قازاقستاننىڭ جاڭا بيىگى

كەشە ەلورداداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ دەپۋتاتتىق كورپۋسى القاسىنىڭ وتىرىسى ءوتتى. ءىس-شاراعا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى ەرالى توعجانوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى, اسسامبلەيا مۇشەلەرى, قوعام قايراتكەرلەرى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. ەلىمىزدىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە سايلانۋى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى دەپۋ­تاتتىق كورپۋسى القاسىنداعى اڭگىمەنىڭ التىن ارقاۋىنا اينالدى. جيىندى اشقان ە.توعجانوۆ قازاقستاندىقتاردى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى اتىنان تاريحي وقيعا – قازاقستاننىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باستى ورگانى – قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە سايلانۋىمەن قۇتتىقتادى. بۇل – تاريحي, ۇلكەن جەڭىس. ءبىزدىڭ ەلىمىز – ورتالىق ازيادا بۇۇ-نىڭ قاۋىپ­سىزدىك كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا سايلان­عان تۇڭعىش مەملەكەت. 2016 جىلعى 28 ماۋسىمدا نيۋ-يوركتە بۇۇ باس اس­سامبلەياسى جۇمىسىنا 193 مەملەكەتتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن داۋىس بەرۋ كەزىندە قازاقستانعا 138 مەملەكەت قولداۋ كورسەتتى. 2017 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ 2018 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىنا دەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازيا-تىنىق مۇحيت ايماعى مەملەكەتتەرى اتىنان بۇۇ ساياسي ورگانىنىڭ اسا ماڭىزدى جۇمىسىنا رەسمي تۇردە قاتىساتىن بولادى, وعان ۇيىمنىڭ جارعىسىمەن جاھان­دىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ بويىنشا وكىلەتتىكتەر جۇكتە­لەدى. بۇل – قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزي­دەنتى, ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ­تىڭ بەيبىتشىلىك سۇيگىش سىندارلى سىرتقى ساياساتىنىڭ سالتاناتتى جەڭىسى. بۇل – بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ جەڭىسى, دەدى ول. سونداي-اق, ەرالى لۇقپان ۇلى ەلى­مىز­دىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشە بولىپ سايلانۋى – قازاقستاننىڭ حالىق­­ارالىق جوعارى بەدەلىنىڭ ايشىق­تى ايعاعى ەكەنىن, سول سەبەپتى ونىڭ حالىق­ارالىق قاۋىپسىزدىكتى جانە مەم­لەكەتارالىق قاتىناستارداعى سەنىم شارالارىن نىعايتۋعا قوسقان ۇلەسىنىڭ باعالانۋى بولىپ سانالاتىنىن اتاپ ءوتتى. قارۋسىزدانۋ ساياساتىنىڭ ەتالونى بولعان قازاقستاننىڭ جانە ونىڭ كوشباسشىسىنىڭ سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ, يادرولىق قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتۋ باستاماشىل, بەيبىتشىل يدەيالارى حالىقارالىق قوعامداستىقتا قولداۋعا يە بولدى. قازاقستاننىڭ ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس شاقىرۋ تۋرالى باس­تاماسى, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋى, ورتالىق ازيادا يادرولىق قارۋدان ازات ايماق قۇرۋ, قاۋىپسىز جاڭا الەم مەن ادىلەتتىلىككە باعىتتالعان G-global باستاماسى قازاقستاندى بەيبىتشىل باستامالار مەن بۇكىل الەمدەگى سەنىم اتموسفەراسىن قالىپتاستىرۋشى كوشباسشى رەتىندە تانىتتى. حالىقارالىق قوعامداستىقتى يادروسىز الەم قۇرۋعا, كەز كەلگەن سوعىس ءتۇرىن بولدىرماي, ونىڭ الدىن الۋعا شاقىرعان اقش-تاعى يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتتە جاريالانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسى بۇۇ-نىڭ رەسمي قۇجاتىنا اينالدى. بۇل جەڭىس – ورتالىق ازيانىڭ جانە ەلىمىزدىڭ ءار ازاماتىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋدىڭ كەپىلى, دەدى ول ءوزىنىڭ سوزىندە. بۇدان كەيىن ءسوز العان قوعام قايراتكەرى مىرزاتاي جولداسبەكوۆ: «ءبىزدىڭ قۋانىشىمىز قوينىمىزعا سىيماي وتىر. ءبىز كەشە قانداي مەملەكەت ەدىك؟ تاعدىرىمىزدى كەڭەس وداعىنداعى جاۋاپتى ادامدار شەشەتىن. ەندى تاۋەلسىزدىك الدىق. وعان 25 جىل تولدى. قازىر ءبىز الەمنىڭ تورىنە شىقتىق. جاقىندا بۇۇ-نىڭ ءسامميتى ءوتتى. وسىنىڭ ءبارى, تۇپتەپ كەلگەندە, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى دەگەن ازاماتتىڭ ەڭبەگىنىڭ ارقاسى مەن بەدەلى. 193 مەملەكەتتىڭ ىشىنەن 138-ءى داۋىس بەرىپتى. قازىر, مىنە, قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشە بولىپ وتىرمىز», – دەدى. ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆ.ك.بوجكو ءوز سوزىندە ەلىمىزدىڭ الەمدەگى ەڭ بەدەلدى ۇيىمنىڭ بيىگىنە كوتەرىلۋى قازاق ەلىنىڭ جاڭا بيىگى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ايتىپ, قازاقستاننىڭ وسىناۋ جارقىن جەڭىسىندە مەملەكەتتەگى ەتنوسارالىق تاتۋلىقتىڭ, قوعامدىق كەلىسىمنىڭ ۇلكەن ورنى بار ەكەنىن, ال مۇنىڭ نەگىزگى تەتىگى ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ باسقاراتىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ الار ورنى ۇلكەن ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ال قوعام قايراتكەرى ءادىل احمە­توۆ ءوزىنىڭ سوزىندە بىلاي دەدى: «نەگە قازاقستاندى تاڭدادى دەگەندە, قازاق­ستاندا يدەيا بار, يدەيانى جۇزەگە اسىراتىن مەحانيزم بار. مەحانيزمى – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى. كوپ جاعدايدا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى – ەلدىڭ ىنتىماعىن, بىرلىگىن ساقتاپ وتىرعان ۇلكەن ينستيتۋت. ول حالىقارالىق دارەجەگە يە بولدى. مۇنى ديپلوماتيانىڭ جەمىسى دەپ جاتىرمىز, ارينە, قازاقستاننىڭ ديپلوماتياسى ءۇشىن بۇل – ۇلكەن تابىس. مىنانداي الاي-دۇلەي زاماندا بەيبىتشىلىكتى ۇران ەتىپ, تۋ ەتىپ كوتەرگەن قا­زاقستاننىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇ­راقتى ەمەس مۇشەلىگىنە ءوتۋى – ۇلكەن جەڭىس. دەپۋتاتتىق كورپۋس القاسىنىڭ وتىرىسى اياسىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى, القا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ تا ەل ومىرىندەگى وراسان ءماندى وقيعا تۋرالى پىكىرىن ءبىلدىردى. «بۇگىنگى كۇن – مەملەكەت تاريحىنا ەنەتىن كۇندەردىڭ ءبىرى. ءبارىمىزدىڭ ابىرويىمىزدى اسىرعان, مەرەيىمىزدى تاسىتقان كۇن, – دەدى س.ابدراحمانوۆ. – الەم تاعدىرىن شەشەتىن اسا بەدەلدى ۇيىمنىڭ – بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ەڭ باستى بۋىنىنا, ياعني بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇ­راقتى ەمەس مۇشەلىگىنە سايلانۋ ارقىلى قازاقستان ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ شيرەك عاسىرلىق بەلەسىنە تاماشا تابىسپەن جەتىپ وتىر. ازيا قۇرلىعىنىڭ وسى وڭىرىنە بولىنگەن ءبىر ورىنعا ءبىز تايلاند مەملەكەتىمەن تالاسقانىمىزعا ايرىقشا نازار اۋدارۋ كەرەك. كەزىندە جۋرناليستىك ساپارمەن تايلاندتا بولعانمىن, ەل تۋرالى «الەمگە ايگىلى» اۆتورلىق ايدارىنا جازعانمىن دا. تايلاند – ءوز تاريحىندا ەشقاشان تاۋەلدىلىككە ءتۇسىپ كورمەگەن الەمدەگى سيرەك ەلدەردىڭ ءبىرى. مۇنىڭ ءوزى ول مەملەكەتتىڭ سىرتقى ساياساتىندا مىقتى داستۇرلەر باياعىدا-اق قالىپتاسقانىن كورسەتەدى. ونىڭ ۇستىنە تايلاندتىڭ تۋريستىك تارتىمدىلىعى, ەلدىڭ وزىندىك برەندىنىڭ بەرىكتىگى دە ونى بىزگە بەدەلدى قارسىلاس ەتكەندىگى ءسوزسىز. بىراق, تۇپتەپ كەلگەندە, قازاقستاننىڭ الەمدەگى يادرولىق قارۋسىزدانۋ ۇدەرىسىنە قوسقان شەشۋشى ۇلەسى, بەيبىتشىلىكتى ورنىقتىرۋ باعىتىنداعى باعالى باس­تامالارى, سايا­سي تۇراقتىلىعى مەن ەكونوميكالىق ورنىقتىلىعى, ەتنوسارالىق تاتۋلىقتى ساقتاۋداعى ۇزدىك ۇلگىسى تارازى باسىن باسىپ كەتتى. وسىنىڭ بارىنە ءبىز ەڭ الدىمەن ەلباسىمىزدىڭ دانا ديپلوماتياسىنىڭ, سارا ساياساتكەرلىگىنىڭ, دارا قايرات­كەر­لىگىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىپ وتىرمىز. الداعى كەزدە دە وسى ابىروي بيىگىنەن تابىلا بەرۋگە ءتيىسپىز. ەندىگى جەردە قازاقستانعا الەم نازارى بۇرىنعىدان دا كوبىرەك تۇسەتىنىن ءدايىم ەستە ۇستاۋىمىز شارت. مۇنىڭ ءوزى ءبىزدى قاي تۇرعىدان دا شيراتا بەرەتىن بولادى. قول جەتكەن­گە توقمەيىلسۋدىڭ ءجونى جوقتىعىن, شيرى­عاتىن, شيرايتىن تۇستارىمىز جەتكىلىكتى ەكەنىن ءومىردىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىر», – دەدى دەپۋتات. بۇدان كەيىن وتىرىسقا قاتىسۋشىلار قازاقستاندا ءۇش تىلدە ءبىلىم بەرۋدى ەن­گىزۋ بويىنشا اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇ­مىستارىن ۇيىمداستىرۋ بويىنشا قحا دەپۋتاتتىق كورپۋسى القاسىنىڭ ۇسىنىمدارىن جۇزەگە اسىرۋدى, سونداي-اق, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ سالاسىندا «100 قادام: بارشاعا ارنالعان قازىرگى زامانعى مەملەكەت» ۇلت جوسپارىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى. ماسەلەن, ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى ەلميرا سۋحانبەرديەۆا اتالعان ۆەدومستۆو بيىلعى جىلدىڭ 27 مامىرى مەن 27 ماۋسىمى ارالىعىندا كوپتەگەن ءىس-شارا جۇزەگە اسىرىلعانىن اتاپ ءوتتى. «مينيسترلىك ماڭگىلىك ەل» يدەيا­سىن جۇزەگە اسىرۋ, ءتۇسىندىرۋ, ناسيحاتتاۋ باعىتىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانىنداعى «قوعامدىق كەلىسىم» رەس­پۋب­ليكالىق مەملەكەتتىك مەكەمەسى ازىرلەگەن ادىسنامالىق اقپاراتتاردى بارلىق وڭىرگە جىبەردى. قازىرگى تاڭدا «ماڭگىلىك ەل» پاتريوتتىق اكتىسىن ءتۇسىندىرۋدى پەداگوگيكالىق مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ باعىتىنداعى بارلىق وقۋ جوس­پارىنا ەنگىزۋ جولعا قويىلدى», – دەدى ە.سۋحانبەرديەۆا. بۇل كۇنى, سونىمەن قاتار, ەلىمىزدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ سالالارىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جۇمىستار جايى ءسوز بولدى. ءلايلا ەدىلقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»