قوماقتى ساياسي تابىس
قازاقستان ءبىرىنشى رەت بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە سايلانىپ وتىر. اتالعان ۇيىمنىڭ باس اسسامبلەياسىندا 138 مەملەكەتتىڭ قازاقستاندى قولداپ داۋىس بەرگەنىنىڭ ءوزى ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلىن كورسەتەدى.
ەلىمىزدىڭ ماڭىزدى وسى ۇيىمعا مۇشە بولعاندىعىن ەل تۇرعىندارى ۇلكەن جاڭالىق رەتىندە قابىل الدى. بۇل تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا بولىپ وتىرعان ايتارلىقتاي وقيعا ەكەنى انىق. شيرەك عاسىردىڭ ىشىندە مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋدىڭ بارلىق كەزەڭىنەن وتتىك جانە ەلدىڭ ىرگەتاسىن نىعايتا بىلدىك. ەندى دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ماقساتىن العا قويىپ وتىرمىز. الەمنىڭ 150-دەن استام مەملەكەتىمەن دوستىق-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناس ورناتتىق. كورشى ەلدەرمەن ماڭگىلىك دوستىق تۋرالى شارت جاساستىق. الەمدىك قوعامداستىقتىڭ تولىققاندى مۇشەسى بولدىق.
ەندى مىنە, بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مۇشەلىگىنە سايلانۋىمىز ۇلكەن ماڭىزعا يە ەكەنىن اڭعارۋىمىز كەرەك. ويتكەنى, بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ بەس تۇراقتى جانە ون تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بار. اتالعان كەڭەسكە مۇشە بولعان 15 ەل الەم تاعدىرىن ايقىندايدى دەسەك, ارتىق بولماس.
قازاقستان 25 جىل بۇرىن ءوز الدىنا قويعان ماقساتىنا كەزەڭ-كەزەڭمەن, تابىستى جەتىپ كەلە جاتقانىن الەم جۇرتشىلىعى كورىپ وتىر. قابىلداعان باعدارلامالاردى ورىندادىق. بۇۇ دەكلاراتسيالارى, بەيبىتشىلىكتى قولداۋ جولىنداعى الەمدىك ماڭىزى بار باسقا دا حالىقارالىق قۇجاتتاردى قابىلدادىق. قانداي ماسەلەگە دە ءۇلكەن ماڭىز بەرىپ قارادىق. مۇنىڭ سىرتىندا, ءبىزدىڭ ەلباسىمىز – قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «الەم. XXI عاسىر» اتتى مانيفەسىن دۇنيەجۇزىنىڭ نازارىنا ۇسىندى. وندا يادرولىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى تۇگەل قامتىلعان بولاتىن. ەلباسى حالىقارالىق قارۋسىزدانۋ ۇدەرىستەرىن جاڭا تاريحي جاعدايلارعا بەيىمدەۋ, سوعىستار مەن جانجالداردىڭ الدىن الۋ, ورنىقتى الەمنىڭ گەوگرافياسىن قالىپتاستىرۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. جەر شارىن يادرولىق قارۋدان ازات قۇرلىققا اينالدىرۋ ماقساتىن العا قويدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتاپ كورسەتكەنىندەي, بۇگىنگى تاڭداعى ەڭ ماڭىزدى ماسەلە – يادرولىق جانە باسقا دا جاپپاي-قىرىپ جوياتىن قارۋدان تولىقتاي ازات الەمگە قاراي دايەكتىلىكپەن ىلگەرىلەۋ. بۇل باعىتتا ماڭىزدى قادام قازىردىڭ وزىندە جاسالىپ وتىر. 2015 جىلدىڭ 7 جەلتوقسانىندا بۇۇ باس اسسامبلەياسى قازاقستاننىڭ باستاماسى بويىنشا يادرولىق قارۋدان ازات الەم قۇرۋ تۋرالى جالپىعا ورتاق دەكلاراتسيا قابىلدادى. بۇل سوعىس قارۋلارىنان ازات الەمگە قاراي جاسالعان قادامنىڭ ءبىرى بولماق. 1991 جىلى الەمدە العاش بولىپ قازاقستان سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جاپتى. ءبىزدىڭ ەلدىڭ بۇل قادامىن بەيبىتشىلىكتى قولدايتىن الەم جۇرتشىلىعى جوعارى باعالاپ وتىر.
وسى ورايدا, ەلباسى ۇسىنعان مانيفەستە قامتىلعان كەشەندى ماسەلەلەر بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ماقسات-مۇددەسىمەن تولىقتاي سايكەس كەلىپ وتىرعانىن اتاپ وتەر ەدىم.
ەگەر ءبىز ءبارىمىز كۇن سايىن پرەزيدەنتتىڭ ءوزى باستاپ, بارلىق ۇيىمدار, بارلىق ساياسي پارتيالار, ءبىزدىڭ قوعامدىق ينستيتۋتتار بولىپ, ەل تۇرعىندارىنىڭ ءبىرلىگىن ساقتاۋ جولىندا ەڭبەك ەتپەگەن بولساق, قازاقستانداعى تۇراقتىلىق تۋرالى ايتۋدىڭ ءوزى مۇمكىن بولماس ەدى.
ءبىز بۇگىن قالىپتاسقان مەملەكەت بولدىق دەپ سەنىمدى تۇردە مالىمدەپ وتىرمىز. سونىمەن بىرگە, بىرلىگى مىقتى حالىق بولىپ قالىپتاستىق دەپ تە ماقتانىشپەن ايتا الامىز. ءبىز قانداي ماقسات جولىندا العا باسىپ بارا جاتقانىمىزدى ايقىن بىلەمىز. ماڭگىلىك ەل قۇرۋ جولىندا قانداي قادامدار جاسايتىنىمىزدى انىقتادىق جانە ونى قانداي قۇقىقتىق كەڭىستىكتە جۇزەگە اسىراتىنىمىزدى دا ناقتىلاپ الدىق. ويتكەنى, پارلامەنت ءبىزدىڭ بارلىق رەفورمالارىمىزدىڭ زاڭنامالىق تۇرعىدا قامتاماسىز ەتىلۋى ءۇشىن قىزمەت جاساپ كەلەدى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعى ىشىندە ءبىز ىشكى تۇتاستىعىمىزدى ساقتاي وتىرىپ, جاھاندىق ماسەلەلەرگە ارالاسا الاتىنىمىزعا ءبىرىنشى كەزەكتە ءوزىمىزدىڭ كوزىمىزدى جەتكىزدىك, سونداي-اق حالقىمىزدىڭ جانە الەم جۇرتشىلىعىنىڭ كوزىن جەتكىزە بىلدىك. ەلباسىمىزدىڭ الەم الدىنداعى بەدەلى وتە جوعارى ەكەنىن الەمنىڭ تانىمال ساياساتكەرلەرى جاھاندىق ماسەلەلەردىڭ بارلىق پارامەترلەرى بويىنشا كەڭەسىپ وتىراتىنىنان-اق انىق كورۋگە بولادى. الەمنىڭ قايبىر تۇكپىرىندە داۋ, جانجالدار مەن قاقتىعىستار بولىپ, ساياسي داعدارىستار تۋىنداي قالعان جاعدايدا, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ كەمەڭگەرلىك كەڭەسىنە جۇگىنەدى. ونى ومىردە كورىپ ءجۇرمىز, ايتالىق, ۋكراينا مەن رەسەي, رەسەي مەن تۇركيا جانە باسقا دا ايماقتار اراسىنداعى ساياسي داعدارىستار مەن ءتۇسىنىسپەۋشىلىكتەر بولعاندا, ولاردى توقتام جاساۋعا, بارلىق ماسەلەنى بەيبىت جولمەن شەشۋگە شاقىرعان ءبىزدىڭ ەلدىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بولاتىن.
بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى قابىلداعان كەز كەلگەن شەشىمدى, ايقىنداعان مىندەتتەردى ەندى ءبىز دە ورىنداي الامىز. ول ءۇشىن ءبىزدىڭ تاجىريبەمىز دە, بارلىق ءمۇمكىندىگىمىز دە بار.
قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە سايلانۋى ءبىرتۇتاس حالقىمىزدىڭ تولىمدى تابىسى جانە جارقىن جەتىستىگى دەر ەدىم. بۇل – قوماقتى ساياسي تابىس. بۇل قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەمدىك ساياساتتاعى ءرولى مەن ەڭبەگىن جوعارى باعالاۋ دەپ بىلەمىن. بۇل – قازاقستان حالقىنىڭ ءرولى مەن ورنىن تانىپ-ءبىلۋى. قازاقستاندى الەمدەگى ەڭ جوعارى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى تەڭ قۇقىقتى ساياسي ءرولى زور ەل رەتىندە تانۋى ەكەنىن باسا ايتار ەدىم.
سوندىقتان مەن ەلىمىزدىڭ بارشا حالقىن وسى ءبىر ايرىقشا وقيعامەن قۇتتىقتايمىن. كىم قازاقستاندى ءوز وتانىم دەپ سۇيەتىن بولسا, سول ءۇشىن بۇل ۇلكەن مارتەبە دەپ ەسەپتەيمىن.
احمەت مۇرادوۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ
دەپۋتاتى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ مۇشەسى
بەلەستەر بيىكتەي بەرەدى
قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ شيرەك عاسىرىنا قادام باسقان سايىن ەلىمىزدىڭ ۇلىقتىعىن دارىپتەيتىن وقيعالار لەگى قالىڭداي تۇسۋدە. ءبىز ماقتاناتىنداي جاعدايلار بار. ونى الەم قاۋىمداستىعى مويىنداپ وتىر. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازيا توبى مەملەكەتتەرىنىڭ اتىنان بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ 2017-2018 جىلدارعا تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولىپ سايلانۋىن مەرەي تىزبەسىنىڭ بيىگىنە قوسامىز. تاريحىمىزدا بۇرىن بولماعان وقيعا كەشەگى 28 ماۋسىمدا, نيۋ-يوركتە, بۇۇ باس اسسامبلەياسىندا وتكەن داۋىس بەرۋدىڭ ءناتيجەسىندە ءمالىم بولدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسىناۋ وقيعاعا قاتىستى حالقىمىزعا ارناعان ۇندەۋىندە: «بۇل كەڭەس – بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ جارعىسىمەن «حالىقارالىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتىڭ باستى جاۋاپكەرشىلىگى» جۇكتەلگەن, تۇراقتى جۇمىس جاسايتىن ورگان. ەلىمىزدىڭ وعان سايلانۋى – قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلى مەن ەڭبەگىنىڭ مويىندالۋى دەگەن ءسوز», دەپ ايرىقشا اتاپ كورسەتتى. مۇنىڭ استارىندا ەلىمىزدى اسپانداتاتىن دا, تۇڭعيىق ويلارعا بويلاتاتىن دا ماسەلەلەر جاتقاندىعى بەلگىلى. ويتكەنى, ۇلان-عايىر مەرەيگە الەم تىنىسىنداعى الاساپىران ساتتەر تىزبەگىندە جەتىپ وتىرمىز. ءبىزدىڭ ەلىمىز بەيبىتشىلىكتى, قاۋىپسىزدىكتى جانە ورنىقتى دامۋدى جاقتايتىنىن تاۋەلسىزدىك جىلدارىنىڭ بارىندە ءوزىنىڭ ناقتى ىستەرىمەن دالەلدەپ كەلەدى. بۇل عالامتور تورىندەگى جاۋاپكەرشىلىگىمىزدى ەسەلەي تۇسپەك. ياعني, قازاقستان عاجاپستان داۋىرىندەگى ۇمتىلىستارىمەن كوزگە تۇسەتىن شاق تۋدى. بىزگە الەمدىك قوعامداستىقتىڭ مۇنداي سەنىم كورسەتۋى مەملەكەتىمىزدىڭ قارقىندى دامۋىنا جانە بەرەكە-بىرلىگىمىزگە تىكەلەي بايلانىستى بولماق. قازىر بەيقام وتىراتىن جاعداي ەمەس. الەمدىك قاۋىمداستىق سەنىم مانداتىن جايدان-جاي بەرە قويمايدى. قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مۇشەلىگىنە سايلانۋى حالىق تاعدىرىنداعى قۇبىلىس تۇرىندەگى وقيعا. بۇل ەلباسىنىڭ سوزىمەن ايتقاندا, تەك ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ عانا ەمەس, سونداي-اق, بۇعان دەيىن ەشقاشان حالىقارالىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىككە جاۋاپ بەرەتىن ورگاندا وكىلەتتىلىك ەتپەگەن بۇكىل ورتالىق ازيا ءسۋبوڭىرىنىڭ دە تابىسى. ەندىگى جەردە قازاق ەلى جاھاندىق پروبلەمالاردى شەشۋدىڭ جولدارىن ىزدەستىرۋگە سۇبەلى ۇلەس قوساتىن بولادى. تۇراقتى جانە قاۋىپسىز الەم – بۇل ازاماتتارىمىز بەن بالالارىمىز ءۇشىن اسا قاجەتتى قۇندىلىق. «ناق سوندىقتان قازاقستان بولاشاق قازىرگىدەن دە سەنىمدىرەك جانە يگىلىكتىرەك بولۋى ءۇشىن وزىنە بەرىلگەن مۇمكىندىكتى پايدالانىپ قالۋعا ۇمتىلاتىن بولادى. ءبىز جاھاندىق قوعامداستىقتىڭ نازارىن بۇعان دەيىنگى كوكەيكەستى باستامالارىمىزعا اۋدارۋ نيەتىندەمىز. ولار يادرولىق قارۋ مەن سوعىس ۆيرۋستارىنان جانە جانجالداردان ازات الەم قۇرۋعا باعىتتالعان». نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ وسىناۋ سوزدەرى قازاقستان حالقىنىڭ جۇرەگىنەن شىققان ءپاتۋالى پىكىر دەپ سانايمىن. وسىنىڭ بارلىعى اركىمگە دە قاتىسى بار تولعاقتى ماسەلەلەر ەكەندىگى انىق. «ەلىمىز وسىناۋ زور سەنىمنىڭ ۇدەسىنەن شىعىپ, قازاقستاننىڭ الەمدىك ارەناداعى ابىرويى اسقاقتاي تۇسەرىنە كامىل سەنەمىن!», دەيدى ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز. اتالى ءسوزدىڭ اسقاقتاتاتىن اۋانىنداعى حالقىمىز بەلەستەر بيىگىنەن كورىنە بەرەتىنى كۇمانسىز. بورانباي بەگالين, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر كاسىپوداعى اقمولا وبلىستىق كوميتەتىنىڭ توراعاسى, قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتى كوكشەتاۋ
