ءمايليننىڭ گازەتتەس ءىزباسارى

قوستانايدان شىققان پو­يىز بوزبالا ءسالىمنىڭ قيالىمەن جارىسىپ, اۋەلدەن ونىڭ ارمانىن قىزدىرعان الماتىسىنا سا­لىپ ۇرىپ كەلەدى. اڭعال ەمەس, تىسقاققاندىعى بايقالادى. ەكى جىل كەنشىلەر ورتاسىنىڭ وت-جالىنىندا  ىسىلىپ, وندىرىستىك ءوتىلىن جيناعان ول جورنالشى دايار­لايتىن جوعارى وقۋ ورنىنىڭ قۇجات قابىلدايتىن  بارلىق تالاپتارىنا سايما-ساي ەدى. ءوتىل كەزەڭى ءوزىن ابدەن شىڭدادى. سلە­سارلىعىن ءمىنسىز اتقارا ءجۇ­رىپ, قوس تىلدەگى جازۋ-سى­زۋىن دا ماتتاقامداپ العان-تىن. انە, سو­نىڭ جەمىسى  – قوس ءبۇيىرى تومپيعان, اياۋسىز اقجەمدەنگەن شابادانىنىڭ ىشىندە جاتىر. سوعان كوزى ءتۇسىپ ەدى, جۇرەگى تۋلاپ كەتتى. ءباسپاسوزدىڭ بارلىق جانرلارىن قامتيتىن جاريالانىمدارى بىرنەشە پاپكەنى تىرسيتىپ, ارەڭ سىيىپ تۇر. وسىلايشا كەلە جاتىپ, اناداي بۇرىشتا كىتاپتان كوز الماي ءوز-وزىنەن سىقىلىقتاعان قىزعا نازارى اۋدى. كەيىپكەرى رەتىندە عانا تانىستى. ايتپەسە, ارۋلارعا جۇعىمدىلىعى مۇلدە جوق ەدى. قىلتىڭ-سىلتىڭ مىنەزدەن ادا. مەكتەپتە مۇنى سوندىقتان دا «قىز مىنەزدى بالا» دەيتىن. الگى بويجەتكەن بەيىمبەت ءمايليننىڭ «ازامات ازاماتىچ» رومانىن وقىپ وتىر ەكەن. «ءما, سەن وقى! مەن ءبىتىردىم!» – دەدى دە كىتابىن ءاي-ءشاي جوق سالىمگە ۇستاتا سالدى. بۇل كىتاپتى قولىنا تۇسىرە الماي پۇشايمان كۇيدە جۇرگەن ول وتىرىپ وقىدى, جاتىپ ءسۇزىلدى, تامبۋرعا شىعىپ شۇيلىكتى. ءتىپتى, ءسال ايالداعاندا پەررونعا دا كىتا­بىن ۇستاي  شىقتى. ايتەۋىر, الىستان تامساندىرعان الاتاۋدى العاش  كوزى شالعاندا عانا كىتاپ­تى تاۋىستى. سەزىم-سىرعا بوككەن بالاڭ جۇرەك ىسسى اتقاقتاپ, القىنا تۋلاپ: «بەيىمبەتتەي بولام, مايليندەي جازام!» – دەپ الماتىنىڭ قاسيەتتى جەرىنە اياعىن تيگىزدى... ەمتيحان بيلەتىن سۋىرىپ العاندا ءسالىمنىڭ  باسى جەڭىل زەڭىپ كەتتى. ۇزىن كىرپىكتەرى ەركىنەن تىس جىپىلىقتاپ الدىنداعى پروفەسسورلارعا: «ءبىرىنشى سۇراعىم بەيىمبەت ءمايليننىڭ «ازامات ازاماتىچ» رومانى  تۋرالى», – دەپ جاۋاپقا دايىن ەكەندىگىن  سەزدىردى. ۇزىن بويىن تىك ۇستاپ, قازديىپ وتىرعان مىنا قوستانايلىقتىڭ ساكەن پىشىندەس جۇزىندە تايسالماس ءبىر اعىن ويناپ تۇرعانىن سەزگەن ولار: «رومانداعى باستى كەيىپكەردىڭ اتى-ءجونى كىم؟» – دەپ قوسارلاندى. «قوجالاق كۇركىلدەكوۆ!» – دەدى بۇل. تالاي ۇمىتكەردىڭ ءۇمىتىن ۇزگەن بۇل سۇراقتىڭ ءدال جاۋابىنا رازى بولعان وقىتۋشىلار باسقاسىنا باس قاتىرىپ جاتپاي-اق مۇنى ەمتيحاننان وتكىزىپ جىبەرگەن. تاعدىر نەنىڭ دە بولسىن قيسىنىن ءوز يكەمىنە ىڭعايلاي  كەلىستىرىپ, قيۋلاستىرا الادى ەكەن. ءسالىم مەڭدىبايدىڭ سودان بىلايعى جولى بياعاڭمەن رۋحاني قابىسقان, ويشا ءار ءسات سەرپىلە تابىسقان. قانداي جاراسىم, قاراڭىز! بيىل مۇحامەدجان سەرالين مەن بەيىمبەت مايلين  نەگىزىن قالاعان «اۋىل» گازەتىنىڭ شىعا باستاعانىنا 94 جىل تولاتىن بولسا, سونىڭ جارتى عاسىرىندا ءسالىمنىڭ دە جانكەشتى ەڭبەگىنىڭ سونارلى ءىزى سايراپ جاتىپتى. وسىنىڭ 25 جىلىندا بياعاسى سياقتى گازەتتى العا جەتەلەپتى, ياعني باس رەداكتوردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رەتىندە ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇمىستارمەن اينالىسا ءجۇرىپ, ءوزىنىڭ دە قالامىن سۋىتپاپتى.  جەتپىستىڭ بيىگىنەن تومەن قاراسا – پاي-پاي, جۋرناليستيكاداعى ءوزى باپتاعان كەلىستى دە جەلىستى كىلەڭ سايگ ۇلىكتەرى ۇزەڭگى قاعىس­تىرا دۇبىرلەتىپ كەلەدى ەكەن. قۇلاعىن قۇمارلىقپەن توسادى: الىس زامان جاڭعىرىعىنداي بولىپ بياعاڭ قالامىنىڭ سۋسىلى دا  ەستىلەتىندەي مە؟! كەنەت جۇمىس بولمەسىنىڭ تورىندە ءىلۋلى تۇرعان بياعاڭ سۋرەتىنە ەرىكسىز جانار بۇرىپ: «گازەتىڭىز ساپالى, ويلاعانىڭىزداي شىعىپ جاتىر!» – دەپ, كادىمگىدەي ەسەپ بەرىپ قويادى. بياعاڭ گازەتىنە دە, سالىمگە دە رازى قالىپ تانىتقانداي بولىپ, بايا­عى ويلى ءجۇزىن قاداپ قا­لىپتى... بياعاڭنىڭ وسى پورترەتى ءسا­لىم­نىڭ قولىنا قالاي ءتۇسىپ ەدى؟ ول دا قىزىق جايت... ۋنيۆەرسيتەت ديپلومىن العان سوڭ ءسىبىر جە­رىندە ەكى جىل اسكەري مىندەتىن وتەپ ورالعان ول  وبلىستىق «كوم­­­­مۋنيزم تاڭى» (قازىرگى «قوستاناي تاڭى») گازەتىنىڭ باسشىسى باقىتجان جانگيسيننىڭ قابىلداۋىنا كەلەدى. ەتەگى جەر سىزعان شينەلىنىڭ بەلىن قىناي تارتقان, ۇزىن بويلى, تالدىرماش دەنەلى لەيتەنانتتى رەداكتور ءوز ەسىگىن ايقارا اشا بەرگەندە كورىپ قالىپ, سول كۇيىندە ىشكە قايىرا بۇرىلىپ, ەرتىپ كىرگەن. سونداعى اعا ادەبي قىزمەت­كەرلىكتەن بۇگىنگى گازەت باس­شى­سىنىڭ ءبىرى رەتىندەگى ارا­لىقتا اتتاي جارتى عاسىر جاتىر ەكەن. ۋاقىت نەتكەن زىمىران! گازەتى دە جاسىنا جاس قوسۋدا. ءسالىم دە بىرگە ەگدە تارتقان. بايا­عى اش­ىق سىزىلعان جارقىن قاباق سالبىراڭقىلاۋ, كەرەقارىس ءاجىمدى ماڭدايدان ۇركە قاشقان سول كەزگى تولقىنداي بۇيرا قارا شاشى  اراسىنان ساۋلە كورىنگەندەي سيرەپ, سەلدىرلەنگەن. تەك شار­شاڭقىلاۋ نۇرلى جانارى: «مەن سول ستۋدەنتتىك شاقتاعى نۇرلان ورازالين دوسىمنىڭ اسپەتتەۋىندەگىدەي, باياعى  «كنياز ءسالىممىن عوي!» – دەۋىنەن جازباي, قارتتىققا دەس بەرمەي تۇر. وزگەرمەگەن تەك بياعاڭ! ءسالىم ءشا­كىرتىن الاسارتپاي, اسپانداتىپ قانا وسى بۇگىنگى بيىگىنە  جەتكىزگەن اسىل بەينە! كەشەدەن بۇگىنگە جەتەلەپ كەلىپتى. بەيىمبەتتەردىڭ جولىنا ءسا­لىمدى تاعدىر ايداپ سالدى عوي. ارينە, بەيبىت ومىردەگى سۇرلەۋىنە. ايتپەسە, «اۋىل» گازەتىنەن 14 ادام­نىڭ جازىقسىز قۋدالانىپ كەتۋىن ەسكە ءتۇسىرۋدىڭ ءوزى قانداي اۋىر. بولماشىعا ايىپتاي سالىپ, ايداتىپ جىبەرگەن. سونىڭ ءبىرى ب.مايلين, س.سەيفۋلليندەرمەن قاتار جۇرگەن, سوعىسقا قاتىسقان س. قا­زىبەكوۆ اقساقال ەدى. بىردە ول «بىلە ءجۇرشى» دەگەندەي, سالىمگە جان سىرىن اشقان. «بىلەسىڭ بە, بالام. مەن ون جىلعا وتىرىپ كەلگەن اداممىن عوي!» «نە ءۇشىن؟» «گازەتكە كەزەكشى بولعان كۇنى « ۇلى ستالين» دەپ باستالاتىن تا­قى­رىپتاعى « ۇلى» ءسوزىنىڭ «ۋلى» بولىپ كەتكەن قاتەلىگىم ءۇشىن!» ءسا­­لىم­نىڭ توبەسىنەن جاي تۇسكەندەي بولعان. قۋعىن-سۇرگىننىڭ قىسپاعىندا ءجۇرىپ-اق ءسالىمنىڭ بياعاسى قالاي-قالاي ءوندىرتىپ جازعان. بارلىق شىعارماسىن ىندەتە وقىدى عوي. كەيبىرىن جادىنا توقىعانى سونشالىق, كەز كەلگەن جەرىنەن ويىپ الىپ اۋىزشا سوعادى. ولجاستىڭ دا ورىسشا ولەڭدەرىن جاتقا ايتاتىن ەدى. ەستە ساقتاۋ قابىلەتىن جاستايى­نان شىڭداي بىلگەن. ءوز اكەسى توقمىرزانىڭ وقىمىستىلىعىن, ۇزدىك مۇعالىمدىگىن ەل ءىشى ءالى كۇنگە جىر قىلادى. سول كىسىنىڭ تەمىردەي قاتاڭ تالابى بۇنى شاربولاتتاي شىڭدادى. بىردە ۇلاعاتتى  ۇستاز, العاشقى رومانشىنىڭ ءبىرى سپانديار كوبەەۆ ءسالىم بالانىڭ زەرەكتىگىنە ءتانتى بولىپ, ادەيى سىنىپقا ىزدەپ كەلمەي مە؟ كەلسە ءسالىم وقىستان جوق بولىپ شىعادى. ءبارى اڭ-تاڭ. سىنىپ جەتەكشىسىنە بىردەڭە بەلگىلى سياقتى. پارتا استىنا ءۇڭىلىپ «شىق ءسالىم» دەپ شىرىلدايدى. بالالار بۇل قىزىققا ەزۋ تارتادى. سويتسە, مۇعالىمنىڭ كەزەكتى ءبىر ماقتاۋىنا شىداماي, ۇيالعان ءسالىم پارتا استىنا بۇعىپ, تىعىلا قويىپتى. قىپ-قىزىل بولىپ تۇرەگەلگەن شاكىرتتىڭ باسىنان ك ۇلىمدەپ  سيپاعان سپانديار ۇستاز: «مۇعالىمنىڭ بالاسى وسىلاي وتە جاقسى وقيدى. وعان ۇيالۋعا بولمايدى. شاتتان قايتا! سەنەن زور ءۇمىت كۇتەم!» – دەپتى. ءسالىم سول اماناتقا ءومىر بويى ادال بوپ كەلەدى. ال كەزىندە س.كوبەەۆتىڭ مەكتەپ قابىرعاسىن اتتاۋىنا ۇلى ۇستاز ى.التىنسارين كومەكتەسكەن ەكەن... قانداي جاراستى, جالعاستى مىسالدار. ءسالىم جاقسىعا جاناسقىش بو­لىپ كورىنەدى. ءاسىلى – وعان جاق­­­­سىلار تارتىلىپ, تانتىلەنىپ تۇراتىنداي. سالىق زيمانوۆ, ما­ناش قوزىباەۆ,  ومىرزاق سۇل­تانعازين, سەرىك قيراباەۆ سە­كىلدى عۇلاما عالىمداردىڭ, كەنەن مەن شەرحانداي ءسوز زەر­گەرلەرىنىڭ العىسىنا بولەنىپ, باتاسىن العانىن ايتۋدىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت. عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى, تۋعان باجاسى ومىرزاق سۇلتانعازين انا ءبىر جىلدارى قوستانايعا كەلگەنىندە ءسالىمدى وبلىس باسشىسىنىڭ قابىلداۋىنا بىرگە ەرتىپ بارماق بولادى. ارعى جاعىن ايتپاسا دا تۇسىنگەن ءسالىم: «باس رەداكتور بولعىسى كەپ ءجۇر­گەندەرگە قيانات جاسارمىن»,– دەپ  بۇل ۇسىنىستان باس تارتادى... ومەكەڭ  ەرىكسىز باسىن شايقاپتى. ونىڭ قالامگەرلىك قۋاتى ءبا­­­سەڭسىمەي, قايتا جالىنداي تۇسكەنىن وقىرماندارى ءاردايىم سەزىنىپ كەلەدى. سوڭعى جىلدارى ءوزى نەگىزىن قالاعان «قوستاناي تا­ڭى­نىڭ» كىتاپحاناسى» سەرياسىمەن شىعارعان «تۇمارىمىز – تۇركىستان», «ءبىزدىڭ ەلدىڭ جىگىت­تەرى», «ارمىسىڭ, التىن تاڭ!», «وشپەس داڭق» اتتى كىتاپتارى ونىڭ ءومىرىنىڭ ۇلكەن ءبىر بەلەسى ىسپەتتى. بۇعان  «جۇرەك  ءلۇپىلى», «ەمەننىڭ ايىر بۇتاعى», «ءموپ-ءمولدىر دۇنيە», «ءىلياس وماروۆ», «ەركىمبايدىڭ سۇلتانى», «تەرەڭ تامىر» سەكىلدى  دەرەكتى, كوركەم شىعارمالارىن قوسساڭىز, ونىڭ جۋرناليستىك, جازۋشىلىق الەۋەتى تىپتەن جوتالانا تۇسەدى. الۋان ءتۇرلى مۇراتتى ويلار مازالايدى ونى. داڭقتى جازۋشى تۋعان اۋداندى قىزىل توڭكەرىسشى تاراننىڭ اتىنان الىپ, مايلين ەسىمىنە وزگەرتۋ تۋرالى ماسەلە قوزعاپ جۇرگەنىنە كوپ بولدى. ورىندى ۇسىنىستىڭ ورايىن تاپپاۋى نەلىكتەن؟! تاعدىرمەن تالاي تايتالاس­تا قالامى ونى ۇنەمى جەڭىس تۇ­عىرىنا كوتەرىپ, مىقتى رۋحقا, ءتاتتى لاززاتقا كەنەلتىپ  كەلەدى. ماراپاتى دا جەتكىلىكتى. ونىڭ قالام قارىمىنا رازى بولعانى سونشالىق, بىردە وبلىس اكىمى ۇشاق ۇستىندە مەتسەناتتار سىيلىعىن شۇعىل تۇردە تاپسىرعان. ايتسە دە ءبىر عانا «قوستاناي قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» دەگەن اتاعى ونىڭ تۋعان جەرىنە سالماعىن ەسەلەي تۇسەرى كامىل. ... جانە دە «ءمايليننىڭ ءىزبا­سارى» اتانۋى – ەكىنىڭ بىرىنە بۇ­يى­را بەرمەيتىن دەڭگەيلى دارەجە, تال­­عاممەن قوناتىن باقىت قۇسى سەكىلدى! قايسار ءالىم  قوستاناي