16 ماۋسىم, 2016

جەر قويناۋىن يگەرۋگە يننوۆاتسيا قاجەت

370 رەت
كورسەتىلدى
7 مين
وقۋ ءۇشىن
ماتاللۋرگ-2016-1كەشە ەلوردادا «Astana Mining & Metallurgy» VII حالىقارالىق تاۋ-كەن جانە مەتاللۋرگيالىق كونگرەسى جۇمىسىن باستادى. وعان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتاەۆ قاتىستى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبى­رىن­­شى ورىنباسارى كونگرەستىڭ پلە­نار­لىق وتىرىسىندا سويلەگەن ءسوزىن­دە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كە­شەنى وتاندىق ەكونوميكاداعى اسا ماڭىز­دى سالانىڭ ءبىرى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. «ەكونوميكانىڭ وسى سالاسى ەلىمىزدە نەگىزگى ءرول اتقارادى. سا­لا­نىڭ كاسىپورىندارىندا 300 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيدى. تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى ارا­لاس سا­لالاردىڭ دامۋىنا مۋل­تيپلي­كاتيۆتى اسەر بەرەدى, حالىقتىڭ جۇ­مىسپەن قامتىلۋىن بىرنەشە ەسەگە ۇلعايتادى جانە جالپى ەل ەكو­نوميكاسىنىڭ باسەكەگە قا­بى­لەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى», دەدى ب.ساعىنتاەۆ. سونداي-اق, ول قازىرگى تاڭدا قازاقستان ەكونوميكاسى شيكىزات باعىتىنان وڭدەۋ سالاسىنا قاراي كوشىپ جاتقان وتە جاۋاپتى كەزەڭدە ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. «وسى ۇدەرىستە ماڭىزدى سالا­لار­­دىڭ ءبىرى تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى بولىپ وتىر. شيكىزات رە­­سۋر­ستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ, جاڭا­لىق­تاردى يگەرۋ, ەنەرگيا تيىمدىلىگى مەن ەكولوگيالىق ءون­دى­رى­س­تى ارتتىرۋ, تەحنولوگيالىق ءونىم­­دەردى شىعارۋ – بۇل تۇرعىدا سالا­­لار­دىڭ ءساتتى دامۋى كەپىل بولا الادى. جۇيەلىك نەگىزدە كەشەن كاسىپورىندارىنىڭ بارلىق ءما­سە­­لەلەرى شەشىلەدى. بۇل – زاڭنا­ما­نى, شيكىزات بازاسىن قامتاماسىز ەتۋ, سالىق جانە كەدەن­دىك, سونىمەن قا­­تار, تاعى باسقا دا ماسەلەلەردى جە­تىل­­­دىرۋ دەگەن ءسوز. سوڭعى كەزدەگى الەم­­­دىك نارىقتاعى ماسەلەلەردە مە­تال­­عا بايلانىس­تى ەكسپورتتىق ن­ا­رىق­­تىڭ قىس­قارۋى, ۆاليۋتا باعا­مى­­­نىڭ قۇبى­لۋى سياقتى جاعداي­لار  بىزگە وتاندىق مەتاللۋرگيا ءونىم­­­دەرى­­نىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ساق­­­تاۋ­­عا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى پرە­مەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى. سونىمەن قاتار, ول قازاقستان ۇكىمەتى الەمدىك سەگمەنتتە وتان­دىق تيتاننىڭ ۇلەسىن ارت­تىرۋعا كۇش سالىپ جاتقانىن جەت­كىزدى. «قا­زاقستان برەندتەرىن دامىتۋ اياسىندا الەمدىك سەگمەنتتەگى تيتاننىڭ ۇلەسىن قازىرگى 11 پايىزدان 14 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز», دەدى ب.ساعىنتاەۆ. وسى رەتتە ول مۇنداي ماقسات الداعى 3,5 جىلعا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا قويىلىپ وتىرعاندىعىن اتاپ ءوتتى. ب.ساعىنتاەۆ, سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى بەسجىلدىعى اياسىندا قازاقستاننىڭ تاۋ-كەن مەتاللۋرگيالىق كەشەنىندە 2,5 ملرد. دوللار سوماسىنداعى 60 جاڭا ءوندىرىس ىسكە قوسىلعانىن ەسكە سالىپ ءوتتى. بۇل باعىتتا 16 مىڭنان استام تۇراقتى جۇمىس ورىندارى قۇرىلدى. جالپى, تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالاسىنىڭ كاسىپورىندارىندا 300 مىڭنان استام ادام جۇمىس ىستەۋدە. سونداي-اق, تمك-دەگى رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋدا الەمگە ايگىلى ترانسۇلتتىق كومپانيالاردى سالاعا تارتۋ جوسپارلانعان. قازاقستاندا بۇگىندە «ارسەلور», «پوليمەتالل» جانە باسقا دا ءىرى شەتەلدىك كومپانيا­لار جۇمىس ىستەۋدە. «بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى كۇشەيتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», دەدى ۆيتسە-پرەمەر. سونىمەن بىرگە, ب.ساعىنتاەۆ ايتىپ وتكەندەي, CRIRSCO پايدالى قازبالار قورلارى بويىنشا ەسەپتىلىك ستاندارتتارىنىڭ حالىقارالىق جۇيەسىن ەنگىزۋ ۇدەرىسىن باستاۋ جوسپارلانعان. ال ءوز كەزەگىندە ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ مەتال­لۋرگيالىق كەن ءوندىرۋ باعىتىنداعى وتكەن جىلدىڭ كورسەتكىشتەرىنە توق­تالىپ ءوتتى. ماسەلەن, 2015 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاندا مەتاللۋرگيالىق كەندى ءوندىرۋ دەڭ­گەيى 2 پايىزعا تومەندەگەن, ياعني, بۇل نەگىزىنەن تەمىر كەنىن ءوندىرۋ كولەمىنىڭ قىسقارۋىنان ورىن الدى. وسى رەتتە مينيستر ءوندىرۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىنە قىتايعا تاسىمالدىڭ توقتاۋى جانە رەسەيگە تاسىمالدىڭ قىسقارۋى سەبەپ بولعانىن جەتكىزدى. بۇل رەتتە ءرۋبلدىڭ ارزانداۋى ەلەۋلى اسەر ەتكەن. بەلگىلى بولعانداي, 2015 جىلى مەتاللۋرگيالىق ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 14 پايىزدان استام كورسەتكىشكە وسكەن. بۇل وسىمگە يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ءبىرىنشى بەسجىلدىعىندا 60-تان استام جوبانىڭ ىسكە قوسىلۋى, سونداي-اق ۇلت­تىق ۆاليۋتانىڭ ەركىن باعامعا اۋىسۋى ىقپال ەتكەن. «ءوندىرىستىڭ, اسىرەسە, ءتۇستى مەتال­لۋرگياداعى ءوندىرىستىڭ ناقتى كولەم­دەرىنىڭ ايتارلىقتاي ارتۋى بايقالۋدا. قارا مەتاللۋرگيادا ءوندىرىستىڭ اعىم­داعى دەڭگەيىن 101 پايىزدان استام كورسەتكىشتە ساقتاۋ مۇمكىن بولىپ وتىر. «ارسەلور ميتتال تەمىرتاۋ» ءوت­كەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جوعارى اپاتتىلىعىنىڭ كەسىرىنەن «پليۋسپەن» شىعا المادى, جاعداي فەرروقورىتپالار ءوندىرىسىنىڭ ءوسىمىنىڭ ارقاسىندا تۇزەتىلدى», دەپ ءتۇسىندىردى مينيستر. ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مي­نيس­ترىنىڭ حابارلاۋىنشا, ۇكىمەت تاراپىنان قيىن كەزەڭدە ونەركاسىپكە قولداۋ جاساۋ جوسپارى قابىلدانعان. سوندىقتان دا بۇل جوسپار كومەك كورسەتۋدىڭ ءتيىستى شارالارىن قامتىپ وتىر. 2016 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەتاللۋرگيالىق كەندى وندىرۋدە 5 پايىزدىق ءوسىم بولجانۋدا. وعان قوسا, اعىمداعى جىلدىڭ 5 ايىنىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا مەتالل كەندەرىن ءوندىرۋ كولەمى 1 پايىزعا وسكەن. قازاقستاندا الداعى ءۇش جىلدا گەو­لوگيالىق بارلاۋمەن اينالىساتىن سەرۆيستىك كومپانيالار نارىعىن ەكى ەسەلەۋ جوسپارلانعان. سونىمەن قا­تار, ەىدۇ حالىقارالىق ساراپشىلار­مەن بىرگە «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» كودەكستى داي­ىنداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. «ءوز­دەرىڭىز بىلەتىندەي, كودەكستىڭ باس­تى ماقساتى – حالىقارالىق ستان­دارتقا كوشۋ. ءبىز بارلاۋعا ارنالعان جەڭىل­دە­تىلگەن قۇقىق قاعيداتى بويىنشا باتىس اۆستراليانىڭ ۇلگىسىن الدىق. ول جەردە كوپتەگەن باعىتتار بار», دەدى ءا.يسەكەشەۆ. سونىمەن قاتار, ول باتىس اۆستراليادا گەولوگيالىق بارلاۋمەن اينالىساتىن شامامەن 15 مىڭ شاعىن يۋنيورلىق كومپانيالاردىڭ جۇمىس ىستەيتىندىگىن ايتىپ ءوتتى. «بۇل يۋنيورلىق سەرۆيستىك كومپانيالار كوبىنەسە جەرگىلىكتى شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە جاتادى. سول سەبەپتى اعىمداعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بىرنەشە پيلوتتىق جوبالاردى جاساۋدى جوسپارلاۋدامىز. ول شىعىس قازاقستان وبلىسىندا, ارقالىق, جەزقازعاندا بولادى, ياعني ءبىز ارنايى مونوقالالاردىڭ اۋىلدىق جەرلەرىن الدىق. الداعى ءۇش جىلدا قازاقستاندا نارىقتىق سەرۆيستىك كومپانيانى ەكى ەسەگە ارتتىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», دەدى ءا.يسەكەشەۆ. پلەنارلىق وتىرىستا سونداي-اق, مينەرالدىق شيكىزات قورلارى بويىنشا ەسەپ بەرۋدىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارى جونىندەگى كوميتەتتىڭ توراعاسى گارري پاركەر, «Polymetal International» باستى اتقارۋشى ديرەكتورى ۆيتالي نەسيس, «ەۋرازيالىق توپ» جشس باسقارما توراعاسى الديار قازتاەۆ جانە باسقا دا وسى سالانىڭ بەدەلدى كومپانيالارىنىڭ وكىلدەرى سويلەدى. سونداي-اق, ولار وسى شارانىڭ اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان «تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالاسىنىڭ كومپانيالارى ءۇشىن الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيا­لار مەن يننوۆاتسيالىق ازىرلەمەلەر» كورمەسىن تاماشالادى. حالىقارالىق تاۋ-كەن مەتاللۋرگياسى كونگرەسىنىڭ وتكەن جىلعى جۇمىسىنا الەمنىڭ 40 ەلىنەن 700-گە جۋىق دەلەگات قاتىسىپ, بىرقاتار ماڭىزدى ەكىجاقتى قۇجاتتارعا قول قويىلعان بولاتىن. بيىلعى جىلدىڭ دا ناتيجەلى بولارىنا ءۇمىت زور. ماسەلەن, كونگرەسس اياسىندا كەشەگى كۇننىڭ وزىندە «قازگەولوگيا», «پوليمەتالل» جانە «قازمىرىش» كومپانيالارى ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى. تاراپتار ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا پايدالى قازبالاردىڭ, كەن ورىندارىن ىزدەۋ جانە باعالاۋ جۇمىستارىن بىرلەسە جۇرگىزۋگە ۋاعدالاستى. كونگرەسس اياسىندا بۇگىن دە بىرقاتار ماڭىزدى شارالار وتەتىن بولادى. دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان»
سوڭعى جاڭالىقتار