نەمقۇرايدى قاراۋعا بولمايدى

بۇگىنگى كۇنى اقپاراتتىق جانە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيا­لار جاڭارعان سايىن, سالىق جۇيە­سىن­دەگى باقىلاۋ مەن اكىم­شىلەندىرۋدى جەتىلدىرىلۋگە بايلانىستى وزگەرىستەر دە كۇن ساناپ كوبەيىپ كەلەدى. بۇل, ارينە, دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمى مەن دۇنيە­جۇزىلىك بانكتىڭ «Doing Business» رەيتينگىنىڭ تالاپتارى نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان شارالاردىڭ بىرىنە جاتادى. سوندىقتان دا سالىق تولەۋشى سۋبەكتىلەرگە قويىلاتىن تالاپ­تار­عا بايلانىستى بىرقاتار ءوز­گەرىستەر تاجىريبەگە ەنگىزىلدى. سونىڭ ءبىرى – ساۋدا ورىندارىندا اۆتوماتتى تۇردە مالىمەتتەر بەرۋ فۋنكتسياسى بار باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن ورناتۋ بو­لىپ تابىلادى. بۇل تالاپ – سالىقتان جالتارۋعا جول بەرمەيتىن جانە سالىقتىق ەسەپتىلىك پروب­لەمالارىن دەر كەزىندە جۇرگىزىپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ءتيىمدى تەتىك. اتاپ ايتساق, قازاقستان رەس­پۋبليكاسى سالىق كودەكسىنىڭ 645-بابىنىڭ 1-تارماعى, 4-تار­ماقشاسىنىڭ جانە قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ 2015 جىلعى 30 جەل­توقسانىنداعى №1129 قاۋ­لى­سىنىڭ تالاپتارى نەگىزىندە ءۇس­تىمىزدەگى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ەلىمىزدىڭ اۋماعىنداعى زاڭدى تۇلعالار مەن جەكە كاسىپ­كەرلەر ءۇشىن مالىمەتتەر بەرۋ فۋنك­تسياسى ورناتىلعان باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن پايدالانۋ ءتارتىبى ەنگىزىلدى. سونىمەن قاتار, سالىق تولەۋشىلەر ءۇشىن جاسالىپ وتىرعان بۇل تالاپتار جالپىلاما قولدانىستاعى تەلەكوممۋنيكاتسيا جۇيەسى جوق جەردە عانا جۇمىس ىستەمەيدى. سەبەبى, الىس اۋىلداردا, عالامتور جۇيەسى تولىق تۇردە جۇمىس ىستەمەيتىن جەرلەردە اتالمىش باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن ورناتۋ مىندەتتى ەمەس. وسى ورايدا, «سالىق تولەۋ­شىلەردىڭ قانداي كاتەگورياسى اۆ­توماتتى تۇردە مالىمەت بەرۋ فۋنكتسيا­سى ورناتىلعان باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن ورناتۋعا مىندەتتى؟» دەگەن زاڭدى سۇراق تۋاتىنى اقيقات. اتاپ ايتساق, ورمان شارۋا­شىلىعى جانە قۇرىلىس ماتەريالدارىمەن, سانتەحنيكالىق جابدىقتارمەن, مەتالل بۇيىم­دارىمەن, كومپيۋتەرمەن, جىلىتۋ جانە سۋ قۇبىرى قوندىرعىسىمەن, اۋديو-بەينە تەحنيكالارىمەن, ەلەكترلى-تۇرمىستىق قۇرالدارمەن, جيھازبەن, جارىق بەرەتىن قون­دىرعىلارمەن بولشەك جانە كوتەرمە ساۋدا جاسايتىندار, سونداي-اق, قوناقۇي, مەيرامحانا, ازىق-ت ۇلىكتى جەتكىزىپ بەرۋ, كينوفيلم كورسەتۋگە تاپسىرىس بەرۋ, شاشتاراز جانە سۇلۋلىق سالونى, باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ قىزمەتىمەن اينالىساتىندار مالىمەت بەرۋ فۋنكتسياسى ورناتىلعان باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن پايدالانۋ ارقىلى جۇمىس ىستەۋگە مىندەتتى. كاسسالاق-باقىلاۋ ماشيناسىن پايدالانۋ مەحانيزمىندە بۇرىنعى كاسسالىق اپپاراتپەن سالىستىرعاندا كوپ ايىرماشىلىق جوق. مىسالى, تاۋار ساتىپ الۋشىدان الىنعان قولما-قول اقشا باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىنا ەنگىزىلەدى. باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىنىڭ مالىمەتتەرى ونلاين رەجىمىندە «قازاقتەلەكوم» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ فيس­كالدى مالىمەتتەر جينايتىن ورتالىق وپەراتورىنا جىبەرىلەدى دە, جيناقى باقىلاۋدا تۇرعان تۇبىرتەككە وزىندىك ءنومىر بەرىلەدى. وزىندىك ءنومىر باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناعا كەلىپ تۇسكەن كەزدە ماشينادان باقىلاۋداعى چەك شىعادى دا, ساتىپ الۋشىعا بەرىلەدى. سودان كەيىن فيسكالدىق مالىمەتتەردىڭ وپەراتورى جۇيەلى تۇردە كۇندەلىكتى سوممالىق ەسەپتەردى ءاربىر كاسسالىق-باقىلاۋ ماشينالارى بويىنشا مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ سەرۆەرىنە جىبەرىپ وتىرادى. بۇل جۇيەنىڭ ەنگىزىلۋى ەلىمىزدە كولەڭكەلى اينالىمنىڭ كولەمىن قىسقارتۋمەن قاتار, تۇتىنۋشىنىڭ قۇقىعىن قورعاۋدا دا ۇلكەن ءرول اتقارادى. سونىمەن قاتار, كاسسالىق-باقىلاۋ ماشيناسى ورناتىلىپ, ول ءوز جۇمىسىن دۇرىس اتقارىپ تۇرعان جاعدايدا, سالىق ورگاندارى تاراپىنان بولاتىن نەگىزسىز تەكسەرۋلەرگە دە جول بەرىل­مەيدى. سەبەبى, سالىق ورگاندارى كاسسالىق-باقىلاۋ ماشيناسى ورناتىلعان ساۋدا نۇكتەسىندەگى قولما-قول اقشامەن جاسالاتىن بارلىق وپەراتسيالار بويىنشا «قازاقتەلەكوم» اكتسيونەرلىك قوعامى ارقىلى ءتيىستى مالىمەتتەرمەن دەر ۋاقىتىندا قامتاماسىز ەتىلىپ وتىرادى. قازىرگى ۋاقىتتا كاسسالىق-باقىلاۋ ماشينالارىنىڭ مەم­لەكەتتىك رەەسترگە تىركەلگەن جا­ڭا ۇلگىلەرىن اتالمىش ماشي­نالارعا تەحنيكالىق قىز­مەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنان الۋ­عا بولادى. ساتىپ العاننان كەيىن, بىرىنشىدەن, فيسكالدى مالىمەتتەر وپەراتورىنىڭ www.oofd.kz ۆەب-رەسۋرس پورتالىنان قاعازعا شىعارىپ الىپ, ونى قول قويۋ جانە مورمەن كۋالاندىرۋ ارقىلى فيسكالدى مالىمەتتەر وپەراتورىمەن كەلىسىم جاسالادى. ەكىنشىدەن, جەرگىلىكتى قىزمەت ايماعى بويىنشا مەملەكەتتىك كىرىس ورگاندارىنا ءوتىنىش جازۋ ارقىلى باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن تىركەۋ كارتوچكاسى بەرىلەدى. ۇشىنشىدەن, باقىلاۋ-كاسسالىق ماشينا پورتالدا تىركەلەدى دە, ID جانە توكەن (تاڭبالاۋشى) ءنومىرى الىنادى. باقىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن مەملەكەتتىك كىرىس ورگانىندا جانە جوعارىدا ايتىلعان پورتالدا تىركەگەننەن كەيىن با­قىلاۋ-كاسسالىق ماشيناسىن ID جانە توكەنمەن اۆتورلاستىرۋ قا­جەت. وسى جۇمىستاردىڭ ءبارى ءبىت­كەننەن كەيىن ەسكى كاسسالىق ماشينا مەملەكەتتىك كىرىس ورگانى­نىڭ ەسەبىنەن شىعارىلادى دا, جا­ڭا قوندىرعى ءوز جۇمىسىن باستايدى. ءيا, ءبىر قاراعاندا باقىلاۋ-كاسسالىق ماشينالاردى ورناتۋدا جانە تىركەۋ بارىسىندا قيىنشىلىقتار از ەمەس سياقتى كورىنۋى مۇمكىن. الايدا, اقپاراتتىق تەحنولوگيادان حابارى بار ادامعا ەش قيىندىعى جوق. تاعى دا ءبىر ايتا كەتەتىن جاعداي, باقىلاۋ-كاسسالىق ماشينالارىن ورناتۋ ماسەلەسىنە نەمقۇرايدى قاراۋعا بولمايدى. ولاي دەيتىنى­مىز, كەز كەلگەن زاڭ تالاپتارى ونى ورىنداماعان جاعدايدا قۇقىقتىق شارالار قولدانۋدى نازاردان تىس قالدىرمايدى. سەبەبى, زاڭ – بارشاعا ورتاق. بەكەن نۇراحمەتوۆ, الماتى قالالىق مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتىنىڭ ءتۇ­سىندىرۋ جۇمىستارى باس­­­­قارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى الماتى