قۋاتتىعا – از, قاۋقارسىزعا – كوپ

*ۇكىمەت نازارىنا اتىراۋ بالىقشىلارى بالىق اۋلاۋ ءليميتىنىڭ ءدال وسىلاي بولىنگەنىن ادىلەتسىزدىككە بالاپ وتىر اتىراۋ ەكونوميكاسىنىڭ باستى باعىتىنىڭ ءبىرى – بالىق شارۋاشىلىعى. بۇل سالانى جاڭاشا دامىتىپ, تابىس تابۋعا ىنتا تانىتۋشىلار ءالى دە بار. ماسەلەن, مۇرات امىرعاليەۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن «امانگەلدى» وندىرىستىك كووپەراتيۆىنىڭ بالىقشىلارى سۋ مارجانىن تەك جايىق وزەنىنەن عانا اۋلاۋمەن شەكتەلمەيدى. بۇل كووپەراتيۆتىڭ يساتاي, قۇرمانعازى, جىلىوي اۋداندارىندا دا وندىرىستىك فيليال­دارى بار. ماڭعىستاۋ وڭىرىندە ەكى ۋچاسكەسى جانە بار. بيىلعى كوكتەمدە بالىق اۋلاۋ جۇمىسىنا 500-گە جۋىق بالىقشى تارتىلعان بولسا, بالىق وڭدەۋ تسەحتارىندا 200 ادام ەڭبەك ەتەدى. ولار تاۋلىگىنە 120 توننا بالىقتى وڭدەپ, 1200 تونناسىن توڭازىتقىشتا ساقتايدى. كووپەراتيۆتىڭ جىلىنا وراسان زور كولەمدەگى كەپتىرىلگەن بالىقتى وڭدەۋگە تولىق مۇمكىندىگى جەتەدى. جەتى جىلدان بەرى تاۋلىگىنە 4 تونناعا دەيىن بالىقتىڭ جون ەتىن وڭدەۋ تسەحى ىسكە قوسى­لىپ­تى. بۇعان قوسا بالىقتى ىستاۋ تسەحىندا دايىندالعان ءونىم­دەر تۇتىنۋشىلارعا دامىل­سىز جونەلتىلەدى. ءدال وسى كوو­پەراتيۆتىڭ ونىمدەرىن 15 ساۋدا نۇكتەسى جەرگىلىكتى تۇتىنۋ­شى­لارعا ۇسىنادى. سونىمەن بىرگە, «امانگەلدى» وندىرىستىك كوو­پەراتيۆى بالىق ونىمدەرىن ەۋرو­وداق ەلدەرىنە تىكەلەي, ياعني دەلدالسىز ەكسپورتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ەۋرونومىر الىپتى. قازىر­دىڭ وزىندە بۇل كووپەراتيۆتىڭ ءونىم­دەرىنە رەسەي, گرۋزيا, ۋكراينا جانە ازەربايجان سەكىلدى تمد ەلدەرىنەن سۇرانىس ارتا ءتۇسىپتى. وڭىردە وسى سەكىلدى ءىسى ورگە دومالاعان بالىق شارۋا­شى­لى­عىنىڭ قاتارىندا «ءىنجۋ-مارجان» سەرىكتەستىگىن دە ايتۋعا بولادى. مۇندا دا وسى سالادا 20-30 جىل­دىق تاجىريبە جيناعان ادامدار جۇمىس جاسايدى. سەرىكتەستىك سۋ مارجانىن تۇتىنۋشىعا ءوز ساۋ­دا نۇكتەلەرى ارقىلى تىكەلەي ۇسىنادى. موتوباركاستاردان, تاڭبالاۋشىدان, تەڭىز بۋدارالارى مەن موتوقايىقتاردان قۇرالعان ءوز فلوتى, وندىرىستىك بازالارى, تسەحتارى, ستاتسيونارلىق توڭازىتقىشتارى مەن مۇزداتقىش كامەرالارى بار. – بىزدە بالىق اۋلاۋ ماۋسىمىندا 300-گە جۋىق ادام جۇمىس جاسايدى. ءبىز ءبىر ماۋسىمدا وسىنشا ادامدى جۇمىسپەن قامتيمىز. جىل سايىن كوكتەمگى بالىق اۋلاۋ ناۋقانىندا 1000 تونناعا دەيىن ليميت الىپ كەلدىك. الايدا, بيىل ءبىزدىڭ بالىق اۋلاۋعا بەرىلەتىن ءليميتىمىزدىڭ مولشەرى ازايىپ, 800 توننا عانا ءبولىندى. كۆوتانى بولۋمەن قازىر «قازاقبالىقشارۋاشىلىعى» قاۋ­ىمداستىعى اينالىسادى. وتكەن جىلعى كۆوتانى بىزدەن دە ناشار يگەرگەن كەيبىر كاسىپورىنداردىڭ بيىل بىزدىكىنەن كوپ كۆوتا العاندىعىن بىلەمىز. ماسەلەن, جوسپاردىڭ 28 پايىزىن ورىنداعان شارۋاشىلىقتار بار. ال ولارعا 98 توننا سازان اۋلاۋعا كۆوتا بەردى. بىزگە 41 توننا بەرىلدى. بىلتىر بىزدە بۇل ليميت 92 پايىز يگەرىلگەن ەدى. سول سەبەپتەن, ءليميتتى ءبولۋ كەزىندە شارۋاشىلىقتاردىڭ رەيتينگىن, بالىق اۋلاۋ جوسپارىن ورىنداۋ مۇمكىندىگىن ەسكەرۋ قاجەت, – دەيدى «ءىنجۋ-مارجان» جشس ديرەكتورى گۇلفارا يسماعۇلوۆا. «ابىلاي حان» سەرىكتەستىگى دە بيىل ءدال وسىنداي كەپتى كيىپتى. ايتقانداي, بۇل سەرىكتەستىك تە ەۋ­رو­وداق ەلدەرىنە بالىق ونىمدەرىن شىعارۋعا رۇقسات الىپتى. الاي­دا, سەرىكتەستىكتىڭ بالىق وڭدەۋ تسەح­تارى بوس تۇر. ونىڭ سەبەبىن سەرىك­تەستىك باسشىلارى بالىق اۋلاۋعا بەرىلگەن ءليميتتىڭ ازدىعى­مەن تۇسىندىرەدى. دەمەك, بۇل سەرىكتەس­تىكتىڭ ەۋرووداق ەلدەرىنە ەكسپورتقا شىعاراتىن بالىق ونىمدەرى از بولاتىندىعى داۋ تۋدىرمايدى. – بۇل ماسەلە جەرگىلىكتى ات­قا­رۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرىنا كىرمەيدى. الايدا, بالىق شارۋا­شىلىعى سالاسى دا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا اسەر ەتە­تىندىكتەن, ءبىز وسى ماسەلەمەن اينالىساتىن بولامىز, – دەپ بالىقشىلار بازىناسىنا بايلانىستى احۋالعا تۇسىنىك بەردى وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆ. – بالىق اۋلاۋ ءوندىرىسى ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ ءوسۋىن قامتاماسىز ەتە الاتىن بولاشاعى زور سالا. بۇل سالا وتە ۇلكەن ءارى كۇردەلى. قازىر جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىندار بار. بىراق, مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ءبىز مۇمكىنشىلىكتى تولىق پايدالانىپ وتىرعان جوقپىز. اتىراۋدىڭ بالىق اۋلاۋ ءوندىرىسى كەزىندە تەك ايماقتىڭ ەمەس, بۇكىل رەسپۋبليكانىڭ, تمد ەلدەرىنىڭ ماقتانىشى بولعان. ءبىز سول دەڭگەيگە قايتا جەتۋىمىز كەرەك. ماماندار بۇعان بارلىق مۇمكىندىك بار دەپ وتىر. بۇل باعىتتا جۇيەلى تۇردە ناقتى مەملەكەتتىك ورگانداردا شەشىلەتىن ماسەلەلەر دە بار. ايماق ەكونوميكاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىندىكتەن, بارلىق قايشىلىقتاردى جويۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردى قولعا الامىز. مۇمكىندىگى كوپ كاسىپورىندارعا اۋلاۋعا رۇقسات ەتىلەتىن بالىق كولەمى سايكەسىنشە كوپ بولۋى ءتيىس. بۇلاي بولماسا, راسىندا دا ادىلەتسىزدىك. سۋدان مارجان سۇزگەن بالىق­شى­لاردى بۇلايشا شومىشتەن قاعۋ كىمگە ءتيىمدى ەكەنى بىزگە بەلگىسىز. كەرىسىنشە, بالىق اۋلاۋ, بالىق ونىمدەرىن وڭدەۋ ارقىلى مىڭداعان ادامدى جۇمىسپەن قامتىعان كاسىپورىندار ىسىنە تۇساۋ بولارى داۋسىز. دەمەك, ناق وسى سالادان ءناسىپ تاباتىن بالىقشىلار جالاقىسىنىڭ ازايۋىنا دا ىقپال ەتۋى مۇمكىن. بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالىقتىڭ مولشەرى دە تومەندەۋى عاجاپ ەمەس. ەندەشە, وسىنىڭ ءبارى ءوڭىر ەكونوميكاسىن, اسىرەسە, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى وركەندەتۋگە قولبايلاۋ بولماسىنا كىم كەپىل؟! ۇكىمەتتىڭ, ءتيىستى مينيسترلىكتىڭ بالىق اۋلاۋعا بولىنەتىن ءليميتتىڭ اينالاسىندا قوردالانعان ماسە­لەنىڭ وڭ شەشىلۋىنە ىقپال ەتكەنىن قالار ەدىك. جولداسبەك شوپەعۇل, «ەگەمەن قازاقستان» اتىراۋ سۋرەتتى تۇسىرگەن راحىم قويلىباەۆ