ىسكەرلىگى ىسىنەن كورىنەدى

1988 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قارا- شاڭىراعى سانالاتىن بۇرىنعى اباي اتىنداعى قازاق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ ءماجىلىس زالىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى وقۋ مينيسترلىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن القالى سەمينار-جيىن وتكەن ەدى. وندا نەگىزىنەن پەدينستيتۋتتاردىڭ ءتىلشى-ماماندارى جاساعان ەلۋدەن اسا جوبا تىڭدالىپ, تالقىلاندى. وسى جوبالاردىڭ ىشىندە الماتىنىڭ ىرگەسىندەگى ەسىك پەدا­گوگيكالىق ۋچيليششەسىنىڭ وقىتۋشىسى مۇحامەتنۇر ەسىمبەكوۆتىڭ دە جوباسى بار ەدى. كەزەك سويلەۋشىلەردىڭ سوڭىنا تامان ءتيىپ, جۇرت جالىعىپ, شارشاي باستاعاندا مىنبەگە كوتەرىلگەن جاس ماماننىڭ قي­سىندى پىكىرى مەن ۇسىنىستارى سەمينارعا قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن بىردەن اۋداردى. توردە وتىرعان ى.مامانوۆ, ت.كاكىشەۆ, ز.قابدولوۆ, ي.ۇيىقباەۆ, ر.نۇرعاليەۆ, ن.ورالباەۆا, ر.سىزدىقوۆا, ش.بەكتۇروۆ, س.راحمەتوۆا, ك.ادامباەۆا, ك.ساريەۆا سياق­تى بەلگىلى عالىمدار ءبىراۋىزدان ونىڭ جوباسى تولىقتىرىلىپ, تيپتىك باعدارلاما رەتىندە بەكىتىلۋى كەرەك دەگەن توقتامعا كەلدى. بۇل – پەداگوگيكالىق جۇمىستى جاڭا باستاعان م.ەسىمبەكوۆتىڭ ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىندا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندە قالىپتاستىرۋ, ونى كوپۇلتتى رەسپۋبليكامىزدىڭ بارلىق حالقىن ساياسي-مادەني بىرلىككە ۇيىمداستىرۋدىڭ باس­تى قۇرالىنا اينالدىرۋ سياقتى مەم­لەكەتتىك ماڭىزى بار اسا اۋقىمدى جۇ­مىسقا العاش اتسالىسۋى ەدى. بۇدان كەيىن مينيسترلىكتىڭ ارناۋ­لى ورتا ءبىلىم بويىن­شا باس باسقارماسىنىڭ ۇسىنىسىمەن (ك.سۇتتىباەۆا, ي.حرۋپينا) ۋچيليششە بازاسىندا ۇلت مەكتەپتەرىنە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنىڭ ورتا بۋىن مۇعالىمدەرىن دايارلايتىن ارناۋلى ءبولىم اشۋ, جاڭا ماماندىقتىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق قۇجاتتارى مەن وقۋ باعدارلامالارىن, ادىستەمەلىك نۇسقاۋلارى مەن وقۋ قۇرالدارىن جازۋ, وقۋعا قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە ەركىن سويلەيتىن تالاپكەرلەردى قابىلداپ, ءبىلىم ءۇردىسىن ۇيىمداستىرۋ جۇمىسى دا مۇحامەتنۇر ءباتجان ۇلىنا سەنىپ تاپسىرىلدى. اتالعان ماماندىق 2009 جىلعا دەيىن ناتيجەلى جۇمىس ىستەپ, كوللەدج ون بەس جىلدا ورىس, ۇيعىر تىلدەرىندە وقىتاتىن مەكتەپتەرگە بەس جۇزدەن اسا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنىڭ مۇعالىمدەرىن دايارلاپ, كەيىن ماماندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قاراماعىنا بەرىلدى. وسى ەڭبەگى ورىندى باعالانىپ, مۇحامەتنۇر 1992 جىلى ۋچيليششە وقىتۋشىلارىنىڭ اراسىنان العاشقى بولىپ ى.التىنسارين مەدالىنىڭ يەگەرى اتاندى. بۇدان كەيىنگى جىلداردا تابيعاتىنان ەڭبەكقور, ىزدەنىمپاز, شىعارماشىلىق ويى مەن ەستەتيكالىق تالعامى جوعارى م.ەسىمبەكوۆ مەملەكەتتىك ءتىلدى ناسيحاتتاۋ مەن ونىڭ قولدانىلۋ اياسىن كەڭەيتۋ باعىتىندا تىنىمسىز ەڭبەكتەنە ءجۇرىپ, ءوزى دە رەسپۋبليكاعا تانىمال قازاق ءتىلىنىڭ بىلگىر مامان-وقى­تۋشىلارىنىڭ بىرىنە اينالدى. ءسويتىپ, ەسىك گۋمانيتارلىق-ەكونوميكالىق كوللەدجىنىڭ ابىروي-اتاعىن اسقاقتاتىپ, شاكىرتتەرى مەن ارىپتەستەرىنىڭ قۇرمەتىنە بولەندى. بىلىمىنە بىلىگى ۇشتاسقان ازامات رەسپۋبليكاداعى كاسىپتىك ورتا وقۋ ورىندارىنىڭ ورىس ءبو­لىمدەرىنە ارنالعان پراكتيكالىق قازاق ءتىلىنىڭ تيپتىك وقۋ باعدارلامالارىنىڭ اۆتورى اتاندى. وعان قوسا العاش رەت ۇلت مەكتەپتەرىنە مەملەكەتتىك تىلدەن ساباق بەرەتىن ماماندارعا ارنالعان قازاق ءتىلى باعدارلاماسىن ءتۇزدى. ونىڭ وقىتۋشىلارعا ارنالعان ادىستەمەلىك وقۋ قۇرالىن باستىرىپ شىعاردى. سول سەكىلدى ورتا كاسىپتىك وقۋ ورىندارىنىڭ ورىس بولىمدەرىنىڭ ستۋدەنتتەرى ءۇشىن «كازاحسكي يازىك دليا رۋسسكيح وتدەلەني پەداگوگيچەس­كيح ۋچيليشش» اتتى وقۋلىعىن جازدى. كەيىن ءوزى دايىنداعان وقۋ باعدارلامالارى مەن ادىستەمەلىك نۇسقاۋلاردى ءتيىمدى قولدانۋ جانە مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ ءادىس-ءتا­سىل­دەرىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىن­شا الما­تى, سەمەي, تاراز, اقمولا, قىزىلوردا, قارا­عاندى, وزگە دە وبلىس ورتالىق­تارىن­داعى وقۋ ورىندارىنىڭ بازاسىندا ۇيىمداستىرىلعان كونفەرەنتسيالار مەن سەمينارلارعا شاقىر­تىلىپ باياندامالار وقىپ, تاجىريبە الماسىپ, رەسپۋبليكالىق مۇعالىمدەر ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ينستيتۋتىندا, وبلىستىق ءبىلىم مەكەمەلەرىندە دارىستەر وقىدى. «باستاۋىش ءبىلىم بەرۋدىڭ شەت ءتىلى مۇعا­لىمى», «اۋدارما ءىسى» ماماندىقتارىنىڭ بىلىمگەرلەرى اعىلشىن ءتىلىنىڭ جوعارى ساناتتى وقىتۋشىلارى ق.بەكبوسىنوۆا, م.ابيروۆا, ە.ىسقاقوۆ, ل.ءازىمجانوۆالاردىڭ جەتەك­شىلىگىمەن اعىلشىن تىلىندە «قازاق ەرتەگىلەرى» جيناعىن, ءبىرىنشى سىنىپتىڭ «ءوزىن-ءوزى تانۋ» ءپانىنىڭ وقۋلىعىن, وقىتۋشىلارعا ارنالعان ادىستەمەلىك نۇسقاۋلاردى كىتاپ ەتىپ باس­تىرىپ شىعارىپ, «جاۋجۇرەك مىڭ بالا», «باۋىرجان مومىش ۇلى» فيلمدەرىنىڭ ءسۋبتيترىن جاسادى. ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ «عىلىم» باسپاسىنان 2004 جىلى «پراكتيكالىق قازاق ءتىلى» اتتى وقۋلىعى جارىق كوردى. بۇل وقۋلىق ەكى جىلدان كەيىن رەسپۋبليكالىق وقۋ-ءادىس­تەمەلىك بىرلەستىكتىڭ شەشىمىمەن قايتا باسى­لىپ, ەلىمىزدەگى پەداگوگيكالىق وقۋ ورىن­دارىنا تاراتىلدى. زەردەلى جاننىڭ «قازاق­ستان كاسىپكەرى», «باستاۋىش مەكتەپ», «قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى», «انا ءتىلى» سياق­تى رەسپۋبليكالىق باسىلىمداردا وننان اسا عىلىمي-زەرتتەۋ, وقۋ-ادىستەمەلىك ماقا­لالارى جۇرت قولىنا تيگەنىن دە ايتا كەتسەك ارتىق بولمايدى. وقۋ ۇردىسىنە باسشىلىق جاساي ءجۇرىپ, كوللەدج مۇراجايىنىڭ ەكسپوزيتسيالىق سىزباسىن جاساپ, وقىتۋشىلار مەن بىلىمگەرلەرگە ارنالعان تانىمدىق-اقپاراتتىق «ءبىلىم وركەنى» گازەتىنىڭ نەگىزىن قالاپ, ونىڭ رەداكتسياسىنا جەتەكشىلىك ەتكەنى جانە بار. ول تەك مۇعالىمدىك, عىلىمي-ادىستەمەلىك جۇمىستارمەن اينالىسىپ قانا قويماي, وقۋ ورنىنىڭ اكىمشىلىك-باسقارۋ جۇمىستارىنا دا بەلسەنە ارالاستى. تىلدەر جونىندەگى ءپان بىرلەستىگىنە جەتەكشىلىك ەتسە, 2006-2015 جىلدار ارالىعىندا ديرەكتوردىڭ وقۋ ءىسى جونىندەگى ورىباسارىنىڭ مىندەتىن ابىرويمەن اتقارىپ, وقۋ ءۇردىسىن زاڭنامالىق-نورماتيۆتىك تۇرعىدان ساۋاتتى ۇيىمداستىرۋ, وقىتۋشىلاردىڭ كاسىپتىك بىلىكتىلىگىن جەتىل­دىرۋ, ماماندار دايارلاۋ ساپاسىن جاقسارتۋ باعىتىندا تىنباي ەڭبەك ەتتى. ءبىلىم جۇيە­سىندە كۇردەلى رەفورمالار كەزەڭى بولعان 2008-2013 جىلدار ارالىعىنداعى وقۋ ءۇردىسىن ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنىڭ اۋقىمى مەن سالماعى, اسىرەسە, ونىمەن تىكەلەي اينالىساتىن ماماندار ءۇشىن ەرەكشە بولعانى بارشاعا ايان. بۇل جىلداردا مەملەكەتتىك ءبىلىم ستاندارتتارى مەن ۇلگىلىك وقۋ جوسپارلارى ءۇش رەت وزگەرىسكە ۇشىراسا, كوللەدجگە بىلىكتى باسشى توققوجا ەستەن ۇلىنىڭ كەلۋىمەن جاڭادان سەگىز ماماندىق ءتۇرى اشىلدى. بىلىمگەرلەردىڭ سانى 2000-نان, وقىتۋشىلار مەن تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەردىڭ سانى 200 ادامنان اسىپ ءتۇستى. ون جىلدا ومىرلىك تاجىريبەسى مەن ءىس­كەرلىك قابىلەتى, جۇمىس ءستيلى ءبىر-بىرىنە ۇقسا­مايتىن كوللەدج باسشىلىعى بەس رەت اۋىس­تى. نەگىزگى سالماق م.ەسىمبەكوۆكە ءتۇستى. ول كاسىبي ساۋاتتىلىعى مەن بيازى مىنەزى, ەڭ باس­تىسى ادامدارمەن جۇمىس ىستەي بىلۋمەن ەرەكشەلەندى. رەسپۋبليكامىزداعى جەتەكشى ورتا وقۋ ورىندارى: ج.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى ورال پەداگوگيكالىق كوللەدجى, م.مامەتوۆا اتىنداعى قىزىلوردا پەداگوگيكالىق كول­لەدجى, جاركەنت پەداگوگيكالىق-تەحني­كالىق كوللەدجى, م.اۋەزوۆ اتىنداعى سەمەي پەداگوگيكالىق كوللەدجى, №1 الماتى قازاق پەدا­گوگيكالىق كوللەدجى, وزگە دە ءبىلىم مەكە­مەلەرىنىڭ اكىمشىلىگىمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ءسوز سوڭىندا ايتارىمىز, ادامنىڭ اقىل-ويى نەعۇرلىم كەمەل بولسا, ونىڭ جاۋاپكەرشىلىك سەزىمى, پاتريوتتىق ۇستانىمى دا سوعۇرلىم جوعارى بولاتىنى تابيعي زاڭدىلىق. ماق­تاۋ مەن ماداقتاۋعا ەلىگە قويمايتىن مۇحا­مەتنۇر ءباتجان ۇلى ءبىلىم سالاسىنداعى تىڭ ىزدەنىستەردىڭ بەتالىسىن, ەلباسىنىڭ «ءماڭ­گىلىك ەل» يدەياسىنىڭ ءمان-ماعىناسىن شاكىرتتەرىنە تالداپ تۇسىندىرۋدەن جالىققان ەمەس. «بىزدە حالقىمىزدىڭ وزگە دامىعان ەلدەرمەن تەرەزەسى تەڭ بولىپ, ۇزاق تا باقۋاتتى ءومىر كەشۋى ءۇشىن قاجەتتىنىڭ ءبارى بار, – دەيدى ۇلاعاتتى ۇستاز. – ول – استى-ءۇستى قازىنا-بايلىققا تولى ۇلان-عايىر جەرىمىز, باي دا اۋەزدى ءتىلىمىز, جانى دا, قانى دا تازا, العىر دا قاعىلەز ەڭبەكقور حالقىمىز, ەل مەن جەردى اينالا شەگەندەلىپ بەكىتىلگەن شەكارامىز. ەندىگى كەرەگى – جوعارى ۇلتتىق سانا, بىرلىك پەن ۇيىمشىلدىق جانە عالامدىق عىلىم مەن تەحنولوگيانىڭ قانداي جەتىستىگى بولماسىن ەمىن-ەركىن زەردەلەپ, ەل يگىلىگىنە پايدالانۋعا قابىلەتتى ءبىلىمدى جاستارىمىز». ىسكەرلىگى ىسىنەن كورىنگەن ارىپتەسىمىزدىڭ بۇل ايتقاندارىنا ءبىز دە تولىق قوسىلامىز جانە سولاي بولاتىنىنا سەنەمىز. ۇستازدىڭ جانىن الدىمەن ۇستاز ۇعاتىنى انىق قوي. مەلس ساتاەۆ, ەسىك گۋمانيتارلىق-ەكونوميكالىق كوللەدجىنىڭ وقىتۋشىسى الماتى وبلىسى