ازاتتىقتىڭ ايشىقتى ءرامىزى

ەلىمىز ءۇشىن ءاربىر جىلدىڭ بەل ورتاسىندا الەمگە بەرە­كەلى ءتىر­لىگىن پاش ەتىپ, جاھان­عا جاسام­پاز ىستەرىن جارقى­راتا كورسە­تەتىن ايتۋلى مەم­لەكەتتىك مەرە­كەلەرىنىڭ ءبىرى – استانا كۇنى ەكەنى اقيقات. عاسىرلار بويى ەلدىكتى اڭ­ساپ, ەرلىكتى جىرعا قوسىپ, ەل ور­­تالىعىنىڭ قازىعىن قاعۋ­دى مۇرات تۇتقان اسىل بابا­لارىمىز ءوز زامانىندا «قاشا­عاننىڭ ۇزىن قۇرىعى, اق ور­دانىڭ تىرەۋ سىرىعى» دەپ ۇلى دالانىڭ ەركىندىگى مەن ەڭسە­لىلىگىن ۇلىقتاپ وتكەنى ءمالىم. سول سياقتى استانا – ەگە­مەندىكتىڭ مىزعىماس تۇعىرى, ازاتتىقتىڭ ايشىقتى ءرامىزى. قازاقستان حالقى الداعى استانا كۇنىن ءسۇيىنشى حابارمەن, اقجولتاي جاڭالىقپەن قارسى الاتىنى دا كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنە قۋانىش ۇيالاتۋدا. ەلىمىزدىڭ ورتالىق ازيا ايماعىنان تۇڭعىش رەت بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە ەكى جىل­عا سايلانۋى مەملەكەتىمىزدىڭ ءمار­تەبەسىن اسقاقتاتتى. بۇل ايتۋلى جەڭىس ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى نازارباەۆتىڭ ەلدەگى بىرلىكتى, الەمدەگى قاۋىپ­سىزدىك پەن بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ­عا باعىتتالعان سىندارلى سايا­ساتىنىڭ جەمىسى ەكەنى اقيقات. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ دەڭ­گەيىندەگى بۇل اسقارالى سەنىم مەملەكەتتىلىگىمىز مىزعى­ماس­تىعىنىڭ تاريحي دالەلى, وتانى­مىزدىڭ دارا دامۋىنىڭ ايشىق­تى بەلگىسى, قاستەرلى تاۋەلسىز­دىكتىڭ تولاعاي تابىسى. بيىل مەملەكەتىمىزدىڭ مەرەيلى بەلەستەرىنىڭ ءبىرى – ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى. ازاتتىقتىڭ ارايلى تاڭى اتقان بۇل قاستەرلى دە مارتەبەلى مەيرامدى بۇكىل حالىق بولىپ ەلەۋلى تابىستارمەن, ناتيجەلى كورسەتكىشتەرمەن لايىقتى قارسى الۋ ەلدىگىمىزگە سىن. وتكەن جىلى 30 قاراشادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ حالىق­قا جولداۋىندا اتالعان مەرەكە­نىڭ ماڭىزدىلىعىنا ايرىقشا توقتال­دى. مەملەكەت باسشىسى: «بۇل – تاۋەل­سىزدىكتى نىعايتۋ جولىنداعى ولشەۋسىز ەڭبەگىمىزدىڭ شيرەك عاسىرلىق بەلەسىن قورىتىندىلايتىن مەرەيلى ءسات. تاۋەل­سىزدىكتى باياندى ەتۋ وعان قول جەتكىزۋدەن دە قيىن. مەملەكەتتىگىمىزدىڭ تۇعىرىن مىزعىماستاي نىعايتا ءتۇسۋ ءۇشىن بىزگە ءالى تالاي وتكەلى كۇردەلى, وكپەگى كوپ بۇرالاڭ جولداردان وتۋگە تۋرا كەلەدى», دەگەن سىندارلى پىكىرىن تۇجىرىمدادى. بۇگىنگى تاڭدا تاۋەلسىزدىكتىڭ ءمانى مەن مازمۇنىن, اسىل قۇندىلىعىن حالىققا جەتكىزۋدە ناقتى جۇمىستار قولعا الىندى. ەل پرەزيدەنتىنىڭ «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 25 جىل­دىعىن مەرەكەلەۋ تۋرالى» جارلى­عى جاريالاندى, ارنايى مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرىلىپ, ول تۋرالى ەرەجە مەن كوميسسيانىڭ دەربەس قۇرامى بەكىتىلدى. بىرەگەي جىلدى «بىرلىك پەن جاسامپازدىقتىڭ 25 جىلى» ۇرانىمەن مەرەكەلەۋ تۋرالى تۇجىرىمداما قابىلداندى. سول سەبەپتى, بۇل باعىتتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ شيرەك عاسىرلىق مەرەيتويى – ەل تاريحىنداعى بەتبۇرىستى كەزەڭ ەكەنىن, ول ەلىمىزدى تۇبەگەيلى جاڭعىرتاتىن ۇلى رەفورمالار جيىنتىعى – ۇلت جوسپارىن قارقىندى جۇزەگە اسىرۋ كەزەڭىنە سايكەس كەلىپ وتىرعانىن ەسكەرۋىمىز كەرەك. مەرەيلى جىل ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن ودان ءارى نىعايتىپ, مەملەكەتتىلىك تامىرىن تەرەڭدەتىپ, حالىقتى رۋحاني-مادەني جاعىنان بىرىكتىرە تۇسۋگە, ساباقتاستىق پەن ساتىلاپ دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ ىسىنە سەرپىن بەرۋى ءتيىس. ويتكەنى, تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەلباسىنىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا بارلىق سالالاردا تابىستى رەفورمالار جۇزەگە اسىرىلدى. الەمدەگى ەڭ قارقىندى دامۋشى ەلدەردىڭ ءبىرى اتانىپ, دۇنيەجۇزى ەلدەرىنە سىيلى, ءارى مارتەبەلى مەملەكەت اتاندى. قازاقستان ەلدەگى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى نىعايتىپ, ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق تاتۋلىقتى ساقتاۋدىڭ تاريحي ۇلگىسىن تانىتتى. بەلگىلى نەمىس فيلوسوفى ءنوۆاليستىڭ «انگليا عانا ەمەس, ءاربىر اعىلشىندىقتىڭ ءوزى جەكە ارال» دەگەن ءسوزىن ەسكە الساق, ەلىمىز­دىڭ ەڭ باس­تى بايلىعى – قازاقستان ازا­ماتتارى. سوندىقتان, قاسيەتتى تاۋەل­سىزدىگىمىزدىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدىڭ قول جەتكىزگەن وسى قوماقتى تابىستارىن وتانىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە بەيبىت تىرلىكتە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ءاربىر ازاماتى جانجۇرەگىمەن ايرىقشا سەزىنۋى قاجەت. تاۋەلسىزدىكتىڭ شيرەك عاسىرلىق بەلەسىندەگى تاعى ءبىر تاعىلىمدى قادام – ەلىمىزدە ۇزاق جىلدار اجال ۋىتىن سەپكەن سەمەي يادرولىق سىناق الاڭى­نىڭ ب ءىرجولا جابىلۋى دەر ەدىك. 1991 جىلى 29 تامىزدا ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ «سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جابۋ تۋرالى» داۋىرلىك ءمانى بار تاريحي جارلىعىنا قول قويدى. سونىڭ ناتيجەسىندە, 29 تامىز قازاقستاننىڭ باستاماسىمەن بۇگىنگى تاڭدا يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ حالىقارالىق كۇنى بولىپ بەلگىلەندى. بۇل تۋرالى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ ارنايى قارارى قابىلداندى. بۇل ايتۋلى داتانىڭ ادامزات تاريحىنداعى ماڭىزىن ەسكەرە وتىرىپ, بيىلعى جىلى ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى IV سامميتتە ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ ءوزىنىڭ جاڭا سىرتقى ساياسي باستاماسى – «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىن جاھانعا جاريا ەتتى. ماڭىزدى قۇجات حالىقارالىق تۇرعىدان كەڭ سەرپىلىس تۋعىزىپ, بۇۇ-نىڭ رەسمي قۇجاتتارىنىڭ تىزبەسىنە ەندى. مانيفەست ءوزىنىڭ وزەكتىلىگى مەن مازمۇندىلىعى بويىنشا قازىرگى تاڭدا جەر-جاھاندى الاڭداتىپ وتىرعان اسا ماڭىزدى ماسەلەلەردى قامتۋىمەن بارشا الەم جۇرتشىلىعىنىڭ نازارىنا ىلىكتى. ەلباسىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەي­دەگى تاريحي قۇجاتى قا­زىرگى الەمدىك شيەلەنىستەردىڭ اسقىنىپ كەتكەن تۇسىندا حا­ل­ىق­ارالىق جاعدايدىڭ كۇرەتامىرلى ماسەلەلەرىن سيپاتتاپ بەرۋىمەن دە قۇندى. مەملەكەت باسشىسى دۇنيەجۇزىندەگى دۇمپۋلەرگە سەبەپ بولىپ وتىرعان سان الۋان فاكتورلاردى ساراپتاي وتىرىپ, كوشباسشى ەلدەردىڭ باسشىلارىنا الاڭداۋشىلىقپەن جانە ەرەكشە ىقىلاسپەن قازىرگى الەمدىك قۇرىلىس جۇيەسىندەگى تەڭگەرىمسىزدىكتى ودان ءارى بولدىرماۋعا جانە حالىقارالىق قاۋىپ­سىزدىكتى نىعايتۋعا باعىت­تال­­عان ناقتى شارالاردى قابىل­داۋ­عا شاقىردى. مەملەكەت باسشىسى الەمدىك قۇرىلىسقا سىن-قاتەر توندىرەتىن جاھاندىق جانە وڭىرلىك وزگەرىستەر ورىن الىپ جاتقان­دى­عىنىڭ ءشۇباسىز شىندىعى ايقىن باي­قالىپ تۇرعان جاڭا مىڭ­جىلدىق ماڭىزدى سايا­سي, اسكە­ري جانە گۋمانيتارلىق وقي­عالار­عا تولى ەكەندىگىن ەسكە سالدى. مانيفەستە كورسەتىلگەندەي, بەيبىتشىلىك پەن حالىق­ارالىق قاۋىپسىزدىككە قازىرگى قا­تەرلەردىڭ مۇمكىندىگى مەن ارەكەتى بۇرىنعىلاردان الدەقايدا قاۋىپتى. ولار وسى عاسىردا جاھاندىق سيپات الىپ, وزگە قاۋىپتى سەگمەنتتەردىڭ باسىن قۇرايدى. وسى جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, ەلباسى بەيبىتشىلىك پەن حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى جاھاندىق ىنتىماقتاستىققا قول جەتكىزۋ ارقىلى قامتاماسىز ەتۋدىڭ سىندارلى جولىن ۇسىندى. جاھاندا قالىپتاسقان وسىنداي قاۋىپتى جايتتەردى ەسكەرەر بولساق, الەمدىك ساياسي جانە ەكونوميكالىق تۇراقسىزدىق جاعدايىندا تەك ءبىرتۇتاس جانە بەرىك توپتاسقان ۇلت قانا ءوز تاعدىرىن دەربەس ايقىنداۋعا, بولاشاعىن قۇرۋعا قابىلەتتى بولاتىنىنا تاعى دا انىق كوز جەتكىزەمىز. بيىل ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى اياسىندا «تاۋەلسىزدىك. كەلىسىم. بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت» اتتى كۇن تارتىبىمەن وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XXIV سەسسياسىندا جاھاندىق ترانسفورماتسيا مەن ەكونوميكالىق تۋربۋلەنتتىك كەزەڭىندە قازاقستاندى ىلگەرى دامىتۋدىڭ شارتى رەتىندە بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى جان-جاقتى اشىپ كورسەتىلدى. سونىڭ ءىس جۇزىندەگى ايقىن دايەكتەمەسى رەتىندە اتالعان سەسسيادا «ماڭگىلىك ەل» پاتريوتتىق اكتىسى قابىلداندى. بۇل ءمانى تەرەڭ پاتريوتتىق اكتىنى قابىلداۋ جونىندەگى ۇيعارىم ءبىراز جىلداردان بەرى ەگجەي-تەگجەيلى ەكشەلىپ, تارازىلانىپ, حالىقتىڭ جۇرەگىندەگى اسقاق مۇراتتارى سۇرىپتالعانى بەلگىلى. ايتالىق, ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ 2014 جىلعى 15 جەلتوقساندا تاۋەلسىزدىك كۇنىنە ارنالعان سالتاناتتى جيىندا سويلەگەن سوزىندە: «حالىق ءومىرى ونىڭ كەلەسى ۇرپاعىمەن جالعاسىپ وتىرادى. سوندىقتان حالىقتىڭ ماڭگىلىگى تۋرالى ارماننان اسقاق ارمان جوق. ماڭگىلىك ەل – بۇل ەرتەڭگى كۇنگە ەسىك اشاتىن, بولاشاققا سەنىمدى ارتتىراتىن يدەيا, بۇل – كەرى قايتپايتىن ج انە بەرىك تۇراقتىلىقتىڭ سيمۆولى», دەپ ەل-جۇرتتىڭ نازارىنا سالدى. «ماڭگىلىك ەل» پاتريوتتىق اكتىسىنە كەلەر بولساق, «ءبىز, بايىرعى قازاق جەرىندە ءبىر تاعدىر جانە تاريحي جاد ارقىلى بايلانىسقان, ۇلى دالا ەلىنىڭ داڭقتى تاريحى مەن داستۇرلەرىن جالعاستىرعان قازاقستان ازاماتتارى, كوپتەگەن ۇرپاقتىڭ تاۋەلسىزدىك تۋرالى ارمانىن ىسكە اسىرىپ, بولاشاق ۇرپاق الدىنداعى قاسيەتتى پارىزىمىزدى, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ, بىرلىك پەن تۇتاستىقتىڭ ماڭىزدىلىعىن سەزىنىپ, قوعام مەن مەملەكەتتىڭ جوعارى مۇددەلەرىن نەگىزگە الا وتىرىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىق مەرەيلى جىلىندا وسى «ماڭگىلىك ەل» پاتريوتتىق اكتىسىن قابىلدايمىز», دەپ باستالاتىن تاريحي قۇجاتتا ەلباسىنىڭ ماڭىنا توپتاسۋ ارقىلى ءبىز ۇلى جەتىستىكتەرگە تولى جولدان وتكەنىمىز جانە بۇگىندە ءوزىمىزدى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ – قۋاتتى ءارى تابىستى مەملەكەتتىڭ ازاماتىمىز دەپ ماقتانىشپەن ايتاتىنىمىز كەلەر ۇرپاققا امانات رەتىندە تاسقا باسىلدى. سونىمەن بىرگە, ەل ازاماتتارىنىڭ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ تاريحي «تاۋەلسىزدىك تولعاۋىن» نەگىزگە الا وتىرىپ, بولاشاعى ءبىرتۇتاس ەل – ماڭگىلىك ەلدى قۇرۋ جولىندا بىرگە ەكەنى, ماڭگىلىك ەلدىڭ وزەگىندە قاراپايىم, تۇسىنىكتى جانە ءبىزدىڭ ارقايسىمىز ءۇشىن ەڭ قىمبات اقيقاتتار – وتباسىمىزدىڭ اماندىعى, قوناقجايلىق جانە ەڭبەكسۇيگىشتىك, تۇراقتىلىق, قاۋىپسىزدىك جانە بىرلىك, ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن سەنىم ۇعىمدارى ورنىققانى, ماڭگىلىك ەلدىڭ مىزعىماس جەتى تۇعى­رىن ن ىعايتۋعا, ساقتاۋعا جانە ۇرپاقتان ۇرپاققا امانات ەتۋگە شاقىراتىنى كورسەتىلدى. تاعىلىمدى قۇجاتتاعى: «ماڭگىلىك ەل, بۇل – تاۋەلسىزدىك جانە استانا. ءبىز تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋدىڭ تاريحي ۇلى ميسسيا­سىنا ادال بولامىز. ءبىز استانانى حالقىمىزدىڭ گۇلدەنۋى مەن قۋا­تىنىڭ جارقىن بەلگىسى رەتىندە ارقا­شان ماقتان تۇتاتىن بولامىز» دەگەن سوزدەر تاۋەلسىزدىك پەن استانا ۇعىم­دارىنىڭ اجىراعىسىز ءبىر ەكەنىن نەمەسە ءبىرىن ءبىرى رامىزدىك تۇرعىدا تولىقتىرىپ تۇراتىنىن تاعى دا دالەلدەي تۇسەدى. ەڭسەلى ەلوردانىڭ ەسىلدىڭ جاعا­سىن­داعى بايتاق مەكەنگە كوشىرىلۋى ەل پرەزي­دەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنى ءمالىم. وسىناۋ قۇندى يدەيا­نى حالىققا ۇسىنىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋ جولىندا ەرەكشە ساياسي ەرىك-جىگەر, تۇلعالىق قاجىر-قايرات, تاباندىلىق تانىتقان ەلباسى وسى شەشىمى ارقىلى ەل دامۋىنىڭ تاعى ءبىر جاڭا ارناسىن اشىپ بەرگەنىن بۇگىنگى تاريح دالەلدەپ وتىر. بۇل تاريحي شەشىمنىڭ ءتۇپ-توركىنى تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن ەلىمىزدىڭ سەنىمدى جارقىن بولاشاعى بولۋى ءۇشىن, الەمدىك وركەنيەت ايدىنىندا كەمەمىزدىڭ وزگەلەرمەن ورەسى بىردەي بيىكتەردى بەتكە الىپ ءجۇزۋى ءۇشىن سان ويلانىپ, سان تولعانعان سارابدال دانالىقتا جاتىر. باس قالالاردى اۋىستىرۋدىڭ بىرقاتار حالىقارالىق تاجىريبەلەرىنە توقتالساق, تاياۋ مەرزىمدە ءحححى جازعى وليمپيادانى وتكىزۋگە ازىرلەنىپ جاتقان برازيليانىڭ ريو-دە-جانەيرو قالاسى اتالعان ەلدىڭ بايىرعى ورتالىعى بولىپ تابىلادى. قالا حالقىنىڭ كۇرت ءوسۋى جانە شاھاردىڭ مۇحيت جاعالاۋىنا ورىن تەبۋى مەملەكەتتىڭ وزگە وڭىرلەرىمەن بايلانىسىنا ءبىرشاما قيىندىقتار تۋعىزعانى بەلگىلى. سوندىقتان, 1960 جىلى باس قالا مارتەبەسىن ەلدىڭ ورتالىعىندا ورنالاسقان برازيليا قالاسى الىپ, مەملەكەتتىڭ جان-جاقتى دامۋىنا جول اشتى. مۇنداي مىسالدى ازيا جولبارىس­تارى­نىڭ ءبىرى – مالايزيانىڭ ءوز استاناسى كۋالا-لۋمپۋردان جاڭا تۇرپات­تى پۋترادجايا قالاسىنا كوشىرۋ ءتاجىري­بەسىمەن دە كەلتىرۋگە بولادى. قازاق­ستان پرەزيدەنتى 1997 جىلعى 20 قازان­دا اقمولا قالاسىن سول جىلعى 10 جەل­­توقساننان باستاپ قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ استاناسى ەتىپ جاريالاۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. ال 1998 جىلعى 6 مامىردا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ استاناسى اقمولا قالاسىن قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ استاناسى – استانا قالاسى دەپ قايتا اتاۋ تۋرالى» جارلىعىن جاريا­لادى. سونىمەن, ەلىمىزدىڭ باس قالاسى تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ جاڭا ەلورداسى – استا­نا قالاسى دەگەن جاسامپاز جاڭا اتاۋ­مەن الەم كارتاسىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الدى. حVI عاسىردا ەرلىك پەن ەلدىكتىڭ جىرىن ەركىن تولعاعان دوسپامبەت جىراۋدىڭ «ەڭسەسى بيىك اق وردا – ەمىنە كىرەر كۇن قايدا» دەگەن ارمان-مۇراتى قازىرگى تاڭدا اقيقاتقا اينالدى. بۇگىندە استانا جاڭا عاسىردىڭ جاۋھار قالاسى رەتىندە ەل-جۇرتتىڭ ەمىنە كىرىپ, ەلدىكتىڭ سالتاناتىن سەزىنىپ, حالىقتىڭ ەڭسەسىن تىكتەيتىن شاتتىق رۋحىنىڭ شاھارى رەتىندە ورنىقتى. سول سەبەپتى, قازاقستان حالقىنىڭ ەلوردامەن ءوز تاعدىرىن, وسەر ۇرپاعىنىڭ كەلەشەگىن بايلانىستىرعىسى كەلگەن ۇكىلى ءۇمىتى استانا تۇرعىندارى سانى­نىڭ كۇرت وسۋىنە نەگىز سالدى. وتكەنگە شولۋ جاساساق, 1997 جىلعى 13 جەلتوقساندا استانادا وتكەن سالتاناتتى جينالىستا ەلباسىنىڭ: «استاناعا سايكەس كەلۋگە ءتيىس 32 ولشەم ايقىندالدى. ولاردىڭ اراسىندا – الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر, اۋا رايى, جەر بەدەرى, سەيس­مي­كالىق جاعدايى, قورشاعان ورتا, ينجە­نەر­لىك جانە كولىك ينفراقۇرىلىم­دارىنىڭ, كوممۋنيكاتسيالاردىڭ قولدا بارى مەن دامۋ پەرسپەكتيۆالارى, قۇرىلىس كەشەنى, ەڭبەك رەسۋرستارى جانە باسقالار. ارينە, ەلدىڭ دامۋىنىڭ الىس كەلەشەگى مەن ستراتەگيالىق مۇددەلەرى دە ەسەپكە الىنۋى ءتيىس بولدى. ءبارىنىڭ ىشىندە اقمولا نۇسقاسى نەعۇرلىم قولايلى بولىپ شىقتى», دەگەن سوزدەرى بۇگىندە شۇعىلالى شىندىققا اينالدى. قازىرگى ۋاقىتتا استانا ەلدىڭ بارلىق ءوڭىرى بوي تۇزەيتىن وركەندى قالالاردىڭ قاتارىندا تۇر. حالىقارالىق «Moodys» رەي­تينگتىك اگەنتتىگى جۇرگىز­گەن زەرتتەۋ­لەرگە قاراعاندا, استانا بي-ەي-ەي 3 رەيتينگىنە تولىق سايكەس كەلەدى. مۇنداي كورسەتكىشكە ينۆەستيتسيا تارتۋعا قولايلى, دامۋ قارقىنى جانە الەۋمەتتىك احۋالى تۇراقتى, بولاشاعى زور سانالاتىن قالالار عانا ىلىگەدى. ونداي قالالاردىڭ قاتارىن­دا قازىرگى ۋاقىتتا بارسەلونا, ىستان­بۇل, مادريد, ريگا سياقتى ىرگەلى شا­ھارلار بار. سونىمەن بىرگە, استانا ەلىمىزدىڭ ەلورداسى عانا ەمەس, ۇلكەن ەكونوميكالىق ايماق رەتىندە دە جوعارى دامۋ قارقىنىن كورسەتە باستادى. ماسەلەن, وتكەن جىلى ەل­وردا قازاقستان ەكونوميكاسى ءوسىمىنىڭ 40 پايىزىن قامتاماسىز ەتتى. استانانىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ ءوسىمى دە وزگە وڭىرلەردەن وق بويى وزىق شىعىپ, بەس پايىزدىق ءوسىمدى كورسەتتى. ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر بويىنشا وڭىرلىك جالپى ءونىمنىڭ كولەمى 4 تريلليون 560 ميلليارد تەڭگەگە جەتكەن استانا قالاسى بۇگىندە ءوسىم قارقىنى بويىنشا ەلىمىزدە ءبىرىنشى ورىندا تۇر. سونىمەن قاتار, ەلوردادا بالا­لار­دىڭ 84,5 پايىزى مەكتەپكە دەيىنگى بىلىممەن قامتىلعان, بالاباقشالار مەن مەكتەپتەر قۇرىلىسى جالعاسۋدا. 2015 جىلى جاڭا تۋعان 100 مىڭ سابيگە شاققاندا انا ءولىمى 7 ادامعا تەڭ بولسا, بيىلعى ءبىرىنشى توقساندا بۇل كورسەتكىش نولگە تەڭەسكەن. ەلوردا بارلىق باعىت بويىنشا ۇلگى كورسەتۋدە. «اقىلدى قالانى», بالاما ەنەرگەتيكانى دامىتۋ, جىلۋمەن جابدىقتاۋ, كوشەلەردى اباتتاندىرۋ, اۆتوتۇراقتار سالۋ باعىتىندا يگىلىكتى ىستەر جۇزەگە اسىرىلۋدا. جاڭا ونەركاسىپتى دامىتۋ دا ەلوردادان باس­تاۋ الۋدا. مەملەكەتىمىزدىڭ ۇدەمەلى يندۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا استانادا شىعارىلعان «تۇلپار-تالگو» ۆاگوندارىنان قۇرالعان جۇردەك جولاۋشىلار پويىزدارى ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنە قاتىنايدى. ەلوردالىق زاۋىتتا وتاندىق ءونىم كولەمى 20 پا­يىز­دان اسىپ, بۇگىنگە دەيىن 400-دەن استام جولاۋشىلار ۆاگونى پايدالانۋعا بەرىلگەن. استاناعا تورتكۇل دۇنيە كوز تىگىپ وتىر­عان ىرگەلى جوبالاردىڭ ءبىرى – كەلەسى جىلى ەلوردا تورىندە وتەتىن «اس­تانا ەكسپو-2017» مامانداندى­رىلعان كورمەسى ەكەنى بەلگىلى. ايگىلى كورمەگە قاتىساتىنى جونىندە قازىر­گە دەيىن دۇنيەجۇزىنىڭ 91 ەلى مەن 15 حا­لىقارالىق ۇيىم راستادى. ناتيجە­سىندە, كەلەسى جىلى ەلورداداعى حالىق­ارالىق كورمەگە 3 ميلليون ادام كەلىپ, جالپى العاندا, 5 ميلليون ادام قاتى­سادى دەپ مەجەلەنۋدە. 174 گەكتار اۋماق­تى الاتىن كورمە نىساندارىنىڭ قۇرى­لىسىندا بۇگىندە 10 مىڭنان استام ادام تۇراقتى جۇمىس ىستەۋدە. قازىرگى ۋاقىت­تا ەنەرگيا كوزدەرىن ۇنەمدەۋ, كۇن ەنەر­گيا­سىن بالاما قۋات كوزى رەتىندە پايدا­لانۋ, راديو بايلانىسى, تەكسەرۋ قۇ­رال-جابدىقتارى جانە باسقا دا يگىلىك­تى جوبالاردى كەلۋشىلەرگە پاش ەتۋدىڭ ناقتى شارالارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. ەلوردادا 2017 جىلى جۇمىسىن باستايتىن «استانا» حالىقارالىق قار­جى ورتالىعى ەكسپو-2017 كورمە­سىنىڭ جيىرما شاقتى نىسانىنا ورنا­لاستىرىلاتىنى دا باس قالانىڭ ىسكەرلىك الەۋەتىن ارتتىرا تۇسپەك. 20-عا جۋىق نىساننىڭ 14-ءى حالىقارالىق پاۆيلون, كورپوراتيۆتى پاۆيلون, كورمە ۇيىمداستىرۋشىلار كەڭسەسى, كونگرەسس كەڭسە, كونگرەسس ورتالىق, «ۇلتتىق كۇن» پاۆيلونى, «ەنەرگيا» حولى, قالعانى باسقالاي نىسانداردى قۇراماق. بىرەگەي ارحيتەكتۋرالىق كەشەن تۇرىندەگى كورمەنىڭ مۇرالارى, سونداي-اق كورمەنىڭ كوپتەگەن ەكسپوناتتارى, عىلىمي جەتىستىكتەر مەن الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالار يننو­ۆاتسيالىق قازاقستاننىڭ بولاشاق ىرگەتا­سىنا اينالماق. بۇلار ەلورداعا كەلەتىن مارتەبەلى مەيماندار مەن تۋريس­تەردىڭ نازارىن اۋدارتاتىن ءبىر­دەن-ءبىر نىساندار بولاتىنى ءسوزسىز. «استانا» قارجى ورتالىعى حالىق­ارالىق قۇقىقتار نەگىزىندە جۇمىس جاسايتىن بولادى. جاڭا قارجى قۇرى­لى­مىنىڭ جۇمىس ءتىلى – اعىلشىن ءتىلى بولىپ بەكىتىلگەن. ارنايى قابىلدانعان زاڭدا كورسەتىلگەندەي, قارجى ورتالىعىنىڭ قاتىسۋشىلارى 2066 جىلدىڭ ءبىرىنشى قاڭتارىنا دەيىن كورپوراتيۆتىك كىرىس سالىعىنان, م ۇلىك جانە جەر سالىعىنان بوساتىلادى. ياعني, ەلۋ جىلداي وسى سالىق تۇرلەرىن تولەمەيدى. بۇعان قوسا, شەتەلدىك قىزمەتكەرلەر دە جەكە كىرىس سالىعىن تولەۋدەن بوساتىلعان. بىلايشا ايتقاندا, قارجى ورتالىعىنا ءىرى كولەمدە ينۆەستيتسيا سالاتىن الپاۋىت كومپانيالار مەن وندا جۇمىس جاسايتىن شەتەلدىك مىقتى ماماندار قۇقىقتىق جاعىنان مىقتاپ قورعالادى. ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردىڭ, مالايزيا, ءباا, سينگاپۋر مەن موناكو, سونداي-اق, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى ايقىنداعان ەلدەردىڭ ازاماتتارىنا 30 كۇنتىزبەلىك مەرزىمگە ەلىمىزگە ۆيزاسىز كىرۋ قۇقىعى بەرىلگەن. استانا تەك ساۋلەتىندە ءسان تۇنعان عيما­راتتارىمەن, كەرەمەت ۇلگىدەگى كەشەندەرىمەن, ابات نۇرعا بولەنگەن بارشا بول­مى­سىمەن عانا ەمەس, تۇرعىندارى ىزگىلىكتى, تاتۋلىعى جاراسىمدى وڭىمەن دە وزگەشەلەنەدى. بەيبىتشىلىك قالاسى اتانعان قازىرگى ەلوردا مادەنيەت پەن ونەر­دىڭ ءورىستى ورداسىنا اينالدى. بۇگىنگى تاڭدا ەلوردادا 70 مادەني ورتالىق جۇمىس ىستەپ, وندا 2000-نان اسا سالا قىزمەتكەرلەرى ەڭبەك ەتەتىنى كوڭىل قۋانتارلىق جاعداي. وتكەن جىلى استانادا قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى, ەل كونستيتۋتسياسىنىڭ 20 جىلدىعى, قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسىنىڭ 20 جىلدىعى, ۇلى جە­ڭىستىڭ 70 جىلدىعى ەلدىك دەڭگەيدە وتكىزىلىپ, وسى مەرەيتويلارعا ارنالعان 7 مىڭنان استام مادەني شارالار ۇيىمداستىرىلىپ, 3 ميلليونعا جۋىق كورەرمەننىڭ قاتىسۋى ەلوردا مادە­نيەتىنىڭ ەڭسە تىكتەگەنىن ناقتى دالەلدەيدى. وتكەنگە تاعزىم جاساۋدا, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنا ارنالعان «الجير» مۇرا­جاي كەشەنىنە كەلۋ­شىلەر سانى تولاستاعان ەمەس. ەلور­داداعى 23 كىتاپ­حاناداعى 700 مىڭ كىتاپ قورى استانالىقتاردىڭ رۋحاني ازى­عىنا اينالىپ وتىرعانى دا يگىلىكتى كور­سەتكىش. سونداي-اق, باس قالاداعى الەم­دىك تالاپتارعا ساي كەلەتىن باسقا دا مادەني جاۋھارلار استانا قالاسىنىڭ تۇرعىندارى مەن مەيماندارىنا ءار­داي­ىم ەسىگىن ايقارا اشىپ, تاۋەلسىز ەلىمىز­دىڭ مادەني الەۋەتىن پاش ەتە بەرمەك. وسىلايشا, شيرەك عاسىر كولەمىندە باياندى بولاشاققا قاراي بايىپتى قادامدار جاساپ كەلە جاتقان قازاقستان حالقى ءوزىنىڭ تۇپكىلىكتى مۇراتى – ماڭگىلىك ەلدىڭ قازىعىن ازاتتىقتىڭ ايشىقتى ءرامىزى استانادا قاعىپ, مىزعىماس مەملەكەتتىلىكتىڭ شۇعىلالى نۇرىن ۇلى دالا ەلىنە تاراتا بەرەتىنىنە سەنىمدىمىز. گۇلشارا ابدىقالىقوۆا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى