اشىق تالقىلاۋ الاڭى

«كۇلتوبەنىڭ باسىندا – كۇندە جيىن». وسى ءبىر ماتەلگە اينالىپ كەتكەن ءسوز قاجىعان كىسىنىڭ اتىنان ايتىلعانداي كورىنەدى بىزگە. ايتپەسە, كۇلتوبەنىڭ قانداي كىناسى بار ءدال وسى تۇستا. قايتا كۇلتوبە كەزىندە ەلدىك ماسەلەلەردى كەڭەسە وتىرىپ شەشەتىن ىرگەلى ورتالىق بولعانى انىق. تاريحتا سولاي تاڭبالانعان دا. سونداي كەلەلى ماسەلەنىڭ ءتۇيىنءى تارقاتىلۋى ۇزاققا سوزىلىپ, كۇن سايىن باس قوسقاننان ابدەن شارشاعان دۋالى اۋىزدان شىققان ءسوز قىرىق رۋلى ەلگە تاراپ كەتكەن-اۋ, شاماسى. ايتپەسە, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, كۇلتوبە حالىقتىڭ كوكەيىندەگى قوزداعان تۇيتكىلدى ماسەلە­لەردىڭ ءتىنىن اجىراتقان ەركىن ەلدىڭ ەرەك ورنى بولعانى انىق. كۇلتوبە دەگەننەن شىعادى, كەشە ەلوردانىڭ تورىندە وتكەن ءبىر جيىندى كۇلتوبە كەڭەسىنىڭ جۇقاناسىنا بالاعان جايىمىز بار. ول – زاماناۋي ءۇردىس, ياعني ينتەرنەت ارقىلى جۇزەگە اساتىن ونلاين-پەتيتسيا ينستيتۋتى. ايتپەسە, كۇل­توبە كەڭەسى مەن ونلاين-پەتيتسيانىڭ ماقساتى ءبىر – ەل ىشىندەگى قوردالانعان ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋ. كەلەلى جيىننىڭ وتۋىنە «قازاق­ستان-2050» جالپىۇلتتىق قوزعالىسى مۇرىندىق بولىپ, وعان «سامۇرىق-قازىنا» دەمەۋشىلىك جاساپتى. رەسمي ونلاين-پەتيتسيا ينستيتۋتىن قۇرۋ تۋرالى جوبامەن ەرسايىن وسپانوۆ تانىستىردى. تۇجىرىمدامانى جاساعان زاڭگەرلەر توبىنىڭ جەتەكشىسى. جەتەكشىنىڭ ايتقانىنا دەن قويار بولساق, ونلاين-پەتيتسيا قوعامدىق پىكىردى زەردەلەۋ بارىسىندا باسقالارعا قاراعاندا ەڭ وڭتايلى ءارى ماڭىزدى زاماناۋي قۇرال بولىپ تابىلادى. بۇل الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى ەلدەرىندە بيلىك پەن بۇقارا اراسىنداعى ءوزارا بايلانىستى تەرەڭدەتۋ ماقساتىندا پايدالانىلىپ تا ءجۇر. ماسەلەن, اقش, ۇلىبريتانيا, فران­تسيا, گەرمانيا, رەسەي مەن ۋكراينادا ون­لاين-پەتيتسيا ارقىلى قوعامنىڭ تامىر ءبۇل­كىلىن تارازىلاپ, سوعان سايكەس شەشىم قابىلدانىپ وتىرادى ەكەن. ونلاين-پەتيتسيا ينتەرنەت ارقىلى جۇرگىزىلەتىن بولعاندىقتان, ينتەرنەت پەن اقپاراتتىق تەحنولوگيالارعا قولجەتىم­دىلىك پەن ونى پايدالانۋ كولەمىنىڭ جەتكىلىكتى بولۋى باستى ءرول اتقارادى. بۇل جاعىنان قازاقستاندىقتاردىڭ مۇمكىندىگى بار (54,9%). وعان قوسا, ازاماتتاردىڭ ماڭىزدى قوعامدىق ماسەلەلەر توڭىرەگىندە پىكىر بىلدىرۋگە جانە ونىڭ مەملەكەت تاراپىنان شەشىلۋىنە ىقپال ەتۋىنە دايىن بولۋى دا قاجەت. وزەكتى ماسەلەلەر ايماقتىق جانە رەسپۋب­ليكالىق باستاما ارقىلى قوزعا­لىپ, سول دەڭگەيدە قۇزىرلى ورىندار­دىڭ نازارىنا ۇسىنىلادى. ارينە, كۇن تارتىبىنە قويىلعان ماسەلەلەر مازمۇنى زاڭعا سايكەس بولۋى كەرەك. ياعني, ول كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىمدى, باسقارۋ ءتارتىبىن كۇشپەن وزگەرتۋگە, قانداي دا ءبىر الەۋمەتتىك ارانداتۋشىلىققا شاقىر­ماۋى ءتيىس. ونلاين-پەتيتسياعا شىعا­رىلعان ءوتىنىش, ۇندەۋدىڭ سۋبەكتىلەرى دە ونىڭ مازمۇنىنا بايلانىستى قۇزىرەتتىلىك شەڭبەرىنە قاراي اۋدان, قالا اكىمدەرىنەن باستاپ, پارلامەنتكە, پرەمەر-مينيسترگە جانە تاعى باسقالارعا جولدانادى. ونلاين-پەتيتسيا قاجەتتى ساندىق شەكتى جيناعاننان كەيىن, 3 جۇمىس كۇنى ىشىندە ءوتىنىش سۋبەكتىسىنە جانە ايماقتىق قوعامدىق كەڭەسكە جىبەرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. قاجەتتى ساندىق شەك دەمەكشى, ماسەلەن, ايماقتىق دەڭگەيدەگى باستامانى 5000 ادام, ال رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى باستامانى 15 000 ادام قولداپ داۋىس بەرۋى ءتيىس. تيەسىلى داۋىس جينالعان سوڭ عانا ءوتىنىش قۇزىرلى ورىنعا جولدانادى. پەتيتسيا 30 كۇن ىشىندە قارالىپ, باستاماشى جانە قوعامدىق كەڭەستەردىڭ قاتىسۋىمەن ءوتىنىش سۋبەكتىسى تىڭداۋ وتكىزگەننەن كەيىن ونىڭ رەسمي جاۋابى مەن ەسەبى پورتالدا جاريالانادى. تۇجىرىمداما جاساۋشىلاردىڭ ايتقانىنداي, ونلاين-پەتيتسيا بويىنشا ءوتىنىش جانە داۋىس بەرەتىن ونلاين-پلاتفورما e-gov ەلەكتروندى ۇكىمەت پورتالى نەمەسە ونىمەن ۇلەستەس ونلاين-رەسۋرس بولادى. ساراپشىلاردىڭ ايتقانىنا قۇلاق تۇرسەك, ونلاين-پەتيتسيانى ۋاقىتتىڭ تالابى دۇنيەگە اكەلگەندىگى بايقالادى. ساراپشى ايدوس سارىم بيلىك پەن حالىقتىڭ اراسىنداعى بايلانىس ورناتۋدا ونلاين-پەتيتسيا ەڭ ءتيىمدى جول بولىپ تابىلاتىندىعىن ءبىلدىردى. قوعامدىق پىكىردى زەرتتەۋدە ونىڭ ءرولى جوعارى ەكەندىگىنە ساراپشى جان-جاقتى توقتالدى. ونلاين-پەتيتسيانى ىسكە قوسۋ ارقىلى ۇتىمدىلىق باسىم بولاتىنىنا, ەڭ باس­تىسى, ونىڭ ەلدىڭ بىرلىگىن, تۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋدە ىقپالى زور ەكەنىنە باسا نازار اۋداردى. ساراپشى ولجاس حۋدايبەرگەنوۆ تە ونلاين-پەتيتسيا ينستيتۋتى يدەياسىنىڭ وبەكتيۆتى قاجەتتىلىك ەكەنىن ءبىلدىردى. ول ءوز كەزەگىندە حالىق پەن بيلىكتىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن سەنىمىن ارتتىراتىندىعىنا توقتالدى. باسقا ساراپشىلار دا ونلاين-پەتيتسيانىڭ ەل ىشىندە قوردالانعان وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ بارىسىندا بيلىك پەن حالىقتىڭ اراسىن جاقىنداتىپ, ءوزارا سەنىمدى ورنىقتىرۋداعى ەرەكشە ينستيتۋت بولاتىندىعىنا سەنىم ءبىلدىردى. سونىمەن, زامانانىڭ تالابىنان تۋعان ونلاين-پەتيتسيا دۇنيەگە كەلىپ جاتىر. باعزى بابالاردىڭ كۇلتوبە كەڭەسىنىڭ ورنىن باساتىن ينستيتۋت. الدىڭعىسىنىڭ «كۇندە جيىن جاساماي», كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتىپ, حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن ىرگەلى ورتالىق بولاتىندىعىنا سەنگىمىز كەلەدى. عابيت ىسكەندەر ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»