قازاقستاننىڭ ءىرى ۇيىمعا مۇشە بولۋى تۋرالى جاڭالىق قازاقستاندىقتار اراسىندا كەڭ تالقىلانىپ جاتىر. وسىعان وراي پىكىرىن بىلمەك بولىپ, «قازاقستان كورەيلەرى اسسوتسياتسياسى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى اقتاۋ فيليالىنىڭ ءتورايىمى رايسا مادەنوۆانى سۇحباتقا تارتقان ەدىك.
– رايسا يۆانقىزى, قازاقستاننىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇراقتى ەمەس مۇشەلىككە سايلانۋىن قالاي باعالار ەدىڭىز؟
– ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن بۇل – بيىك بەلەس, ۇلكەن مارتەبە. ويتكەنى, قانداي بولماسىن الەمدىك دەڭگەيدەگى بيىكتەردەن كورىنۋ, حالىقارالىق ءمارتەبەلى ورىنداردان تابىلۋ – ەلىمىزدىڭ مەرەيىن كوتەرۋگە, قازاقستاندى سىرتقا تانىتا, مويىنداتا تۇسۋگە عانا قىزمەت ەتەدى. بۇل جامان با؟ بۇل ءوز كەزەگىندە قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن نىعايتا تۇسۋىنە, وزگەلەردىڭ وسى مەملەكەتپەن ساناسۋىنا اسەر ەتەتىن بولادى. سوندىقتان, اڭگىمە تۇراقتى مۇشەلىك پە, ۋاقىتشا مۇشەلىك پە – وندا ەمەس, اڭگىمە قازاقستاننىڭ باسەكەلەسىنەن وق بويى وزىپ شىعىپ, وسى ۇيىمعا مۇشە بولۋىندا جاتىر. مەن بۇل جاڭالىقتى قازاقستاننىڭ ابىرويىن كوتەرە تۇسكەن وقيعا بولدى دەپ ەسەپتەيمىن. مەملەكەتىمىز حالىقارالىق جيىندارعا قاتىسىپ, ءسۇيكىمدى كەلبەتىمەن تانىلىپ كەلە جاتىر, بۇل وقيعانى سول جەتىستىكتەردىڭ, جاڭالىقتاردىڭ جالعاسى, بيىك بەلەستەردىڭ ءبىرى دەۋگە بولادى.
– اتالمىش ۇيىمنىڭ ماڭىزى قانشالىقتى جانە وعان مۇشە بولۋ قازاقستانعا نە بەرەدى؟
– بۇل ۇيىم – جاھاندىق قاۋىپسىزدىك پەن بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋعا وكىلەتتەنگەن ەڭ ماڭىزدى ساياسي ورگان. ءوز ۇستانىمىندا ۇدايى بەيبىتشىلىكتى ناسيحاتتاپ, الەم ەلدەرىن ءوزارا ىمىراشىلدىققا شاقىرىپ, تاتۋلىق جولىن ۇستانىپ تا, ۇسىنىپ تا كەلە جاتقان قازاقستان ءوز ۇستانىمىنىڭ شىنايىلىعىن دالەلدەي الدى جانە اقش, قىتاي, ۇلىبريتانيا, رەسەي جانە فرانتسيا سياقتى بەس ءىرى تۇراقتى مۇشەسى بار, وزگە ون ۋاقىتشا مۇشەسى بار ىرگەلى ۇيىمعا ارالاسۋ ارقىلى بەيبىتشىلىك ۇستانىمىن اۋقىمدى كولەمدە ايتۋ, ءمۇمكىندىگىنشە جۇزەگە اسىرۋ تەتىگىنە قول جەتكىزدى.
ەكونوميكالىق قيىندىق كەزەڭىندە, ءدال قازىرگىدەي الەمدى ءتۇرلى جارىلىستار ءدۇمپۋى مەن قىرعيقاباق كەلىسپەۋشىلىكتەر شىرماعان ساتتە قازاقستان ءۇشىن العا ۇمتىلۋ, الىپ ەلدەرمەن تىزگىندەس بولۋ ماڭىزدى. كىم ەكەنىڭدى ەشكىم تانىمايتىن, ايتار ءسوزى جوق بۇيىعى مەملەكەتپەن ەشكىم ساناسپايدى دا, ەشكىم ەلەمەيدى دە. مۇنداي جاعدايدا تاۋەلسىزدىكتەن ايىرىلىپ قالۋ قاۋپى دە جوعارى. سوندىقتان, قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى اراسىنان العاشقى بولىپ جانە ازيا-تىنىق مۇحيتى ەلدەرى توبىنان ۇزدىك شىعىپ, ەكى جىل مەرزىمگە اتالمىش ۇيىمعا ءمۇشەلىككە سايلانعانىنا قۋانۋىمىز كەرەك. 138 مەملەكەتتىڭ قازاقستاندى قولداعانىن, باسەكەلەس بولعان تايلاند كورولدىگى ءۇشىن تەك 50-دەن استام مەملەكەتتىڭ داۋىس بەرگەنىن ءبىلىپ وتىرمىز. ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆتىڭ «بۇگىنگى ناتيجە – قازاقستاننىڭ جانە ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جەكە تۇلعاسىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بيىك بەدەلىنىڭ, ونىڭ جاھاندىق جانە ءوڭىرلىك ماسەلەلەردى رەتتەۋگە, يادرولىق قارۋسىزدانۋ مەن تاراتپاۋ ماسەلەلەرىن ىلگەرىلەتۋگە قوسقان بىرەگەي ۇلەسىنىڭ جارقىن ايعاعى» دەۋى – دۇرىس بەرىلگەن باعا. 2017 جىلى ءوزى مۇشەلىك قىزمەتىنە كىرىسەتىن ەلىمىزگە ساتتىلىك تىلەيمىز جانە ءتۇرلى ۇلتتاردىڭ تاتۋ-ءتاتتى ورداسىنا اينالعان قازاقستاننىڭ بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ باعىتىنداعى ۇستانىمى ءوزگەلەرگە ساباق بولسا ەكەن دەپ تىلەيمىن.
– راحمەت.
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
ماڭعىستاۋ وبلىسى
قازاقستاننىڭ ءىرى ۇيىمعا مۇشە بولۋى تۋرالى جاڭالىق قازاقستاندىقتار اراسىندا كەڭ تالقىلانىپ جاتىر. وسىعان وراي پىكىرىن بىلمەك بولىپ, «قازاقستان كورەيلەرى اسسوتسياتسياسى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى اقتاۋ فيليالىنىڭ ءتورايىمى رايسا مادەنوۆانى سۇحباتقا تارتقان ەدىك.
– رايسا يۆانقىزى, قازاقستاننىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇراقتى ەمەس مۇشەلىككە سايلانۋىن قالاي باعالار ەدىڭىز؟
– ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن بۇل – بيىك بەلەس, ۇلكەن مارتەبە. ويتكەنى, قانداي بولماسىن الەمدىك دەڭگەيدەگى بيىكتەردەن كورىنۋ, حالىقارالىق ءمارتەبەلى ورىنداردان تابىلۋ – ەلىمىزدىڭ مەرەيىن كوتەرۋگە, قازاقستاندى سىرتقا تانىتا, مويىنداتا تۇسۋگە عانا قىزمەت ەتەدى. بۇل جامان با؟ بۇل ءوز كەزەگىندە قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن نىعايتا تۇسۋىنە, وزگەلەردىڭ وسى مەملەكەتپەن ساناسۋىنا اسەر ەتەتىن بولادى. سوندىقتان, اڭگىمە تۇراقتى مۇشەلىك پە, ۋاقىتشا مۇشەلىك پە – وندا ەمەس, اڭگىمە قازاقستاننىڭ باسەكەلەسىنەن وق بويى وزىپ شىعىپ, وسى ۇيىمعا مۇشە بولۋىندا جاتىر. مەن بۇل جاڭالىقتى قازاقستاننىڭ ابىرويىن كوتەرە تۇسكەن وقيعا بولدى دەپ ەسەپتەيمىن. مەملەكەتىمىز حالىقارالىق جيىندارعا قاتىسىپ, ءسۇيكىمدى كەلبەتىمەن تانىلىپ كەلە جاتىر, بۇل وقيعانى سول جەتىستىكتەردىڭ, جاڭالىقتاردىڭ جالعاسى, بيىك بەلەستەردىڭ ءبىرى دەۋگە بولادى.
– اتالمىش ۇيىمنىڭ ماڭىزى قانشالىقتى جانە وعان مۇشە بولۋ قازاقستانعا نە بەرەدى؟
– بۇل ۇيىم – جاھاندىق قاۋىپسىزدىك پەن بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋعا وكىلەتتەنگەن ەڭ ماڭىزدى ساياسي ورگان. ءوز ۇستانىمىندا ۇدايى بەيبىتشىلىكتى ناسيحاتتاپ, الەم ەلدەرىن ءوزارا ىمىراشىلدىققا شاقىرىپ, تاتۋلىق جولىن ۇستانىپ تا, ۇسىنىپ تا كەلە جاتقان قازاقستان ءوز ۇستانىمىنىڭ شىنايىلىعىن دالەلدەي الدى جانە اقش, قىتاي, ۇلىبريتانيا, رەسەي جانە فرانتسيا سياقتى بەس ءىرى تۇراقتى مۇشەسى بار, وزگە ون ۋاقىتشا مۇشەسى بار ىرگەلى ۇيىمعا ارالاسۋ ارقىلى بەيبىتشىلىك ۇستانىمىن اۋقىمدى كولەمدە ايتۋ, ءمۇمكىندىگىنشە جۇزەگە اسىرۋ تەتىگىنە قول جەتكىزدى.
ەكونوميكالىق قيىندىق كەزەڭىندە, ءدال قازىرگىدەي الەمدى ءتۇرلى جارىلىستار ءدۇمپۋى مەن قىرعيقاباق كەلىسپەۋشىلىكتەر شىرماعان ساتتە قازاقستان ءۇشىن العا ۇمتىلۋ, الىپ ەلدەرمەن تىزگىندەس بولۋ ماڭىزدى. كىم ەكەنىڭدى ەشكىم تانىمايتىن, ايتار ءسوزى جوق بۇيىعى مەملەكەتپەن ەشكىم ساناسپايدى دا, ەشكىم ەلەمەيدى دە. مۇنداي جاعدايدا تاۋەلسىزدىكتەن ايىرىلىپ قالۋ قاۋپى دە جوعارى. سوندىقتان, قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى اراسىنان العاشقى بولىپ جانە ازيا-تىنىق مۇحيتى ەلدەرى توبىنان ۇزدىك شىعىپ, ەكى جىل مەرزىمگە اتالمىش ۇيىمعا ءمۇشەلىككە سايلانعانىنا قۋانۋىمىز كەرەك. 138 مەملەكەتتىڭ قازاقستاندى قولداعانىن, باسەكەلەس بولعان تايلاند كورولدىگى ءۇشىن تەك 50-دەن استام مەملەكەتتىڭ داۋىس بەرگەنىن ءبىلىپ وتىرمىز. ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆتىڭ «بۇگىنگى ناتيجە – قازاقستاننىڭ جانە ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جەكە تۇلعاسىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بيىك بەدەلىنىڭ, ونىڭ جاھاندىق جانە ءوڭىرلىك ماسەلەلەردى رەتتەۋگە, يادرولىق قارۋسىزدانۋ مەن تاراتپاۋ ماسەلەلەرىن ىلگەرىلەتۋگە قوسقان بىرەگەي ۇلەسىنىڭ جارقىن ايعاعى» دەۋى – دۇرىس بەرىلگەن باعا. 2017 جىلى ءوزى مۇشەلىك قىزمەتىنە كىرىسەتىن ەلىمىزگە ساتتىلىك تىلەيمىز جانە ءتۇرلى ۇلتتاردىڭ تاتۋ-ءتاتتى ورداسىنا اينالعان قازاقستاننىڭ بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ باعىتىنداعى ۇستانىمى ءوزگەلەرگە ساباق بولسا ەكەن دەپ تىلەيمىن.
– راحمەت.
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
ماڭعىستاۋ وبلىسى
سوڭعى جاڭالىقتار
جەتىسۋ وبلىسىندا سيۆەرس الما اعاشى گۇلدەدى
ايماقتار • كەشە
استانادا «مۇز ايدىنىنداعى چەمپيوندار» شوۋى ءوتتى
ەلوردا • كەشە
الداعى كۇندەرى اۋا رايى قانداي بولادى؟
اۋا رايى • كەشە
«تازا قازاقستان»: كەلەشەك مەكتەپتەرىنىڭ وقۋشىلارى ەكواكتسياعا قاتىستى
«تازا قازاقستان» • كەشە
تۇركىستان وبلىسىندا ەكى كوپىردى سۋ شايىپ كەتتى
ايماقتار • كەشە
بيىل ەلىمىزدە اسكەري پاراد وتپەيدى
اسكەر • كەشە
