بيىل ەلىمىزدە سوڭعى رەت مەكتەپتەردە ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ ءوتتى. ەندى كەلەسى جىلدان باستاپ مەكتەپ وقۋشىلارى بۇرىنعى كەزدەگىدەي ەمتيحان تاپسىرىپ, اتتەستات الاتىن بولادى.
قازىرگى كەزدە ۇبت-نىڭ جاقسى جاقتارى مەن كەمشىلىكتەرى تۋرالى كوپ جەردە ايتىلىپ جاتىر. بىرەۋلەرى تەستىڭ بولعانى دۇرىس دەسە, ەكىنشىلەرى ەمتيحاندى قالايتىندارىن ايتادى. جاقىندا ءبىز ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى باقىلاۋ كوميتەتى سىرتتاي باعالاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى زيناش جاندىلدينامەن كەزدەسىپ, ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدىڭ ءمان-ماڭىزى, ونىڭ ءتيىمدى, ءتيىمسىز جاقتارى تۋرالى سۇراستىرعان ەدىك.
– بيىل ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ سوڭعى رەت ءوتتى. سىزدىڭشە, قايسىسى دۇرىس؟ ۇبت ما, الدە مەملەكەتتىك ەمتيحان با؟
– ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ الدىمەن اۋىلدىق جەرلەردەگى وقۋشىلار ءۇشىن جاسالعان بولاتىن. ول اۋىلداعى جاستاردى وقۋعا, بىلىمگە ىنتالاندىرىپ, قالاداعى قۇرداستارى سياقتى جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسۋ ءۇشىن ارنالعان ەدى. قازىر قاراپ وتىرساڭىز, جوو-نىڭ ستۋدەنتتەرىنىڭ كوبى اۋىلدان شىققان جاستار. بۇل ۇلكەن جەتىستىك. وسى جاعىنان العاندا, ۇبت ءوزىنىڭ العا قويعان ماقساتىن ورىندادى. ارينە, تەست تاپسىرعاندا كەمشىلىكتەر بولدى. ياعني, «3-كە» وقىپ جۇرگەن بالالار جوعارى بالل الىپ كەتەتىن. ونى ەشكىم جاسىرمايدى. سول كەمشىلىكتەردىڭ كوبى تەست تاپسىرۋ پۋنكتتەرىنىڭ تەحنيكالىق قۇرال-جابدىقپەن قامتاماسىز ەتىلمەۋىنەن دەپ ايتا الامىن. قالادا ۇبت-نىڭ پۋنكتتەرى جوو-لاردا بولسا, اۋىلدىق ەلدى-مەكەندەردە مەكتەپ عيماراتتارىنا ورنالاستى. سول سەبەپتى «شپارگالكانى» تەرەزەدەن لاقتىرۋ, تەلەفوندى پايدالانۋ سياقتى ءتۇرلى جاعدايلار ءجيى ورىن الىپ جاتاتىن.
– ءوزىڭىز ءبىراز جىلدان بەرى ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋمەن اينالىسىپ كەلەسىز. وسى جىلدارى تەست تاپسىرعان جاستاردان قانداي ەرەكشەلىك بايقادىڭىز؟
– ەرەكشەلىك بولعاندا, قازىر جاستار قىسقا سويلەيدى. ءوز ويىن تەرەڭ جەتكىزە المايدى. ءتىل بايلىقتارى جەتىسپەيدى. ال ەمتيحان تاپسىرعاندا پىكىرتالاسقا ارالاسىپ, ىزدەنىستەرى كوبەيەتىن ەدى. ءبىزدىڭ مينيسترلىكتى وسى جاعداي الاڭداتادى. ەگەر ۇبت-نى جوعارى وقۋ ورنىندا ەمتيحان رەتىندە قالدىرىپ, مەكتەپ وقۋشىلارى مەملەكەتتىك ەمتيحان تاپسىراتىن بولسا بالانىڭ ءبىلىمى, وي-ءورىسى بۇدان دا جاقسى بولار ما ەدى دەگەن ويعا بوي الدىرىپ جاتاتىنىمىز تاعى راس. مەملەكەتتىك ەمتيحان مۇعالىمدەردىڭ جۇمىسىن باعالاۋ ءۇشىن دە كەرەك. نەگە دەيسىز عوي. ەگەر وقۋشىلار مۇعالىمنىڭ جىلدار بويى وقىتىپ كەلە جاتقان ءپانىن تاڭداپ, سودان ەمتيحان تاپسىرسا, ول ەڭبەگىنىڭ باعالاناتىنىنا كوز جەتكىزەدى, سول باعالاۋ ارقىلى بەدەلى كوتەرىلەدى, مەكتەپتىڭ مارتەبەسى وسەدى.
– ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ اۋىلدىق جەرلەردەگى جاستاردى قولداۋعا ارنالدى دەدىڭىز. ونىڭ تاعى قانداي ءتيىمدى جاقتارى بولدى؟
– ءتيىمدى جاعى – ۋاقىتتى ۇنەمدەۋ. ءبىز الدىمەن الەمدىك تاجىريبەنى زەرتتەدىك. سودان ناتيجە شىعارىپ, تەست تاپسىرۋدى ەنگىزدىك. تەستىلەۋ ۋاقىتتى ۇنەمدەۋگە جاقسى ءادىس بولدى. ءبىر مەزگىلدە ءبىر پۋنكتتە 600 ادام 3,5 ساعاتتا تەست تاپسىرادى ەكەن. وندا وقۋشى قاعازبەن جۇمىس ىستەيدى. ونى كومپيۋتەر تەكسەرەدى. سوسىن ناتيجەسى بەلگىلى بولادى. 2000 جىلداردىڭ باسىنا دەيىن جوعارى وقۋ ورىندارىندا سىبايلاس جەمقورلىق كوبەيىپ كەتكەنىن بىلەسىز. جوو-عا كەيدە جاقىن تۋىستارى, تامىر-تانىستارى, اقشاسى بار اتا-انانىڭ بالالارى تۇسەدى دەيتىن پىكىرلەردىڭ بەلەڭ الىپ كەتكەنى سودان. ءسويتىپ, كەي جاعدايدا ادىلەتسىزدىككە جول بەرىلىپ جاتاتىن. وسىعان بايلانىستى ۇكىمەت ءبىر شارانى قولدانۋعا ءتيىس بولدى. ۇبت نەگىزى كومپيۋتەردىڭ كومەگىمەن وقۋشىنىڭ ءبىلىمىن ءادىل تەكسەرىپ, گرانت بەرۋ ءۇشىن جاسالعان بولاتىن.
– ەندى كەلەسى جىلى ولار مەملەكەتتىك ەمتيحان تاپسىرادى دەدىڭىز. وعان قانداي پاندەر تاڭدالىپ وتىر؟
– قازىر زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. كەلەسى جىلى مەكتەپتى بىتىرگەن تۇلەكتەر مىندەتتى تۇردە ەمتيحان تاپسىرادى. ونىڭ قانداي پىشىندە بولاتىنىن مينيسترلىكتىڭ جۇمىس توبى قاراستىرىپ جاتىر. شەشىم ءالى قابىلدانعان جوق. تامىز كونفەرەنتسياسىندا جۇمىس توبىنىڭ ناتيجەسى جاريالانادى. ال, جوعارى وقۋ ورىندارىندا ۇلتتىق تەستىلەۋ قالا بەرەدى. وندا قازىرگىدەي ەمەس, پاندەر ازايادى. نەگىزگى 2, 3 ءپان بولۋى مۇمكىن. سوسىن 2 ءپان سالالىق بولادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. سۇراقتارى دا وزگەرەدى. مۇنى ءبىز تالاپكەردىڭ ءبىلىمىن تەكسەرىپ, ءوزى جاقسى كورەتىن ءپانى بويىنشا تەست تاپسىرۋ ءۇشىن جاساپ وتىرمىز.
– ءوزىڭىز ۇبت ناتيجەسىنىڭ بۇرمالانىپ جاتقانىن كوردىڭىز بە؟ سىزگە ادامدار شاعىمدانىپ كەلدى مە؟
– بىزگە ۇبت بويىنشا كوپتەگەن شاعىمدار تۇسەدى. كوبىنە شتابقا اتا-انا مەن وقۋشىنىڭ شاعىمدارى كەلەدى. ولاردىڭ ماعىناسى بىرەۋ. «مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ مۇشەلەرى قاعيدانى بۇزۋعا تىرىسادى. تەلەفونداردى وتكىزۋگە رۇقسات بەرەدى. تىيىم سالمايدى», دەپ جاتادى. سوسىن «التىن بەلگىگە» ۇمىتكەر بالالاردان دا كەلىپ تۇسەدى. ولار «ءبارى زاڭ تالابىنا ساي ءوتسىن, ءبىز ءبارىن ءبىلىپ تۇرىپ, تەستىلەۋدەن وتە الماساق قالاي بولادى» دەگەن ماعىنادا شاعىم حاتتار جازادى. وسى جاعدايدى ەسكەرىپ, ءبىز ۇبت-نىڭ ءادىل ءوتۋى ءۇشىن جەر-جەرگە, ەل-ەلگە بارامىز. ءبىزدىڭ ادامدار بارعان جەردەن شاعىم حاتتار از كەلەدى. بۇل حالىقپەن تىكەلەي جۇمىس ىستەۋدىڭ ناتيجەسى دەپ بىلەمىن. ال شاعىمدار بەكەر جازىلمايدى. ءبىزدىڭ مينيسترلىك وكىلدەرى اراسىندا مۇعالىمدەر كوپ. مۇنىڭ كەيدە تەرىس ىقپال ەتەتىن جاقتارى از ەمەس. مىسالى, وقۋشى تەست كەزىندە تەلەفوندى پايدالانسا, ونى بايقاماعانداي بولادى. ونىڭ «3-كە» وقيتىن بالاعا پايداسى تيسە, كەرىسىنشە جاقسى وقيتىن بالا زارداپ شەگەدى. سوسىن بىزگە تۇسىنىكتەمە بەرگەندە: «بالاعا جانىم اشىپ كەتتى» دەگەندى العا تارتىپ جاتادى. بۇل دۇرىس ەمەس. جانى اشيتىن ادام ولاي جاسامايدى. مۇعالىم الدىمەن مەملەكەتتىڭ بولاشاعىنا جانى اشۋى كەرەك. وقۋشى ءبىلىمدى, تاربيەلى بولسا بارىمىزگە جاقسى.
– ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, مەكتەپتە ءۇش تىلدە وقىتۋ كەرەك پە؟
– كەرەك, نەگە دەسەڭىز, ءبىر ءتىلدى بىلگەن ادام – ءبىر ادام, ەكى ءتىلدى بىلگەن ادام – ەكى ادام دەيمىز عوي. ال, ءۇش تىلدە سويلەسە ءۇش ەلدىڭ ءتىلىن تابۋعا بولادى. قازىر كۇن سايىن دۇنيە وزگەرىپ جاتىر. اسىرەسە, ءبىزدىڭ كىشكەنتاي بالالارىمىز بۇرىنعى بالالار سياقتى ەمەس. ءبىز مىسالى, وتكەن عاسىردىڭ 50-60-جىلدارى بالا كەزىمىزدە كوپ نارسەنى بىلە بەرمەيتىنبىز. قازىر 2-3 جاستاعى بالانىڭ ءوزىن قولىمىزعا الساق, ول ءبىر كوزىمەن تەلەديداردى تاماشالاسا, ەكىنشى كوزىمەن ءبىزدى قاداعالاپ وتىرادى. سوندىقتان تەحنيكا دامىعان مىناداي زاماندا اعىلشىن ءتىلى مىندەتتى تۇردە كەرەك. ويتكەنى, باسەكە ءتۇبى بىلىمگە اكەپ تىرەيدى. ماسەلەن, نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى, قازاق-تۇرىك ليتسەيى سياقتى ءبىلىم وشاقتارىندا اعىلشىن ءتىلىن وتە جوعارى دەڭگەيدە وقىتىپ جاتىر. ول جەرلەردە بالالاردىڭ دا ءبىلىمى تەرەڭ. بالالار ءۇش تىلدە ەركىن سويلەيدى. بۇل جاقسى ەمەس پە؟! وسىنداي جاعداي ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە بولۋى كەرەك. وسى ماقساتتا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جۇمىس ىستەپ جاتىر. ارينە, قازىر اعىلشىنشا بىلەتىن پەداگوگتار وتە از. سوعان قاراماستان مۇنىڭ ءبارى ۋاقىتشا. ەرتەڭ ءبارى دۇرىستالىپ كەتەدى. ەڭ باستىسى, ىنتا-جىگەر كەرەك.
– سوندا ءسىز بالانى 1-سىنىپتان باستاپ اعىلشىنشا وقىتۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيسىز بە؟
– ءيا. سولاي بولۋى كەرەك.
– بۇل بالانىڭ ساناسىنا, انا تىلىنە اسەر ەتپەي مە؟
– قازىر 3-4 جاستاعى بالاعا قاراساڭىز لوگيكاسىنا تاڭعالاسىز. مەنىڭ ايتايىن دەگەنىم, ءححى عاسىردا بالاعا ەشقانداي كەدەرگى كەلتىرمەۋ كەرەك. وقيمىن, ۇيرەنەمىن دەسە, جولىنا كەسە-كولدەنەڭ تۇرماۋ كەرەك. كەرىسىنشە, وقۋىنا, ءتىلدى ۇيرەنۋىنە بارلىق جاعدايدى جاساعان ابزال. بالا ءوزىنىڭ انا ءتىلىن ەشقاشان ۇمىتپايدى. ول ەندى اتا-اناعا بايلانىستى. بۇرىن اتا-انالار بالالارىن ورىس مەكتەپتەرىنە بەرسە, بۇگىندە قازاق مەكتەپتەرىنە بەرۋشىلەر كوپ. بۇل قازاق مەكتەپتەرىنىڭ مارتەبەسىنىڭ جىلدان-جىلعا وسە تۇسكەنىن كورسەتەدى. مەن سىزگە ايتايىن, ءوزىمىز قازاق بولا تۇرا انا ءتىلىن بىلمەيتىن, ونى مەنسىنبەيتىن ادامداردى كەيدە كەزدەستىرىپ قالاتىنىمىز راس. وندايلاردىڭ اراسىندا دا بالالارىن قازاق مەكتەپتەرىنە بەرىپ جاتقاندارى بار. ءتىپتى, كوپ دەسە بولادى. سوندىقتان بالا ءبىلىمدى, ءتاربيەلى بولسىن دەسەك, انا ءتىلىن ءاردايىم العا وزدىرىپ وتىرۋدى ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
داستان كەنجالين,
«ەگەمەن قازاقستان»
استانا
بيىل ەلىمىزدە سوڭعى رەت مەكتەپتەردە ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ ءوتتى. ەندى كەلەسى جىلدان باستاپ مەكتەپ وقۋشىلارى بۇرىنعى كەزدەگىدەي ەمتيحان تاپسىرىپ, اتتەستات الاتىن بولادى.
قازىرگى كەزدە ۇبت-نىڭ جاقسى جاقتارى مەن كەمشىلىكتەرى تۋرالى كوپ جەردە ايتىلىپ جاتىر. بىرەۋلەرى تەستىڭ بولعانى دۇرىس دەسە, ەكىنشىلەرى ەمتيحاندى قالايتىندارىن ايتادى. جاقىندا ءبىز ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى باقىلاۋ كوميتەتى سىرتتاي باعالاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى زيناش جاندىلدينامەن كەزدەسىپ, ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدىڭ ءمان-ماڭىزى, ونىڭ ءتيىمدى, ءتيىمسىز جاقتارى تۋرالى سۇراستىرعان ەدىك.
– بيىل ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ سوڭعى رەت ءوتتى. سىزدىڭشە, قايسىسى دۇرىس؟ ۇبت ما, الدە مەملەكەتتىك ەمتيحان با؟
– ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ الدىمەن اۋىلدىق جەرلەردەگى وقۋشىلار ءۇشىن جاسالعان بولاتىن. ول اۋىلداعى جاستاردى وقۋعا, بىلىمگە ىنتالاندىرىپ, قالاداعى قۇرداستارى سياقتى جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسۋ ءۇشىن ارنالعان ەدى. قازىر قاراپ وتىرساڭىز, جوو-نىڭ ستۋدەنتتەرىنىڭ كوبى اۋىلدان شىققان جاستار. بۇل ۇلكەن جەتىستىك. وسى جاعىنان العاندا, ۇبت ءوزىنىڭ العا قويعان ماقساتىن ورىندادى. ارينە, تەست تاپسىرعاندا كەمشىلىكتەر بولدى. ياعني, «3-كە» وقىپ جۇرگەن بالالار جوعارى بالل الىپ كەتەتىن. ونى ەشكىم جاسىرمايدى. سول كەمشىلىكتەردىڭ كوبى تەست تاپسىرۋ پۋنكتتەرىنىڭ تەحنيكالىق قۇرال-جابدىقپەن قامتاماسىز ەتىلمەۋىنەن دەپ ايتا الامىن. قالادا ۇبت-نىڭ پۋنكتتەرى جوو-لاردا بولسا, اۋىلدىق ەلدى-مەكەندەردە مەكتەپ عيماراتتارىنا ورنالاستى. سول سەبەپتى «شپارگالكانى» تەرەزەدەن لاقتىرۋ, تەلەفوندى پايدالانۋ سياقتى ءتۇرلى جاعدايلار ءجيى ورىن الىپ جاتاتىن.
– ءوزىڭىز ءبىراز جىلدان بەرى ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋمەن اينالىسىپ كەلەسىز. وسى جىلدارى تەست تاپسىرعان جاستاردان قانداي ەرەكشەلىك بايقادىڭىز؟
– ەرەكشەلىك بولعاندا, قازىر جاستار قىسقا سويلەيدى. ءوز ويىن تەرەڭ جەتكىزە المايدى. ءتىل بايلىقتارى جەتىسپەيدى. ال ەمتيحان تاپسىرعاندا پىكىرتالاسقا ارالاسىپ, ىزدەنىستەرى كوبەيەتىن ەدى. ءبىزدىڭ مينيسترلىكتى وسى جاعداي الاڭداتادى. ەگەر ۇبت-نى جوعارى وقۋ ورنىندا ەمتيحان رەتىندە قالدىرىپ, مەكتەپ وقۋشىلارى مەملەكەتتىك ەمتيحان تاپسىراتىن بولسا بالانىڭ ءبىلىمى, وي-ءورىسى بۇدان دا جاقسى بولار ما ەدى دەگەن ويعا بوي الدىرىپ جاتاتىنىمىز تاعى راس. مەملەكەتتىك ەمتيحان مۇعالىمدەردىڭ جۇمىسىن باعالاۋ ءۇشىن دە كەرەك. نەگە دەيسىز عوي. ەگەر وقۋشىلار مۇعالىمنىڭ جىلدار بويى وقىتىپ كەلە جاتقان ءپانىن تاڭداپ, سودان ەمتيحان تاپسىرسا, ول ەڭبەگىنىڭ باعالاناتىنىنا كوز جەتكىزەدى, سول باعالاۋ ارقىلى بەدەلى كوتەرىلەدى, مەكتەپتىڭ مارتەبەسى وسەدى.
– ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ اۋىلدىق جەرلەردەگى جاستاردى قولداۋعا ارنالدى دەدىڭىز. ونىڭ تاعى قانداي ءتيىمدى جاقتارى بولدى؟
– ءتيىمدى جاعى – ۋاقىتتى ۇنەمدەۋ. ءبىز الدىمەن الەمدىك تاجىريبەنى زەرتتەدىك. سودان ناتيجە شىعارىپ, تەست تاپسىرۋدى ەنگىزدىك. تەستىلەۋ ۋاقىتتى ۇنەمدەۋگە جاقسى ءادىس بولدى. ءبىر مەزگىلدە ءبىر پۋنكتتە 600 ادام 3,5 ساعاتتا تەست تاپسىرادى ەكەن. وندا وقۋشى قاعازبەن جۇمىس ىستەيدى. ونى كومپيۋتەر تەكسەرەدى. سوسىن ناتيجەسى بەلگىلى بولادى. 2000 جىلداردىڭ باسىنا دەيىن جوعارى وقۋ ورىندارىندا سىبايلاس جەمقورلىق كوبەيىپ كەتكەنىن بىلەسىز. جوو-عا كەيدە جاقىن تۋىستارى, تامىر-تانىستارى, اقشاسى بار اتا-انانىڭ بالالارى تۇسەدى دەيتىن پىكىرلەردىڭ بەلەڭ الىپ كەتكەنى سودان. ءسويتىپ, كەي جاعدايدا ادىلەتسىزدىككە جول بەرىلىپ جاتاتىن. وسىعان بايلانىستى ۇكىمەت ءبىر شارانى قولدانۋعا ءتيىس بولدى. ۇبت نەگىزى كومپيۋتەردىڭ كومەگىمەن وقۋشىنىڭ ءبىلىمىن ءادىل تەكسەرىپ, گرانت بەرۋ ءۇشىن جاسالعان بولاتىن.
– ەندى كەلەسى جىلى ولار مەملەكەتتىك ەمتيحان تاپسىرادى دەدىڭىز. وعان قانداي پاندەر تاڭدالىپ وتىر؟
– قازىر زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. كەلەسى جىلى مەكتەپتى بىتىرگەن تۇلەكتەر مىندەتتى تۇردە ەمتيحان تاپسىرادى. ونىڭ قانداي پىشىندە بولاتىنىن مينيسترلىكتىڭ جۇمىس توبى قاراستىرىپ جاتىر. شەشىم ءالى قابىلدانعان جوق. تامىز كونفەرەنتسياسىندا جۇمىس توبىنىڭ ناتيجەسى جاريالانادى. ال, جوعارى وقۋ ورىندارىندا ۇلتتىق تەستىلەۋ قالا بەرەدى. وندا قازىرگىدەي ەمەس, پاندەر ازايادى. نەگىزگى 2, 3 ءپان بولۋى مۇمكىن. سوسىن 2 ءپان سالالىق بولادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. سۇراقتارى دا وزگەرەدى. مۇنى ءبىز تالاپكەردىڭ ءبىلىمىن تەكسەرىپ, ءوزى جاقسى كورەتىن ءپانى بويىنشا تەست تاپسىرۋ ءۇشىن جاساپ وتىرمىز.
– ءوزىڭىز ۇبت ناتيجەسىنىڭ بۇرمالانىپ جاتقانىن كوردىڭىز بە؟ سىزگە ادامدار شاعىمدانىپ كەلدى مە؟
– بىزگە ۇبت بويىنشا كوپتەگەن شاعىمدار تۇسەدى. كوبىنە شتابقا اتا-انا مەن وقۋشىنىڭ شاعىمدارى كەلەدى. ولاردىڭ ماعىناسى بىرەۋ. «مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ مۇشەلەرى قاعيدانى بۇزۋعا تىرىسادى. تەلەفونداردى وتكىزۋگە رۇقسات بەرەدى. تىيىم سالمايدى», دەپ جاتادى. سوسىن «التىن بەلگىگە» ۇمىتكەر بالالاردان دا كەلىپ تۇسەدى. ولار «ءبارى زاڭ تالابىنا ساي ءوتسىن, ءبىز ءبارىن ءبىلىپ تۇرىپ, تەستىلەۋدەن وتە الماساق قالاي بولادى» دەگەن ماعىنادا شاعىم حاتتار جازادى. وسى جاعدايدى ەسكەرىپ, ءبىز ۇبت-نىڭ ءادىل ءوتۋى ءۇشىن جەر-جەرگە, ەل-ەلگە بارامىز. ءبىزدىڭ ادامدار بارعان جەردەن شاعىم حاتتار از كەلەدى. بۇل حالىقپەن تىكەلەي جۇمىس ىستەۋدىڭ ناتيجەسى دەپ بىلەمىن. ال شاعىمدار بەكەر جازىلمايدى. ءبىزدىڭ مينيسترلىك وكىلدەرى اراسىندا مۇعالىمدەر كوپ. مۇنىڭ كەيدە تەرىس ىقپال ەتەتىن جاقتارى از ەمەس. مىسالى, وقۋشى تەست كەزىندە تەلەفوندى پايدالانسا, ونى بايقاماعانداي بولادى. ونىڭ «3-كە» وقيتىن بالاعا پايداسى تيسە, كەرىسىنشە جاقسى وقيتىن بالا زارداپ شەگەدى. سوسىن بىزگە تۇسىنىكتەمە بەرگەندە: «بالاعا جانىم اشىپ كەتتى» دەگەندى العا تارتىپ جاتادى. بۇل دۇرىس ەمەس. جانى اشيتىن ادام ولاي جاسامايدى. مۇعالىم الدىمەن مەملەكەتتىڭ بولاشاعىنا جانى اشۋى كەرەك. وقۋشى ءبىلىمدى, تاربيەلى بولسا بارىمىزگە جاقسى.
– ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, مەكتەپتە ءۇش تىلدە وقىتۋ كەرەك پە؟
– كەرەك, نەگە دەسەڭىز, ءبىر ءتىلدى بىلگەن ادام – ءبىر ادام, ەكى ءتىلدى بىلگەن ادام – ەكى ادام دەيمىز عوي. ال, ءۇش تىلدە سويلەسە ءۇش ەلدىڭ ءتىلىن تابۋعا بولادى. قازىر كۇن سايىن دۇنيە وزگەرىپ جاتىر. اسىرەسە, ءبىزدىڭ كىشكەنتاي بالالارىمىز بۇرىنعى بالالار سياقتى ەمەس. ءبىز مىسالى, وتكەن عاسىردىڭ 50-60-جىلدارى بالا كەزىمىزدە كوپ نارسەنى بىلە بەرمەيتىنبىز. قازىر 2-3 جاستاعى بالانىڭ ءوزىن قولىمىزعا الساق, ول ءبىر كوزىمەن تەلەديداردى تاماشالاسا, ەكىنشى كوزىمەن ءبىزدى قاداعالاپ وتىرادى. سوندىقتان تەحنيكا دامىعان مىناداي زاماندا اعىلشىن ءتىلى مىندەتتى تۇردە كەرەك. ويتكەنى, باسەكە ءتۇبى بىلىمگە اكەپ تىرەيدى. ماسەلەن, نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى, قازاق-تۇرىك ليتسەيى سياقتى ءبىلىم وشاقتارىندا اعىلشىن ءتىلىن وتە جوعارى دەڭگەيدە وقىتىپ جاتىر. ول جەرلەردە بالالاردىڭ دا ءبىلىمى تەرەڭ. بالالار ءۇش تىلدە ەركىن سويلەيدى. بۇل جاقسى ەمەس پە؟! وسىنداي جاعداي ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە بولۋى كەرەك. وسى ماقساتتا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جۇمىس ىستەپ جاتىر. ارينە, قازىر اعىلشىنشا بىلەتىن پەداگوگتار وتە از. سوعان قاراماستان مۇنىڭ ءبارى ۋاقىتشا. ەرتەڭ ءبارى دۇرىستالىپ كەتەدى. ەڭ باستىسى, ىنتا-جىگەر كەرەك.
– سوندا ءسىز بالانى 1-سىنىپتان باستاپ اعىلشىنشا وقىتۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيسىز بە؟
– ءيا. سولاي بولۋى كەرەك.
– بۇل بالانىڭ ساناسىنا, انا تىلىنە اسەر ەتپەي مە؟
– قازىر 3-4 جاستاعى بالاعا قاراساڭىز لوگيكاسىنا تاڭعالاسىز. مەنىڭ ايتايىن دەگەنىم, ءححى عاسىردا بالاعا ەشقانداي كەدەرگى كەلتىرمەۋ كەرەك. وقيمىن, ۇيرەنەمىن دەسە, جولىنا كەسە-كولدەنەڭ تۇرماۋ كەرەك. كەرىسىنشە, وقۋىنا, ءتىلدى ۇيرەنۋىنە بارلىق جاعدايدى جاساعان ابزال. بالا ءوزىنىڭ انا ءتىلىن ەشقاشان ۇمىتپايدى. ول ەندى اتا-اناعا بايلانىستى. بۇرىن اتا-انالار بالالارىن ورىس مەكتەپتەرىنە بەرسە, بۇگىندە قازاق مەكتەپتەرىنە بەرۋشىلەر كوپ. بۇل قازاق مەكتەپتەرىنىڭ مارتەبەسىنىڭ جىلدان-جىلعا وسە تۇسكەنىن كورسەتەدى. مەن سىزگە ايتايىن, ءوزىمىز قازاق بولا تۇرا انا ءتىلىن بىلمەيتىن, ونى مەنسىنبەيتىن ادامداردى كەيدە كەزدەستىرىپ قالاتىنىمىز راس. وندايلاردىڭ اراسىندا دا بالالارىن قازاق مەكتەپتەرىنە بەرىپ جاتقاندارى بار. ءتىپتى, كوپ دەسە بولادى. سوندىقتان بالا ءبىلىمدى, ءتاربيەلى بولسىن دەسەك, انا ءتىلىن ءاردايىم العا وزدىرىپ وتىرۋدى ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
داستان كەنجالين,
«ەگەمەن قازاقستان»
استانا
سوڭعى جاڭالىقتار
پەداگوگتەردى اتتەستاتسيالاۋ جۇيەسى جاڭارتىلادى
ءبىلىم • كەشە
اتىراۋ وبلىسىندا جەر ۋچاسكەلەرى مەملەكەتكە قايتارىلدى
ايماقتار • كەشە
اتوم ەنەرگەتيكاسى سالاسى: ۇزاق مەرزىمدى باعدار ايقىندالدى
ەنەرگەتيكا • كەشە
جاپونيادا 7,7 بالدىق جەر سىلكىنىسى تىركەلدى
تابيعات • كەشە
