىن «بيسارتوۆ» پەن «حاچيەۆا» فيرمالارى تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرسا, سونىمەن قاتار, وكرۋگتە 51 دۇكەن, 6 ءدارىحانا, 1 مەيرامحانا, 1 امبەباپ ساۋدا ورتالىعى, 1 جانارماي بەكەتى, 7 شاشتاراز جۇمىس ىستەيدى. وكرۋگ بويىنشا مال باسىنىڭ سانى – 3525 ءىرى قارا, 388 جىلقى, 6553 قوي, 37 شوشقا, 6400 ءارتۇرلى قۇس وسىرىلەدى. 3 اۋىلشارۋاشىلىق كاسىپورنى, 306 شارۋا قوجالىعى بار. جۋىردا عانا قازاقستاندا تۇڭعىش رەت قوسپاسىز جاسالعان تابيعي تازا شىرىن شىعارا باستاعان «اگروفيرما» كۇنىنە 500 ليتر ءتاتتى ءونىم وندىرۋدە. «اگروفيرمانىڭ» ديرەكتورى ءسابيت ءنۇرتازيننىڭ ايتۋىنشا, وتاندىق ساپالى تاۋار تىكەلەي الما شىرىنىنان قانت تا, كونسەرۆانت تا قوسىلماي وندىرىلەدى. كەلەشەكتە بۇل ءونىمدى تمد اۋماعىنا ەكسپورتتاۋدى جولعا قويماق. بۇگىندە ءوندىرىس كەشەنىندە 29 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلىپ وتىر. قازىرگى داعدارىسقا قارسى اۋىلدا ەل الەۋەتىن كوتەرۋگە ارنالعان بىرنەشە الەۋمەتتىك دۇكەن اشىلعان. 600-گە جۋىق مۇگەدەك پەن 252 ارداقتى انا, 291 كوپبالالى وتباسىلار, سونداي-اق, جاعدايى تومەن وتباسىلارىنا 8 الەۋمەتتىك بۇرىش اشىلىپ, ولارعا ارزان ازىق-ت ۇلىكپەن كومەك كورسەتىلەدى. ماسەلەن, «شۇبارات» سۋپەرماركەتىنە كىرسەڭىز, ءىشى دە, سىرتى دا قالاداعى ساۋدا ورىندارىنان ەش ايىرماسى جوق, قىزمەت كورسەتۋ مادەنيەتى دە جوعارى, سورەلەردە بازار نارقىنان تومەن وتاندىق ازىق-ت ۇلىكتەر سامساپ تۇر. اسپازدىق دۇكەندەگى ۇننان, ەت قوسىلىپ جاسالعان ونىمدەر 20-30 پايىزعا ارزان. دۇكەننىڭ باس ديرەكتورى گۇلجان تولەگەنقىزى مۇنداعى باعا الماتىداعى «ماگنۋم» كوتەرمە-ساۋدا ورتالىعىنىڭ باعاسىمەن بىردەي ەكەندىگىن العا تارتادى. ەكونوميكالىق جانە ساياسي رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ جولىندا حالىقتى ءبىر شاڭىراق استىنا ۇيىستىرىپ, تۇراقتىلىق پەن ۇلتارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋدا «نۇر وتان» بۇگىندە كوشباستاۋشى جانە جالپىحالىقتىق پارتياعا اينالىپ وتىر. – اۋىلىمىزدا 1475 زەينەتكەر, 1 ۇوس, 37 اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, 54 تىل ەڭبەككەرى تۇرادى, – دەيدى ءۇشقوڭىر اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ءادىلبەك دالاباەۆ. – كوپۇلتتى قازاقستاندىقتاردىڭ قولداۋشىسى مەن سۇيەنىشىنە اينالعان «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ 13 جوباسى اياسىندا اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. اتاپ ايتقاندا, وتكەن جىلى «ارداگەرلەردى ارداقتايىق» پارتيالىق جوباسى اياسىندا جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىنا ارنالعان 4 مەرەكەلىك ءىس-شارا وتكىزىپ, وعان سوعىس, ەڭبەك جانە تىل ارداگەرلەرى, بەلسەندى ازاماتتار مەن اۋىل جاستارى قاتىستىرىلدى. «ەر ەسىمى – ەل ەسىندە» اتتى دوڭگەلەك ۇستەلگە ۇوس ارداگەرى ۆ.شۋستوۆ اقساقالدى شاقىرىپ, 90 جاس مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاپ, ارنايى سىي-سياپات كورسەتتىك. مەكتەپ وقۋشىلارى تاراپىنان باسقا دا ارداگەرلەرگە قامقورلىق كومەكتەر جاسالىپ تۇرادى. اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرىمەن «اۋعاننىڭ اسۋىندا وت كەشكەندەر» تاقىرىبىندا كەزدەسۋ ءوتتى. اكىمنىڭ ايتۋىنشا «كەدەرگىسىز كەلەشەك» جوباسى اياسىندا دا ۇشقوڭىر اۋىلدىق وكرۋگىندە تۇراتىن 38 مۇگەدەككە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىلىپ, ءتيىستى ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلعان. ونىڭ ىشىندە «كاسىپ ءتۇبى – ءناسىپ», «ۇلت دەنساۋلىعى» دوڭگەلەك ۇستەلى, «ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قولداۋ», «ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ», «مۇمكىندىگى شەكتەۋلى تۇلعالاردىڭ قۇقىقتارى» تاقىرىبىندا سەمينار-كەڭەستەر وتكەن. سونىمەن قاتار, پاندۋستار سالۋ جانە بەيىمدەۋ جۇمىستارى جالعاستىرىلىپ, ۇيدەن ءبىلىم الاتىن وقۋشىلارعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىلۋدە. «باقىتتى وتباسى» جوباسى بويىنشا سەمينار, «مەرەيلى وتباسى» ۇلتتىق, «اكەم, انام جانە مەن!» بايقاۋلارى ۇيىمداستىرىلىپ, وعان ۇلگىلى وتباسىلارى قوناققا شاقىرىلعان. اكىمدىك تاراپىنان كوپبالالى شاڭىراقتارعا دەمەۋشىلىك كومەكتەر كورسەتىلىپ, جاعدايى تومەن وتباسىلارعا كومىر مەن وتىن بەرىلگەن. اۋىلدا 5 اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان 8 تۇلدىر جەتىم بالا بار. جوبا اياسىندا «جەتىم كورسەڭ جەبەي ءجۇر» قامقورلىق اكتسياسى, «بالالاردى الەۋمەتتىك قولداۋ» سەمينارى, «بالاعا مەيىرىم سىيلا» سۋرەت كورمەسى, «مەن باقىتتى بالامىن» اتتى مادەني ءىس-شارالار وتكەن. «ءبىزدىڭ اۋىل», «مىقتى بيزنەس – قۋاتتى مەملەكەت», «Stop قىلمىس» جوبالارى بويىنشا دا ايتارلىقتاي جۇمىستار اتقارىلۋدا. «پارتيانىڭ 50 تۇلعاسى» جوباسى بويىنشا يايا فازىل ۇلى تۇرمىسى تومەن وتباسىلارعا قايىرىمدىلىق كومەك بەرسە, قاراساي باتىر اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ ديرەكتورى دينارا ءالىمجانوۆا 3 سىنىپ وقۋشىسى دياستى قامقورلىعىنا الىپ, كامەلەتكە تولعانشا ارنايى ەسەپ-شوتىنا قارجى اۋدارىپ كەلەدى. «جاستار – وتانعا» جوباسى اياسىندا 35 ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلدى. اۋىل جاستارى مەن كوللەدج ستۋدەنتتەرىنەن قۇرالعان «جاس وتان» جاستار قاناتى قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ بەلسەندى مۇشەلەرى بىرلەسە جاستار ساياساتىن, «جاسىل ەل» باعدارلاماسىن جانداندىرا وتىرىپ, دەبات ورتالىقتارىن قۇرىپ, اۋداندىق پىكىرسايىستاردا جەتىستىكتەرگە جەتىپ ءجۇر. «ءساتتى قادام» جوباسىمەن قاراساي باتىر اتىنداعى ورتا مەكتەپتە «ءتىلاشار» مەرەكەسى ۇيىمداستىرىلىپ, اۋداندىق تۇڭعىش پرەزيدەنت قورى 1 سىنىپقا قابىلدانعان 50 وقۋشىعا ارنايى سىيلىق تابىس ەتتى. – بۇگىنگى تاڭدا «جەمقورلىققا قارسى ارەكەت» جوباسى نەگىزىندە اۋىلىمىزدا «سەنىم تەلەفونى» مەن «سەنىم جاشىگىنىڭ» جۇمىسى جولعا قويىلعان. «جاسوسپىرىمدەر اراسىندا قىلمىستىڭ الدىن الۋ» پىكىرتالاس, «سىبايلاس جەمقورلىققا جول بەرىلمەسىن!» تاقىرىبىندا ساۋالداما جۇرگىزىلدى. ءبىلىم مەكەمەلەرى اراسىندا «قۇقىقتىق ساۋاتتىلىقتى كوتەرۋ مەملەكەتتىك زاڭسىز ارەكەتكە جول بەرمەۋ» تاقىرىبىندا دەبات ۇيىمداستىرىلدى, – دەيدى قاراپايىم مىنەزىمەن ەلگە جاققان اكىم. «جاس كەلسە ىسكە» دەگەن, وردا بۇزار جاستاعى اكىم ادىلبەك قامبار ۇلىنىڭ ىزدەنگىشتىگى, ءىستىڭ كوزىن بىلەتىن ۇيىمداستىرعىش قابىلەتى اۋىلداستارىنىڭ كوڭىلىنەن شىعادى. وسى قىزمەتكە كەلگەن ءۇش جىلدا ءوزىنىڭ تياناقتى جۇمىسىمەن ءبىراز شارۋانىڭ بەتىن قايىردى. سونىڭ ءبىر پاراسى بىلتىر اۋىلدا مەملەكەتتىك جول كارتاسى باعدارلاماسىمەن 287 ادام جۇمىس تاۋىپ, ەڭبەككە ارالاسقان. شاعىن جانە ورتا كاسىپپەن اينالىسۋعا نيەت بىلدىرۋشىلەر سانىنىڭ ارتۋىنا وراي اتقارۋشى بيلىك اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن ءتيىمدى پايدالانىپ, دامىتۋعا قولداۋ كورسەتپەك. ول ءۇشىن بۇرىننان كەلە جاتقان سۋ ارنالارىن ىسكە قوسۋ ماقساتىندا اۋدان, وبلىس اكىمدەرىنە ءوتىنىشىن ءبىلدىرگەن. ەگەر وسى جايت شەشىمىن تاۋىپ جاتسا, وندا اۋىلداعى ءبىرقاتار ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى تارقاماق. ەندىگى ءبىر جاعىمدى جاڭالىق, ۇشقوڭىر اۋىلىندا تۇڭعىش پرەزيدەنت پاركى مەن مۇراجايى سالىنباق. ونىڭ العاشقى قاداسىن قاعۋعا قاراساي اۋدانىنىڭ بۇرىنعى اكىمى امانگەلدى داۋرەنباەۆ, ەلباسىنىڭ وتباسى مۇشەلەرى – بولات ءابىش ۇلى مەن ءانيپا ابىشقىزى قاتىسىپ, جەرلەستەرىن وسى ءبىر ءۇلكەن ءىستىڭ باستالۋىمەن قۇتتىقتادى. وسى رەتتە ۇشقوڭىر اۋىلدىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى يا.يشيگوۆتىڭ دە ايتارى بار. ول وتكەن جىلعا وكپە جوقتىعىن, ويتكەنى, تۋعان اۋىلى ءۇشىن تابىستى دا تاريحي جىل بولعانىن تىلگە تيەك ەتتى. – «بىرىنشىدەن, – دەدى اۋىل اقساقالى, – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جىلى بولدى. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, ۇشقوڭىر اۋىلىندا 40-قا جۋىق ەتنوس وكىلدەرى تاتۋ ءتاتتى, ءتۇسىنىستىكتە ءومىر سۇرۋدە. ەكىنشىدەن, اۋىلىمىزدا ۇلكەن وزگەرىستەر بولدى. ءۇش شاقىرىمعا ارنايى سۋ كانالىن تارتقىزىپ, وزەنگە اكەلىپ قۇيعىزدى. ءار كوشەدەگى قاجەتتى جەرلەرگە كوپىر سالىندى. كۇن ساناپ اۋىلدىڭ ءسان-سالتاناتىن ارتتىرعان اسەم ۇيلەر مەن عيماراتتار كوپتەپ بوي كوتەرۋدە. ءبىرنەشە كوشە جولدارىنا, تروتۋارلارعا اسفالت توسەلگەنىنە حالىق العىسىن ايتىپ وتىر...». ءيا, ۇشقوڭىر – مەيماندوس, مەرەيى تاسىعان اياۋلى مەكەن. بۇگىنگى زامانعا يكەمدەلىپ, كوركەيىپ, ساۋلەتى مەن داۋلەتى ارتىپ, بەرەكەسى ورتايماعان ۇشقوڭىرلىقتار بىرلىكتەرىن وسىلاي بەكەمدەي تۇسكەن. ۇلكەن-كىشىسىنە ىزەت ءبىلدىرىپ, سىيلاستىعى جاراسقان ەلدى مەكەندە ەلباسىنىڭ تۋىپ-ءوسىپ, بالالىق شاعىن وتكىزگەن قارا شاڭىراقتىڭ دا ءتۇتىنى ءتۇزۋ شىعىپ, وتى وشپەي مازداپ تۇر. ءبىر قاراعاندا, ۇلكەن جولدىڭ بويىنا ورىن تەپكەن قاراپايىم اۋىل ادامدارى تاڭمەن تالاسا تۇرىپ, ءبىرى مالىن جايعاپ, ءبىرى باقشاسىن باپتاپ قوڭىرتوبەل تىرشىلىك كەشسە, ال كەشكىلىك ەل ورىنعا وتىرعاندا تەلەارنالارعا ءۇڭىلىپ, قازاقستانداعى بەيبىت تە باقۋاتتى ءومىردى ءوز قولىمەن جاساعان ەلباسىنىڭ جەرلەستەرى بولعانىنا كەۋدەلەرىن ماقتانىش سەزىمى كەرنەپ, سول ادامنىڭ ىشتەي اماندىعىن تىلەپ وتىرعانى... گۇلزەينەپ سادىرقىزى, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى وبلىسى, قاراساي اۋدانى
