مەملەكەتشىلدىك مەكتەبى مىعىمدانسا

وسىدان ءبىراز بۇرىن وكسفوردتا جۋرناليستيكا ينستيتۋتى قۇرىلدى. اعىلشىن ءىلىم-ءبىلىمىنىڭ الەمگە ايگىلى ورتالىعىندا نە بولماۋشى ەدى, جۋرنا­ليستيكا ينستيتۋتى قۇرىلسا قۇرىلعان شىعار دەي سالاتىن جەر بۇل ەمەس. ماسەلە مىنادا. وعان دەيىن ان­گليادا ارناۋلى جۋرناليستيكا فاكۋلتەتتەرى دە, جۋرناليستيكا مەكتەپتەرى دە بولماعان, تەك ۇلتتىق جۋرناليستيكا وداعىنىڭ جانىندا مەكتەپتەر عانا جۇمىس ىستەگەن – وندا جۋرناليست ەڭبەك جولىن گازەتتە كۋرەر بولىپ باستاۋعا, كاسىپتىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلىن رەداكتسيادا ءجۇرىپ ۇيرەنۋگە ءتيىس دەپ ەسەپتەلەتىن, جۋرناليست كاسىبى تاجىريبە جۇزىندە يگەرىلە بەرەتىن كاسىپ سانالاتىن. كونسەرۆاتورلىق انگليانىڭ وزىندە جۋرناليست كادرلارىن دايىنداۋعا كوزقاراستىڭ وزگەرۋى كوپ جايدى اڭ­عارتادى. بۇگىندە بۇكىل الەمدە جۋرناليست ماماندىعىنىڭ ءباسى بيىكتەپ بارادى. كەيىنگى كەزدە ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ورىن العان وقيعالاردىڭ قاي-قاي­سىسىندا دا ولارعا بۇقارالىق اق­پارات قۇرالدارىنىڭ قاتىستىلىعى (جۇرتشىلىقتى تولعان­دىرار ماسە­لەلەرگە تيىسىنشە كوڭىل بولمەۋى نەمەسە ورىنسىز الاۋلاتىپ-جالاۋلاتۋى, قاراپايىم قاعيدالاردى تالداپ تۇسىندىرە الماۋى نەمەسە ەلدى ادەيى ەلىكتىرىپ-جەلىكتىرۋدەن تايىنباۋى) كوزگە ۇرىپ تۇر. ال الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى اڭگىمەنىڭ اۋەنى ەلىمىزدە ينتەرنەت-جۋرناليستيكانىڭ بۇعاناسى بەكىمەگەنىن, ۇلتتىق اقپاراتتىق قاۋىپ­سىزدىكتىڭ قامتاماسىز ەتىلمەگەنىن ايقىن دالەلدەپ بەردى. مۇنىڭ ءبارى جۋرناليست كادرلارىن دايىنداۋعا نازاردى قايتادان كۇشەيتۋ كەرەكتىگىن كورسەتەدى. نەگە «قايتادان كۇشەيتۋ» دەپ وتىرمىز؟ كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭدە تۇلەك­تەرىنىڭ قاي جەرگە جىبەرىلەتىنىن پارتيانىڭ ورتالىق كوميتەتى شەشەتىن ءبىر عانا فاكۋلتەت بولدى. ول وقۋعا تۇسەردە ءبىر ورىنعا 10-15 ادام تالاساتىن زاڭ فاكۋلتەتى دە ەمەس ەدى, ول ەمتيحاندارى دا, ساباعى دا اسا قيىن سانالاتىن فيلوسوفيا-ەكونوميكا فاكۋلتەتى دە ەمەس ەدى. ول جۋرناليستيكا فاكۋلتەتى ەدى. جۋرفاكتىڭ تۇلەكتەرىنە جولدامانى ورتالىق كو­ميتەتتىڭ ناسيحات جانە ۇگىت ءبولىمى بەرەتىن. ۋنيۆەرسيتەت ءبىتىرۋشىسىنىڭ ءجى­بە­رىلگەن جەرگە بارۋىن, ورنالاسۋىن دا سول ءبولىم قاداعالاپ وتىراتىن. جۋر­ناليست كادرلارىن دايىنداۋعا وسىلاي كوڭىل بولىنەتىن. ارينە, قا­زىر ونداي باعدارلاۋدىڭ دا, ونداي باقىلاۋدىڭ دا قاجەتى جوق. ايتسە دە قانداي جۋرناليست دايىندايتىنىمىز حالىققا قانداي ءسوز ايتاتىنىمىزدى ايقىندايتىنىن دا انىق ۇعىنۋ ارتىق ەمەس. اقپارات مادەنيەتىنىڭ ءمانى ءبو­لەك. ول قوعام مۇشەلەرىنىڭ دۇنيە­تانىمىن, ەلدەگى الەۋمەتتىك قۇندىلىقتاردى, ءومىر ءسۇرۋ سالتىن, پاراساتتىلىق قاعي­داتتارىن قالىپتاستىرا الادى. وسىنىڭ ءبارى جۋرناليست كادرلارىن دايىندايتىن وقۋ ورىندارىنان باستالۋعا ءتيىس. (وقۋ ورىندارى دەمەكشى, وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن وزبەكستاندا تاشكەنت مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندەگى جۋرفاكتى نىعايتۋعا قوسا الەمدىك تىلدەر ۋنيۆەرسيتەتىندە حالىقارالىق جۋرنا­ليستيكا فاكۋلتەتى اشىلعانى, ونىڭ ەسەسىنە قاراقالپاق مەم­لە­كەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنەن باسقا وقۋ ورىن­دا­رىنداعى جۋرناليستيكا فا­كۋل­تەتتەرى مەن بولىمشەلەرى تەگىس جا­بىل­عانى دا ويلاندىراتىن جاي). بۇگىنگى تاڭدا جۋرناليستيكانىڭ ەل ەكونوميكاسىنا ىقپالى كەمىپ بارادى. سىن ماقالالاردىڭ قارالمايتىنى, ولارعا جاۋاپ قايتارىلمايتىنى ءوز الدىنا, پروبلەمالىق جاريالانىمداردىڭ, كورسەتىلىمدەردىڭ دە تالدانباۋى كادۋىلگى جايعا اينالعانى قاشان. ەكو­نوميكاداعى مەملەكەتتىڭ ۇلەس سالماعى ازايا تۇسكەن سايىن بۇل ءۇردىس ودان ءارى ورنىعا بەرەتىن بولادى. ونىڭ ەسەسىنە جۋرناليستيكانىڭ قوعامنىڭ كوڭىل كۇيىنە اسەرى كۇننەن-كۇنگە كۇ­شەيىپ كەلەدى. باق دامۋىنىڭ سەرپىندىلىگىن ەس­كەرگەندە جۋرناليست كادرلارىن وقى­تۋدىڭ ماسەلەلەرى وتە كۇردەلىلەنىپ كەت­كەنىن كورەمىز. اقپاراتتىق تەحنولوگيا ءار ءۇش جىل سايىن دەرلىك ءوز­گەرىپ تۇر. جۋر­ناليستيكانىڭ بارا-بارا جارتىلاي تەحنولوگيالىق ما­ماندىققا اۋىساتىن ءتۇرى بار. قازىر­دىڭ وزىندە ءموبيلدى گازەتتەر عانا ەمەس, ءموبيلدى جۋرنالدار دا شىعا باستادى. جۋرناليستەردىڭ ەندىگى جەردە ينتەرنەت سالاسىندا, ەلەكتروندى جۇيەدە بەلسەندىرەك جۇمىس ىستەيتىندىگىنە بايلانىستى وقۋ ورىندارىنداعى كاسىبي ستاندارتتاردى, سوعان وراي پاندەردى, تيىسىنشە, وقۋلىقتاردى دا وزگەرتۋگە تۋرا كەلەدى. ەڭ باستىسى – وسىنداي جاعدايدا جۋرناليست كادرلارىن دايىنداۋدا مەملەكەتشىلدىك مەكتەبىنىڭ مىعىمدانۋى وتە-موتە ماڭىزدى. وقۋ ورىندارىنداعى بولاشاق ءار جۋرناليست قولىنداعى قالامى, ميكروفونى, كامەراسى, الدىنداعى نوۋتبۋگى تاۋەلسىزدىكتى قولداۋدىڭ, قورعاۋدىڭ, نىعايتۋدىڭ قۋاتتى قۇرالى ەكەنىن ءسات سايىن سەرگەك سەزىنەتىندەي بولىپ قالىپتاسسا, ەلدىگىمىزدىڭ دە ەڭسەلەنە تۇسەتىندىگى تالاسسىز. ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور