ەلوردا قالى كىلەمدەي قۇلپىرىپ تۇر. جايقالعان جەلەك, اينالاداعى قىزىل-جاسىل گۇلدەر ەل مەرەيىن وسىرەدى. دوستى قۋانتىپ, تىلەۋلەس جانداردىڭ جۇرەگىنە جىلىلىق ۇيالاتادى. كەزىندە: «ايازى – قاتتى, جەرى –سورتاڭ, توپىراعى – قۇنارسىز», دەگەندەر, گۇل ءوسىرۋدىڭ ناعىز تەحنولوگياسى استانادا قالىپتاسقانىنا كۋا بولدى.
باس قالادا گۇل وتىرعىزۋ جۇمىستارى مامىر ايىندا باستالىپ, ءالى كۇنگە دەيىن جالعاسىپ كەلەدى. قالانىڭ جاسىل جەلەگىنە جاۋاپتى «استانا كوگالداندىرۋ» اق مەكەمەسى بيىل 162 288 شارشى مەتر جەرگە گۇل وتىرعىزۋ جوسپارلانعانىن ايتادى. ونىڭ ىشىندە بىرجىلدىق جانە كوپجىلدىق وسىمدىكتەر, 25 مىڭعا جۋىق راۋشان گ ۇلىنىڭ كوشەتى بار. ال, قالا گۇلباقتارى مەن كوشە گۇلزارلارىن ارلەۋ ءۇشىن 7 ملن. 700 مىڭنان استام گۇل ەگىلگەن.
كەز كەلگەن جوبا يدەيادان باستاۋ الاتىنى بەلگىلى. سول سەكىلدى ەلوردالىق گۇل وسىرۋشىلەر قالانى ساندەۋدە ادام مەن تابيعات, تەحنولوگيا مەن ءداستۇر, زات پەن ءتۇر اراسىنداعى ۇيلەسىمدىككە باسا نازار اۋدارادى. ناتيجەسىندە اشىق الاڭداردى جوبالاۋداعى تاجىريبە جىل وتكەن سايىن جەتىلىپ كەلەدى.
– مىنا گۇلدەردىڭ ءبارى ءوزىمىزدىڭ جىلىجايدا وسىرىلگەن. كوزدىڭ جاۋىن الاتىن گۇلتوسەمنىڭ جاسالۋى وڭاي شارۋا ەمەس. وتىرعىزىلعان گۇلدەردىڭ ءتۇر-ءتۇسىنىڭ وزىنەن مەرەكەلىك سالتانات سەزىلۋى ءتيىس. ول ءۇشىن تۇستەردى ءتيىمدى قولدانىپ, گۇل كىلەمدەردىڭ ويۋىن ايقىندايمىز. اجارىن اشۋ ءۇشىن اق ءمارماردىڭ قيىرشىق تاستارىن توسەيمىز. ۇلتتىق بوياۋىمىزدى كورسەتەتىن ويۋلاردى بىلىكتى دە ءبىلىمدى ديزاينەرلەرىمىز جاسايدى, – دەيدى ساياباقتى بەزەندىرۋگە جاۋاپتى قىزمەتكەر گۇلنار سىزدىقوۆا.
ايتا كەتۋ كەرەك, الەم ەلدەرى استانالارىنىڭ ارقايسىسىنىڭ وزدەرىنە ءتان سيپاتى بار. ءبىرى كونە عيماراتتارىمەن تانىلسا, ءبىرى تاريحي نىساندارىمەن, ەندى ءبىرى قايتالانباس ەسكەرتكىشتەرىمەن ەرەكشەلەنەدى. ال, ءبىزدىڭ ەلوردا الۋان-الۋان گۇلدەرىمەن كورگەن جاننىڭ جانارىندا ۇزاق ساقتالادى.
مامانداردىڭ پىكىرىنشە, ەلوردانى كوركەيتۋگە كوبىنە ءبىرجىلدىق وسىمدىكتەر قولدانىلادى. سول گۇلدەردىڭ تامىرى جايقالعانعا دەيىنگى كۇتىمى ءبىرنەشە كەزەڭدەردى قامتيدى, اسا ءتوزىمدىلىكتى قاجەت ەتەدى. گۇلزارلاردى ساپالى ەكپە گۇل كوشەتتەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قالادا 2 جىلىجاي كەشەنى جۇمىس ىستەيدى. وندا 3 174 700 ءبىرجىلدىق جانە 800 000 كىلەم ءتارىزدى گۇل كوشەتتەرى وسىرىلەدى. جىلىجايدا شىرايگۇلدىڭ 16, بارقىتگۇلدىڭ 3, اليسسيۋمنىڭ 2, ارىستان اۋىزدىڭ 5, ۆيولانىڭ 11, نارقايساردىڭ 5 ءتۇسى بار. جالپى, 85 ءتۇرلى گۇلدىڭ تۇقىمى ەگىلەدى ەكەن.
ارينە, گۇل ءوسىرۋدىڭ ماشاقاتى كوپ. جەردى وڭدەۋ, تۇقىمدى ەگۋ, سۋارۋ, جەلدەتۋ, قوپسىتۋ, وتاۋ, تىڭايتۋ, تاڭبالاۋ سەكىلدى جۇمىستارعا 1800 ادام تارتىلعان. 253 ارناۋلى تەحنيكا جۇمىلدىرىلادى.
ەلوردالىقتارعا, اسىرەسە ءتۇرلى پىشىندەگى جەرجامىلعى گۇلدەرى ۇنايدى. قالەمشەلەۋ ادىسىمەن ءوسىرىلەتىن الۋان گۇلدەردىڭ جيىنتىق سانى 800 000-نان اساتىن كورىنەدى. ولاردىڭ قاتارىندا التەرنانتەرا, سەدۋم, تسينەراريا, ەحەۆەريا, قامىس, سەنەتسيا, بوزوت جانە تاعى باسقا گۇلدەردىڭ ءتۇر-تۇرلەرى بار. قالانىڭ ءسانىن كەلتىرىپ تۇرعان ءپىل, كەرىك, تاسباقا, حوككەي ويىنشىسى, «تابيعاتتى ايالا» كومپوزيتسياسى, جەر شارى, تۇيەلەر, قۇمىرا, فۋتبول دوبى جانە باسقا دا جاسىل مۇسىندەردىڭ سىرتى وسى گۇلدەرمەن بەزەندىرىلەدى.
«مۇنداي جاسىل سۇلبالاردى جاساۋدىڭ وزىندىك ءتاسىلى بار. الدىمەن تەمىر سىمنان قاڭقاسىن جاسايمىز. ونىڭ ءىشىن توپىراقپەن تولتىرامىز. سىرتى تورمەن قىمتالىپ, گۇل وتىرعىزاتىن قالىڭ ماتەريالمەن كومكەرىلەدى. سۋرەتشىلەر سىزىپ بەرگەن جوبامەن گۇلدەردى رەت-رەتىمەن وتىرعىزامىز. گۇلدەر تىعىز ورنالاسقاندىقتان, سۇلبامىز ادەمى كورىنەدى. كوبىنە التەرنانتەرا, تسينەراريا, سانتولينا سەكىلدى گۇل تۇرلەرىن قولدانامىز. ماسەلەن, ءبىر عانا ءپىل بەينەسىن جاساۋ ءۇشىن 160 مىڭ دانا گۇل ەگىلەدى», – دەيدى جىلىجاي اگرونومى ماريا تسارەۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, تىك كوگالداندىرۋداعى گۇلزارلارمەن بىرگە 19 ساندىك فيگۋراعا 643 مىڭعا جۋىق توسەلمەلى كىلەم تارىزدەس وسىمدىك وسىرىلگەن.
بۇگىندە «پرەزيدەنتتiك» باق, «اراي», «جەرۇيىق» ساياباقتارى, «اقوردا», «قازاق ەلى» الاڭدارى مەن «شابىت» شىعارماشىلىق سارايى, «ستۋدەنتتەر» ساياباعى مەن قالالىق اكىمدىك, اباي ەسكەرتكىشىنىڭ اۋماعى جانە تاعى باسقا جەرلەر ۇزاتىلعان قىزدىڭ جاساۋىنداي جايناپ تۇر.
بۇل ەرەن ەڭبەكتىڭ, ورتاق بەينەتتىڭ ارقاسىندا جازىق دالامىزدىڭ جاسىل جەلەككە اينالىپ كەلە جاتقانىن ايقىندايدى.
ەلوردا ماڭى – ەن توعاي
جەرسىندىرۋ تەحنولوگياسى جەتىلدىرىلدى
امانجول كەبەكباەۆ,
«استانا كوگالداندىرۋ قۇرىلىسى» اق باس اگرونومى:
ءبىزدىڭ باستى ماقسات – استانانىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن بارىنشا جاقسارتۋ. وسى ۋاقىتقا دەيىن ءتۇرلى باعدارلامالار قابىلداندى, ارناۋلى شارالار ءجۇرگىزىلىپ كەلەدى. توپىراقتىڭ قۇنارى, اۋا رايىنىڭ جايسىزدىعى عىلىمي ءىزدەنىستى قاجەت ەتتى. ءناتيجەسىندە كليماتى قاتال ايماق قۇلپىرىپ شىعا كەلدى.
اسەم شاھاردىڭ شىرايىن كەلتىرۋ ءۇشىن نازىك گۇلدەردىڭ بابى بارىنشا كۇتىمدى قاجەت ەتەدى. بيىل الماتى اۋدانىندا – 50 مىڭ شارشى مەتر, ەسىل اۋدانىندا – 90 مىڭ شارشى مەتر, سارىارقا اۋدانىندا 20 مىڭ شارشى مەتر جەرگە گۇل ەگىلەدى. ءبىزدىڭ مەكەمە ەلوردانىڭ جاس كوشەتتەرىن وتىرعىزىپ قانا قويماي, ونى باعىپ-قاعۋمەن اينالىسادى. سوندىقتان, جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ورىنداۋ ءۇشىن مەكەمە قۇرامىندا كوگالداندىرۋ قۇرىلىسى, كۇردەلى قۇرىلىس, تالىمباق, جىلىجاي شارۋاشىلىعى, لاندشافتتىق-جوبالاۋ شەبەرحاناسى, باس ينجەنەر قىزمەتى سياقتى 15 قىزمەت ءتۇرى ىسكە قوسىلعان.
ءبىز ەلوردانىڭ قاتاڭ توپىراقتى-كليماتتىق جاعدايلارىن ەسكەرە وتىرىپ, ءىرى اعاشتاردى جەر كەسەگىمەن قوسا جەرسىندىرۋ تەحنولوگياسىن قولدانامىز. ياعني, اعاش ارنايى كونتەينەرلەرمەن تاسىمالدانىپ, ەگىلۋ جەرىنىڭ توپىراعى 100 پايىز اۋىستىرىلادى. ەگىلەتىن ماتەريال كەيس جانە وپتيمال ارنايى ماماندانعان تەحنيكالار كومەگىمەن دايىندالادى. كوشەت ەگۋ كەلەسى تارتىپپەن جۇزەگە اسىرىلادى: جەر تەلىمىن ءبولۋ, ەگۋ ورىندارىن قازۋ, جارامسىز جەردى تاسىپ اكەتۋ, درەناج توسەۋ, كوشەتتى ورنالاستىرۋ, سۇيەۋ قازىعىن قاعۋ, قۇنارلى وسىمدىك توپىراعىن ارالاستىرۋ, قازىققا بايلاۋ, سۋ قۇيۋعا ارنالعان جيەگىن جاساۋ, سۋارۋ, جابىنداۋ.
استانادا اعاش پەن بۇتا وتىرعىزۋ مەكەمەمىزدىڭ تالىمباعىندا دايىندالاتىن جەكە وتىرعىزۋ ماتەريالى ەسەبىنەن ىسكە اساتىنىن ەرەكشە اتاپ ءوتۋ كەرەك. ول – كەڭەس زامانىنان ساقتالىپ كەلگەن, اۋماعى 349 گەكتارعا تەڭ, ورتالىق جانە سولتۇستىك قازاقستاندا عانا ەمەس, تۇتاس رەسپۋبليكا كولەمىندە 600 مىڭعا جۋىق ءتۇرلى اعاش كوشەتتەرىن وسىرەتىن بىردەن ءبىر ءىرى تالىمباق سانالادى.
سۇلۋلىعى كوز سۋىرادى
مەرەي مەيىربەكوۆ,
قالا قوناعى:
– بۇگىندە الەم ەلدەرى «جاسىل ەكونوميكانى» دامىتۋدى باستاپ كەتتى. ول دەگەنىمىز ەكولوگيالىق احۋالدى قالىپتاستىرۋ, الىپ زاۋىتتاردان شىققان ۋلى تۇتىندەردى زالالسىزداندىرۋ, قورشاعان ورتانى ادامزات يگىلىگىنە اينالدىرۋ. بۇل رەتتە قالانىڭ باستاماسى جامان ەمەس دەپ ويلايمىن. ءسانى مەن ساۋلەتى كەلىسكەن عيماراتتار عانا ەمەس, جاسىل جەلەگى دە قۋانتادى. استانا كوشەلەرى مەن ساياباقتارىندا ءوسىپ تۇرعان سان الۋان گۇلدەر ناعىز سۇلۋلىقتىڭ سيمۆولى. اسىرەسە, «پرەزيدەنت» ساياباعى ەرەكشە قۇلپىرىپ تۇر. كۇيبەڭ تىرلىكتەن شارشاعاندا, جانعا جايلى, كوڭىلگە مەدەۋ بولاتىن ناعىز دەمالىس ورنى دەپ بىلەمىن.
كوكپەن كومكەرىلگەن كوركەمدىك
اسەل جايناقوۆا,
ەلوردا تۇرعىنى:
– «ءبىر تال كەسسەڭ, ون تال ەك», دەگەن بابالار اماناتى بار. وسى امانات ۇدەسىنەن شىعىپ, اينالامىزدى جاسىل جەلەككە اينالدىرا بەرسەك, كەلەشەكتىڭ دە بىزگە ايتار العىسى شەكسىز بولار ەدى. قالانىڭ تازالىعىنا ءار تۇرعىن جاۋاپتى بولسا ەكەن دەيمىن. وتباسىمىزبەن جىل سايىنعى سەنبىلىكتەن قالمايمىز. اينالانى تازالاپ, اعاش ەگىپ, ونى سۋارىپ, ءبىر كىسىدەي كومەكتەسەمىز.
مەنىڭ ويىمشا, ەلوردانى كوركەيتۋگە ءاربىرىمىز بورىشتىمىز. وسىنى ۇعىنعاندا عانا باس شاھارىمىزدى كوكپەن كومكەرىپ, گۇلمەن كەستەلەي الامىز.
بەتتى ازىرلەگەن گۇلميرا ايماعانبەت, جۋرناليست
