ايتەكە بي: ءىنىسى باردىڭ – تىنىسى بار

ەل اۋزىنداعى ءبىر اڭىزعا قارا­عاندا, تولە بي مەن قاز داۋىستى قازىبەك ەرتەرەكتە ولگەن ءبىر كىسىنىڭ قۇنىن داۋلاپ, كىشى جۇزگە بارسا كەرەك. ەكى جاق كەلىسە الماي, داۋ بىرنەشە كۇنگە سوزىلىپ كەتىپتى. ءبىر كۇنى بوساعا جاقتا وتىرعان ءبىر جىگىت: – اسقار تاۋدا ءبىر ءمىن بار, اسۋعا جول بەرمەيدى, تاسقىن سۋدا ءبىر ءمىن بار, كەشۋگە وتكەل بەرمەيدى, اعالاردا ءبىر ءمىن بار, باسقاعا ءسوز بەرمەيدى, – دەپ تۇرىپ كەتەدى. بيلەر: «شاقىرشى, شاقىرشى اناۋ قارا جىگىتتى», دەپ كەرى شاقىرتىپ الىپ: – شىراعىم, قاي بالاسىڭ, اتى-ءجونىڭ كىم؟ – دەپ سۇرايدى. – اكەمدى سۇراساڭىز – جەتەسىز, شەشەمدى سۇراساڭىز – نەكەسىز. تۋا سالعان ءبىر بالامىن, تەگىمدى سۇراپ نەتەسىز؟ – دەيدى جىگىت. – بالام, ءسوزىڭ جەتەگە جەتتى, وسى داۋدىڭ بيلىگىن ەندى ءوزىڭ ايت, – دەپ تولە بي بيلىكتى سول جاس جىگىت­كە بەرىپتى. بۇل كەيىن ءيسى كىشى ءجۇزدى اشسا الاقانىندا, جۇمسا جۇدى­رى­عىندا ۇستاعان اتاقتى بي ايتەكە بايبەك ۇلى ەدى. «اكەم جەتەسىز, شەشەم نە­كەسىز» دەپ, ول ادەيى ءسوز شى­عارۋ ءۇشىن جورتا ايتقان. ءايت­پەسە ول, اتاق-داڭقى جەر جارعان ءجالاڭتوس باتىردىڭ اعاسى اق­شا ءبيدىڭ نەمەرەسى. كىشى ءجۇز ءالىمنىڭ تورتقاراسىنان وراز, ودان توقپاق, توقپاقتان سەيىتقۇل تۋعان. سەيىت­قۇل كەزىندە الشىن رۋىن بىرنەشە جىل باسقارعان بەلگىلى بي. بۇحار حانى ونى ال­شىنداردىڭ جانە بۇحار مەن سامارقاننىڭ ءامىرى ەتىپ تا­عايىن­داعان. ول دۇنيە سالعان سوڭ, ورنىن قاھارمان قولباسشى, دارىندى ۇيىمداستىرۋشى جاۋ­جۇرەك باتىر ءجالاڭتوس ءباھادۇر باسقان. ول ءوزىنىڭ تۋعان اعاسى اقشا ءبيدى حودجەنت پەن قوقاندى بىردەي بيلەيتىن ءامىر ەتىپ جىبەرگەن. سول اقشا ءبيدىڭ كىندىگىنەن ون ءبىر ۇل وربىگەن. ون ءبىر ۇلدىڭ ۇلكەنى بايبەكتەن ايگىلى ايتەكە بي تۋعان. شوقان ءۋاليحانوۆ بەلگىلى بيلەردىڭ ءبىرى رەتىندە ونى ءۇيسىن تولە بيمەن قاتار قويادى. جيىرما بەس جاسىندا كىشى ءجۇزدىڭ باس ءبيى بولعان ول ءاز تاۋكەنىڭ «جەتى جار­عىسىن» جاساقتاۋعا قاتىسقان. «ايىر ءتىلدى ايتەكە» اتانعان ول قاشان دا ويىن ىرىكپەي باتىل ايتاتىن بولعاندىقتان, اعا-بيلەردىڭ دە, اعايىننىڭ دا قۇرمەتىنە بولەنگەن. ونى قازاق بيلەرىنىڭ اتاسى انەت بابا دا جاقسى كورگەن. بىردە قارت بي بابا وعان: – ايتەكە-جان, بۇگىن ءبىر ءتۇس كوردىم, سونى جورىپ بەرشى, – دەپ تىلەك ايتىپتى. – تۇسىمە ون لاق, جيىرما قاس­قىر, وتىز جولبارىس, قىرىق تۇلكى, ەلۋ نوقتا, الپىس اقتا, جەتپىس جەل­كىلدەك, سەكسەن سەلكىلدەك, توقسان دو­ما­لاق كىردى. بۇل نە بولعانى ەكەن؟ – ءاي, قاسيەتىڭنەن اينالايىن, انەت بابا-اي! ءبارى دۇرىس قوي. بىراق الپىس اقتا ەمەس, ارقا ەدى عوي, جەت­پىس جەلكىلدەك ەمەس, جەلكەن ەدى عوي, سەكسەن كوركەم ەدى عوي, ال توقسان تورقا ەدى عوي, – دەپ ك ۇلىپتى ايتەكە. سويتسە, انەت بابانىڭ «ون لاق دەگەنى – ون جاستا جاردا ويناعان لاقتاي, جيىرمادا قانجار ءتىستى قاسقىرداي ەدىم, وتىزدا جولبارىس­تاي قايراتتى, قىرىقتا تۇلكىدەي ايلاكەر ەدىم, ەلۋدە نوقتالاعان, الپىستا اقتالاعان اتتاي بولدىم, جەتپىستە كۇشىم كەتىپ, جەلكىلدەگەن تۇندىكتەيمىن, سەكسەندە بۋىن-بۋىننان ءال كەتىپ سەلكىلدەپ قالدىم, توقساندا ءوز اياعىممەن جۇرە الماي دومالاپ قالدىم» دەگەنى ەكەن. سونى ايتەكە: «ءسىز قازاق ءۇشىن الپىستا ارقا بولدىڭىز, جەتپىستە جەلكەن كوتەرگەن كەمە بولدىڭىز, سەكسەندە اپپاق ساقال-شاشىڭىزبەن, اسقار تاۋ­داي باسىڭىزبەن كوركەم كورىنىپ, كوز تارتتىڭىز, توقساندا الدى-ارتىڭىز جايلى, جانىڭىز تورقا بولىپ وتىرسىز», دەپ شەشىپتى. – كوڭىلىڭدى قۇداي كوتەرسىن! – دەپ ايتەكەگە رازى بولعان ەكەن دەيدى بابا. ايتەكەنىڭ ءار ءسوزى التىننىڭ بۋىنا شىلانعانداي ايشىقتى, قورعاسىنداي سالماقتى, ويلى دا, ويناقى كەلەدى. ءارى تاپقىر دا, ۇتقىر. سونىڭ ءبىر مىسالى مىناۋ. «اعاسى كەلسە ارداقتاپ اتىن بايلايتىنداي, مەيمانى كەلسە قۇرمەتتەپ كوڭىلىن جايلايتىنداي, تىندىرىمدى ءىنىسى بولسا, تىڭعىلىقتى جۇمىسى بولسا, ءىنىنىڭ ىستەگەن جۇ­مىسىنان اعاسى الار تىنىسى بولسا, اعانىكى باس باعۋ, ىنىنىكى باسقارۋ ەمەس پە!» دەگەن سوزىندە قانشاما ءمان جاتىر! «ال باي بولساڭ حالقىڭا پايداڭ ءتيسىن, باتىر بولساڭ, دۇشپانعا نايزاڭ ءتيسىن, باي بولىپ باسقاعا پايداڭ تيمەسە, باتىر بولىپ جاۋعا نايزاڭ تيمەسە, جۇرتتان الا بوتەن ءۇيىڭ كۇيسىن» دەگەن العىس پەن قارعىسى ارالاس ءسوزى دە قاي زاماندا بولسىن ءمان-ماعىناسىن جويماسى اقيقات. سارباس اقتاەۆ, جازۋشى الماتى