ءومىر ورىمدەرى
– جوق. نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن, وقۋعا تۇسكەن 24 بالانى ەكىگە ءبولدى. 12 ستۋدەنتتى توقپانوۆ الدى دا, قالعان 12 ستۋدەنتتى مويسەي يسااكوۆيچ گولدبلات وقىتاتىن بولدى. ول كىسى بىردەن تەاتردىڭ وزىنەن باستامادى. الدىمەن كادىمگى ءجۇرىپ-تۇرۋدان, وتىرۋدان, امانداسۋدان, ەسىكتى قاعۋ, اشۋدان باستادى. ءبىز ءوزىمىز كوڭىل بولمەيمىز, ەسىكتى تارس ەتكىزىپ اشادى ەكەنبىز, تارس ەتكىزىپ جابادى ەكەنبىز. ءجۇرىسىمىز دە تارس-تۇرس. اۋىلدىڭ بالالارى ەرنىن تىلىمەن جالاي بەرەدى دەگەن سياقتى. سونىڭ ءبارىن انا كىسى بايقايدى ەكەن. اقىر اياعى وتىرعاندا شالباردىڭ بالاعىن ءسال تارتىڭقىراپ بارىپ وتىرسا, تىزەسى قالتالانبايتىنىنا, قىرى ادەمى تۇراتىنىنا دەيىن ۇيرەتتى عوي ول كىسى. وسىدان كەيىن بارىپ ارقايسىمىزبەن جەكە-جەكە اڭگىمەلەستى. ورىسشانى دا جارىتىپ سويلەمەك تۇرماق, جارىتىپ تۇسىنبەيتىن كەزىمىز. رود, سكلونەنيە دەگەننىڭ باسىن جارىپ, كوزىن شىعارامىز. ەش قاباق شىتپايدى. ەڭ باستىسى – ويىڭدى, بويىڭدى, وزىندىك ەرەكشەلىگىڭدى بايقايدى. سايىن مۇراتبەكوۆ بىزبەن بىرگە وقىعان ەدى. سول سايىنعا مويسەي يسااكوۆيچ: «سەنىڭ وبرازدى ويىڭ بار, قيالىڭ بار, اكتەرلىكتى قۋما, جازۋشىلىقتىڭ سوڭىنا ءتۇس, جازىپ كور», دەپ كەڭەس بەرگەن. بۇنىسى نە ءسوز دەپ تاڭعالعانبىز. كەيىن ايتقانى ايداي كەلدى عوي. سايىننىڭ دا ءدال سول كەزدە تاسىپ بارا جاتقان ورىسشاسى جوق, الدىندا اعىلىپ ءسويلەگەنى دە ونشا ەسىمىزدە قالماپتى, سويتە تۇرا اكتەرلىككە وقىپ جۇرگەن جاپ-جاس جىگىتتەن قالامگەر شىعاتىنىن قالاي بىلگەنىنە ءالى كۇنگە اڭ-تاڭمىن.
– ءسىزدىڭ كۋرستاستارىڭىزدان تاعى ءبىر قالامگەر شىقتى عوي. وسپانحان اۋباكىروۆتى ايتامىن.
– وسپانحاندى اسەكەڭ ءبىراز قىرىنا الدى. ونىڭ سويلەۋ مانەرىندە ازداپ مۇكىسى بارى راس تا ەدى. ايتسە دە ول اقىرى اكتەرلىكتى ءبىتىرىپ شىقتى, ديپلومدىق سپەكتاكلدە «قوزى كورپەشتەگى» جانتىقتى وينادى. «وينايمىز دەپ جانتىقتى, قالمادى عوي جان ءتىپتى. وسپان ءارتىس بولماس دەپ, كەيبىرەۋلەر تانتىپتى», دەپ قابىرعا گازەتىنە ولەڭ جازاتىنى سول كەز. ونىسىنا اسەكەڭ ءبىراز تۋلاعان. وسپانحاننىڭ ءتىلىنىڭ توتيايىنى بار ەدى.
– ول كەزدە سىزدەردە كادىمگىدەي دەموكراتيا ەكەن, مۇعالىمدى مىسقىلداپ ولەڭ جازۋعا ءمۇمكىندىك بەرىلىپ جاتسا.
– جاقسى, ەركىن ورتا ەدى عوي. وسپانحاننىڭ باسقا ۇستازدارىنا جازعان ەپيگراممالارى دا شىعىپ تۇراتىن. سودان ءبىر جىلدان كەيىن گولدبلاتتىڭ باسىنا قارا بۇلت ءۇيىرىلىپ, ول قازاق دراما تەاترىنىڭ باس رەجيسسەرلىگىنەن كەتىرىلدى. مىقتى ادام ەدى, ءوزىمىزدىڭ قازاقتار ارىزدان ارىز جازىپ شىداتپادىق. ءسويتىپ, ءبىز جاڭاعى ون ەكى ستۋدەنت ەندى اسقار توقپانوۆتىڭ كلاسىنا قوسىلدىق.
– توقپانوۆ دەسە سول باياعى توقپاعى, ياعني تالاپشىلدىعى ايتىلا بەرەدى. ول كىسىنىڭ تاعى قانداي قاسيەتتەرى بار ەدى؟
– شەشەن بولاتىن. «ارۋاعىڭنان اينالايىن, كونستانتين سەرگەەۆيچ», دەپ كۇڭىرەنىپ باستاپ, ارعى-بەرگى تەاتر تاريحىنان سويلەپ كەپ بەرگەندە, ءسوز تاسقىنى قۇيىلىپ كەلىپ جاتاتىن. جادىنىڭ مىقتىلىعىنا تاڭ قالاتىنبىز. ابايدى باستان- اياق جاتقا ايتاتىن. مەن ۇنەمى ويلاپ وتىراتىنمىن, وسى كىسى ءبىر ايتقانىن قايتالاماعان كۇيى كەتەر مە ەكەن دەپ. ءۇشىنشى كۋرستىڭ باسىندا بارىپ كەي ايتقاندارىن باسقاشالاۋ ەتىپ ايتاتىنى بايقالدى. ەكى جىل بويى سويلەگەندە تاۋسىلماۋدىڭ ءوزى وڭاي ەمەس قوي. اسقار توقپانوۆتىڭ قازاق تەاتر ونەرىنىڭ اكتەرلىك مەكتەبىن قالىپتاستىرۋداعى ەڭبەگى ەرەسەن. وعان ەشكىم داۋلاسا المايدى. بيكەن ريموۆا دا, شولپان جانداربەكوۆا دا, ءبايدىلدا قالتاەۆ تا, مۇحتار باقتىگەرەەۆ تە... قايسىبىرىن ايتا بەرەرسىڭ, قازاق ساحناسىنىڭ اجارىن اشقان اكتەردىڭ ءبارى اسەكەڭنىڭ الدىنان وتكەن. مىنا مەنىڭ دە ومىردەگى ءبىر باقىتىم ۇستازدان جولىمنىڭ بولعاندىعى. اسەكەڭنىڭ ەرەكشە قاسيەتى ادام تانىعىشتىعى ەدى. وسى ءاسانالى الدىمەن اۋىلشارۋاشىلىق ينستيتۋتىنا تۇسكەن. سوندا وقىپ جۇرگەن جەرىنەن كورىپ: «قوي, قازاقستاندا ءبىر اگرونوم كەم بولار, سەن اكتەر بولاسىڭ», دەپ كونسەرۆاتورياعا الىپ كەلگەن. كەيىن تۇڭعىشبايدى جامبىلدىڭ, قازىرگى تارازدىڭ گيدرومەليوراتسيا ينستيتۋتىندا ۇزدىك ستۋدەنت بوپ جۇرگەن جەرىنەن ويىن, بويىن كورىپ الماتىعا شاقىرعان. ونداي مىسالدار كوپ. اسەكەڭنىڭ ۇستازدىق ۇلاعاتى عاجاپ. ال رەجيسسەرلىگىن تىم اسىرا باعالاۋدىڭ ءجونى جوق دەپ ويلايمىن. ميزانستسەناعا مىقتى ەمەس ەدى. اۋەزوۆتىڭ اسەكەڭ تۋرالى ايتقان وتە ءبىر اۋىر ءسوزى بار. «ارمانى كوپ تە, دارمەنى جوق», دەگەن ەكەن. ميزانستسەنا جاعىنان شەبەردىڭ شەبەرى, ءتىپتى كەمەڭگەرى ازەكەڭ ەدى عوي. جالپى, قازاق تەاترىنىڭ وتكەن عاسىرداعى ەڭ شۇعىلالى شاقتارىنىڭ ءبارى ۇلى رەجيسسەر ءازىربايجان مامبەتوۆتىڭ ەسىمىمەن بايلانىستى. ونى بىرەۋىمىز كەزىندە بىلدىك, بىرەۋىمىز بىلمەدىك, بىرەۋىمىز باعالادىق, بىرەۋىمىز باعالامادىق, بىراق شىندىق وسى. ازەكەڭ ماسكەۋدەن وقۋ ءبىتىرىپ, بىزگە قاتارداعى رەجيسسەر بولىپ كەلگەندە قازاقشانى ءتىپتى ناشار سويلەيتىن. رەپەتيتسيا كەزىندە ءبىر ۇلكەن اكتريسامىزعا: «ءجالاپ, ءجالاپ ءتۇس», دەپ ايتىپ, كۇلكىگە قالعانى بار. «جايلاپ, جايلاپ ءتۇس» دەگەن ءتۇرى عوي. ال ەندى شىعارمانىڭ ايتار ويىن تەرەڭ تۇسىندىرۋگە كەلگەندە, ءار وبرازدىڭ تۇپكى ءتۇيىنىن ۇستاۋعا كەلگەندە, رولگە ادام تاڭداۋعا كەلگەندە, جاڭاعى ايتقان ميزانستسەناعا كەلگەندە كەرەمەت ەدى. ءرولدىڭ ءسولىن ءدال تاباتىن. پەسانىڭ ءبىرىنشى, ەكىنشى چيتكالارىندا اركىم وزىنە تيگەن كەيىپكەرلەردى ءالى كەلگەنشە پايىمداپ جاتسا, ازەكەڭ ارىدەن تارتاتىن. «ول ونداي ادام ەمە-ەس, ونداي ەمە-ەس...», دەپ ويلانىپ وتىرىپ قالاتىن. نە ايتاتىنى دا بەلگىسىز, سونىڭ وزىندە وبرازدىڭ بەتىنەن قالقىپ وتىرعانىڭدى ءوزىڭ-اق شامالايتىنسىڭ. سوندا بۇل قانداي ادام بولدى ەكەن دەپ ويعا قالاسىڭ عوي اسا ءبىر ساڭلاۋسىز بولماساڭ. ازەكەڭ الدىمەن «پرەدلاگاەموە وبستوياتەلستۆودان» باستايتىن. زامان قانداي, قوعام قانداي, ادام قانداي, ولاردى نە نارسە قوزعالىسقا, وزگەرىسكە ءتۇسىرىپ جاتىر دەگەندى ەجىكتەپ تۇرىپ تۇسىندىرەتىن. ايتقانداي, ازەكەڭنىڭ اۋەلدە قازاقشاسى شورقاق ەدى دەدىم عوي, كەيىننەن جاقسى سويلەپ كەتتى. كەي تۇستا ويىن ءدال جەتكىزۋ ءۇشىن ورىسشانى دا ورنىمەن كەلتىرىپ جىبەرەتىن. «قان مەن تەردىڭ» رەپەتيتسياسىندا اقبالانىڭ ەلامانداي ەرىن تاستاپ, ازاماتتىڭ ساعىن سىندىرىپ, ونىڭ اتا جاۋىنداي تاڭىربەرگەننىڭ الدىنا بارىپ, قاتىن ۇستىنە تۇسەتىن تۇسىندا فاريدا قاتتى قينالدى. ستسەنا بويىنشا تاڭىربەرگەننىڭ تابالدىرىعىنا وتىرا قالىپ, الدىنا ەڭبەكتەگەندەي ەڭكەيىپ جەتەتىن جەرى بار ەدى. سوندا ازەكەڭ: «پونيماەش, ونا پولزەت كاك سۋكا», دەگەنى. سول ەكەن-اق فاريدا اقبالانىڭ قورلىق ءحالىن ءبىر اۋىز سوزدەن ۇستاپ الدى دا, جاڭاعى ستسەنانى اينالاسى جارتى ساعاتتىڭ ىشىندە تاماشا شىعاردى. ءازىربايجان مامبەتوۆ ءبىزدىڭ تەاتر ونەرىمىزدى پروۆينتسياليزمنەن ارىلتتى, الدىمەن وداقتىق, ودان كەيىن الەمدىك دەڭگەيگە كوتەردى. مەنىڭشە, مۇنى ونىڭ قازاق مادەنيەتى الدىنداعى ەرەن ەڭبەگى, ءتىپتى ەرلىگى دەۋگە ابدەن بولادى.
– ءسىزدىڭ اكتەرلىك باعىڭىزدى اشقان ادام دا ازەكەڭ عوي.
– ارينە. مەن مۇنىڭ الدىندا قۇرەكەڭنىڭ – قۇرمانبەك جانداربەكوۆتىڭ تەاتر ديرەكتورى بولىپ تۇرعانىندا كونسەرۆاتوريانىڭ اكتەرلىك فاكۋلتەتىن بىتىرگەن ءبىر توپ جاستى قارا شاڭىراققا قىزمەتكە الۋعا تاۋەكەلى تۇرعانىن رازىلىقپەن ايتقىم كەلەدى. ازەكەڭنىڭ تەاتردا قويعان العاشقى سپەكتاكلدەرىنىڭ ءبىرى قانابەك بايسەيىتوۆ پەن قۋاندىق شاڭعىتباەۆتىڭ «بەۋ, قىزدار-ايى». ماعان سوندا سۋرەتشى سۇلتاننىڭ ءرولى ءتيدى. بۇل 1960 جىل ەدى. اقىن رولىندە رايىمبەك, دوتسەنت – قابدەش سۇلەيمەنوۆ, قويشى – تاڭات جايلىبەكوۆ, ول كەزدە جايناپ, جايقالىپ ءوسىپ تۇرعان گۇلدەي جاس اكتريسالاردىڭ ءبارى سوندا وينادى: فاريدا, نۇكەتاي, ساليحا, زامزاگۇل. سول سپەكتاكلمەن بۇكىل قازاقستاندى ارالاپ شىقتىق. قانشا جىل ساحنادان تۇسپەدى. ءدال ونداي انشلاگ بەرگەن سپەكتاكل بولعان ەمەس. قىسى بار, جازى بار, قاي كەزدە دە تەاتر كورەرمەنگە اۋزى-مۇرنىنان شىعىپ تۇراتىن.
سودان بەرى ەلۋ جىلدان استام ۋاقىت ءوتتى, تەك ءبىر شاڭىراقتا جۇمىس ىستەپ كەلەمىن. نەبىر قۇدىرەتتى ادامدارمەن كەزدەستىك وسى جەردە. قاليبەك قۋانىشباەۆ, شاكەن ايمانوۆ, حاديشا بوكەەۆا, نۇرماحان ءجانتورين, ىدىرىس نوعايباەۆ... نۇرماحان مەن ىدىرىستىڭ بۇكىل رەپەرتۋاردى ۇستاپ, دۇرىلدەپ تۇرعان كەزى. داۋىس دەگەن قانداي, قوزعالىس دەگەن قانداي, شىركىن. نە ايتارى بار, عاجاپ ەدى. اسىرەسە, نۇرماحان ناعىز كلاسسيكالىق اكتەر بولاتىن. كوپ بىلەتىن. تالاي ميزانستسەناعا كەلىسپەي, رەجيسسەرمەن ايتىسۋدان تايىنبايتىن. اپىرماي, وسى كىسىلەردىڭ كولەڭكەسىندە قالىپ قويار ما ەكەنبىز دەپ ەدىك, جوق, قابىسىپ كەتتىك.
– سابە, وسى ءازىربايجان مامبەتوۆ پەن نۇرماحان ءجانتوريننىڭ اراسىنداعى كەلىسپەۋشىلىكتىڭ سىرى نەدە ەدى؟
– جاڭا ايتتىم عوي, نۇرماحان اكتەرلىگى – كلاسسيكالىق ۇلگى. ول قانداي اتاققا دا, قانداي ابىرويعا دا لايىق ەدى. مىنەز دەگەن ادامنىڭ تاعدىرىن قۇرايدى. و باستا رەپەتيتسياداعى ستسەنانىڭ قۇرىلۋى, ءسوزدىڭ ايتىلۋ مانەرى توڭىرەگىندەگى شارت پا شۇرتتان باستالىپ, كەيىن اشىلىپ كەتتى عوي ارالارى. نۇرماحان كينوعا تۇسۋگە سۇرانسا قايتا-قايتا جىبەرمەي قالا بەردى. باسقا تەاترلار جەكەلەگەن سپەكتاكلگە شاقىرسا دا جىبەرمەيدى. سودان اقىرى ول ءوتىنىشىن جازىپ, كينوستۋدياعا كەتىپ قالدى. مامبەتوۆ كينوستۋدياعا ديرەكتور بولىپ بارعاندا ءجانتورين تەاترعا قايتىپ كەلدى. سول تۇستا اكتەرلىك ونەرىمىزدىڭ تاريحىنداعى ەڭ عاجايىپ رولدەردىڭ ءبىرىن – بۋلگاكوۆتىڭ «جەندەتتەرىندەگى» مولەردى ويناپ كەتتى. قىزىق بولعاندا, مامبەتوۆ تەاترعا ورالعاندا ءجانتورين كينوستۋدياعا قايتتى... ءىرى تۇلعالاردىڭ اراسىنداعى كەلىسپەۋشىلىك تە ءىرى بولادى عوي. بىراق, نەگىزىندە ءاۋ باستاعى قاقتىعىس جەكە باستان ەمەس, شىعارماشىلىق پرينتسيپتەردەن باستالعانىن ايتۋ مىندەت.
– قارا شاڭىراقتاعى اعا-اپالاردىڭ اراسىندا كىمدەردى بولەكشە ۇلگى تۇتتىڭىز؟ – بولە-جارا ايتقانىم جاراسپاس, بارىنەن دە ۇلگى الۋعا تىرىستىم. ال ايرىقشا ايتۋ شارت دەسەڭ, سەراعاڭ مەن ءسابيرا اپامدى ايتايىن. تەاتردىڭ ماڭدايالدى اكتەرلەرىنىڭ ىشىندە ماعان ەرەكشە جاقىن بولعانى, بولەكشە جاقىن تارتقانى – سەركە اعا. «ورازبايوۆسكي» دەپ قوياتىن مەنى. ۇيگە كەلىپ, اپاممەن اڭگىمەلەسىپ تۇراتىن. سەراعاڭ تەاتردىڭ كيەسىندەي ەدى. ول كىسىنىڭ جاي, رەپەتيتسياعا قاتىسىپ كەتكەنىنىڭ ءوزى ۇلكەن كومەك بولاتىن. «ويباي, سەراعاڭ وتىر», دەپ جۇرت جانىن سالاتىن. حالتۋراعا جىبەرمەيتىن. اعالارىمىزدىڭ ءبىر-بىرىنە ايتاتىن ازىلدەرى دە جاراسىمدى شىعاتىن. ءبىر كۇنى سەراعاڭ ءبارىمىز رەپەتيتسيا كەستەسى جازىلعان تاقتاعا قاراپ تۇر ەدىك, قۇرەكەڭ كەلە قالدى. بىزگە جاقىندادى دا سەراعاڭا قاراپ: «مۇرنىڭدى تارتا تۇرشى, ءوتىپ كەتەيىن», دەدى. «ءيا, قالايسىڭ, ۇيىڭدەگى مال-جانۋارلارىڭ امان با؟» دەپ قويادى سەراعاڭ دا. قۇرەكەڭ شولپان ەكەۋى ويناعان سپەكتاكلدەردەگى كەيىپكەرلەردىڭ اتتارىن بالالارىنا شەتىنەن قويا بەرگەن, قوزى, اقتوقتى دەگەن سياقتى. تالاي ءازىلدى اعالارىمىز بىزگە دە ايتاتىن. ءاسانالىنىڭ العاشقى باستى رولدەرىنىڭ بىرىنەن كەيىن ەلاعاڭنىڭ ءرولىڭدى جۋمايسىڭ با دەپ قاجاعانى ەسىمدە. ءاسانالى جۋمايىن دەمەيدى, قالتاسى جۇقالىق قىلادى. جاس اكتەر. ءبارىمىز پاتەردە تۇرامىز. سودان قاشقاقتاعاندا عوي ەلاعاڭنىڭ: «جارايدى, جۋماساڭ جۋماي-اق قوي. ماعان ءبارىبىر. پروستو ءوزىڭ جادنىي اتاناسىڭ», دەيتىنى. ساعي جيەنباەۆتىڭ جامال وماروۆاعا ارناعان ءبىر ولەڭى بار. «جامال اپا!» دەگەندە جالت قارايمىن, كەڭ دالام كىرىپ كەلە جاتقانداي-اق» دەپ بىتەدى. سول ايتقانداي, ساحناعا ءسابيرا اپامىز شىعا كەلگەندە تەاتردىڭ ىشىنە دارقان دالامىز كوشىپ كەلگەندەي بولۋشى ەدىك. ءسابيرا مايقانوۆانىڭ ويناعان رولدەرىن ايتىپ نە قىلايىن, ونى جۇرتتىڭ ءبارى بىلەدى. جارتى عاسىر بويى مىڭ-مىڭ جاندى كۇلدىرگەن دە, جىلاتقان دا قۇدىرەتتى تالانت يەسى ەدى. ونەر ادامى رەتىندەگى ىشكى الاي-تۇلەيى دە ەرەكشە بولاتىن. نە نارسەنى دە تۇپ-تۋرا جۇرەگىمەن قابىلدايتىن. وتە ءبىر وكىنىشتى ءسات ەسىمە ءتۇسىپ وتىر. ءبىر جولى گاسترولمەن بىشكەككە باردىق. ول كەزدە فرۋنزە عوي. گاسترولدى «انا – جەر-انامەن» اشاتىن بولدىق. سپەكتاكل قويىلاتىن كۇنى شىڭعىس ايتماتوۆ ازەكەڭنەن سۇرادى: «بۇگىن تولعانايدى كىم وينايدى؟» دەپ. ءبارىمىز ءتۇس كەزىندە ءشاي ءىشىپ وتىرعان بولاتىنبىز. ازەكەڭ: «بۇگىن ءبىرىنشى سوستاۆ. ءسابيرا مايقانوۆا وينايدى», دەدى. سوندا شىڭعىس: «ءسابيرا اپامنىڭ ويىنى كەرەمەت. الماتىدا ەكى رەت كوردىم. جۇرت فاريدا ءشارىپوۆانىڭ تولعانايىن دا قاتتى ماقتايدى. ەرتەڭ پاريجگە ۇشىپ بارا جاتىر ەدىم. فاريدانىڭ ويىنىن كورەيىن دەپ ەدىم», دەپ تىلەك ايتتى. اۆتور ايتسا, ءارى ول اۆتور شىڭعىس بولسا تىلەگىن قالاي ورىنداماسسىڭ. ازەكەڭ ءسابيرا اپايعا شىقاڭنىڭ تىلەگىن جەتكىزدى, بۇگىن ساحناعا فاريدا شىعادى دەيدى. سودان ءسابيرا اپام بۇرقان-تالقان اشۋلانىپ, قاتتى كۇيىنىپ, قاتتى سوزدەرگە بارىپ, اقىر اياعىندا اياق استىنان ماشينە تالاپ ەتىپ, ەكى كەشتىڭ اراسىندا الماتىعا جالعىز ءوزى كەتتى دە قالدى. قانشا ايتساق تا كونبەدى. ول كىسىنى دە تۇسىنۋگە بولادى, قىرعىز جۇرتىنا تولعانايدى كورسەتەيىن دەپ جىلدار بويى دايىندالىپ جۇرگەن ادام عوي. ءبارىمىز دە قينالىپ قالدىق. اپامىزدىڭ قايتىمى تەز بولۋشى ەدى, اشۋى باسىلار دەدىك. ويتپەدى. اشۋى باسىلسا باسىلعان شىعار, وكپەسى باسىلمادى. كەلدى دە اۋىرىپ قالدى. اۋىرعاندا ءتىپتى ورنىنان تۇرا الماستاي قۇلادى. قاتتى سترەسس الدى. وسىنى ەستىپ شىڭعىستىڭ قاتتى وكىنگەنىن, قاتتى كۇيىنگەنىن دە بىلەمىز. ازەكەڭ دە قينالدى. ءسابيرا اپام سول اۋىرعاننان وڭالمادى. اقىرى دۇنيەدەن ءوتتى. مۇنىڭ ءوزى دە ساحنانىڭ ۇلى شەبەرلەرىنە ءتان كۇردەلى تابيعاتتىڭ بەلگىسى دەپ ويلايمىن. نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن, قايتىس بولعاننان كەيىن ءسابيرا اپام كوپ جىل اتاۋسىز ءجۇردى. ءوزى تۇرعان ۇيىنە ەسكەرتكىش تاقتا دا وسى كەيىندە عانا قويىلدى. تەاترداعى جارتى عاسىردان ارتىق ومىرىمدە قازاقتىڭ نەبىر اسىلىمەن ارالاستىم, سىيلاستىم, اعا تۇتتىم, اپا تۇتتىم, قازىرگى جاستار ەندى مەنى اعا تۇتادى. جامان اتىمىز شىققان جوق. اعالارىمىزدىڭ قولىنا سۋ قۇيعانداي قىزمەت ەتتىك, گاسترولدەردە وسى ءاسانالى, كەشەگى رايىمبەك ءبارىمىز سەراعاڭدار مەن ەلاعاڭداردىڭ, قاپان اعانىڭ شاباداندارىن كوتەرىپ جۇرەتىنبىز. قازىرگى جاستار, نەگە ەكەنىن قايدام, ونداي ەمەس. انەۋ كۇنى قۇدايبەرگەن قايتىس بولدى. قارالى جيىن اياقتالا سالىسىمەن تەاترداعى اسحانا جاققا بارا قالىپ ەدىم, ءبىر توپ جاس اكتەرلەر انەكدوت ايتىپ قارق-قارق كۇلىپ جاتقانىنىڭ ۇستىنەن ءتۇستىم. شىداماي, ايقايلاپ جىبەردىم. «ەي, شەرمەندەلەر! جاڭا عانا قۇدايبەرگەن شىقتى وسى جەردەن, قازاقتىڭ ماڭدايالدى, مارعاسقا اكتەرى. سەندەر نەمەنە, ءبىر كۇنگە شىداي المايسىڭدار ما؟ شىمكەنتتەن انا «شانشار» تەاترى وسىندا ءجۇر, ايتادى عوي اكەمتەاتردىڭ اكتەرلەرى قارالى كۇندە دە قارقىلداي ك ۇلىپ جاتىر دەپ. شەتىڭنەن شولاق بايتالدىڭ قۇيرىعىنداي شولتاڭداپ كەتىپسىڭدەر», دەدىم. ءبارى ءۇن-ءتۇنسىز قالدى. اراسىندا ءبىر جاسى ەگدەلەۋ اكتريسامىز بار ەدى, ارتىنشا ماعان كەلىپ جىلادى, كەشىرىم سۇرادى. كەيدە جاستارىمىزدىڭ اشىق-شاشىق جۇرگەنىنە دە شىداماي ايتىپ قالامىن. «ءسىز سەراعاڭ سياقتى بولىپ باراسىز», دەپ كەيبىرەۋلەر نارازىلىق ءبىلدىرىپ تە جاتادى. ولارعا ايتتىم, «سەراعاڭداي بولسام ارمانىم جوق. ساحنا دەگەن قاسيەتتى جەر. وسى ساحنادا ۇلى ادامدار حالقىمىزدىڭ تاريحىن جاسادى. شاڭنىڭ استىندا قالعان باتىرلارىمىز وسى جەردە ءتىرىلىپ, داۋسى شىققان. قوزى مەن باياننىڭ, اقان مەن اقتوقتىنىڭ تابىسقان جەرى بۇل. ساحناعا اتتاپ باسقاننان-اق سەن باسقا ادامسىڭ. بۇل – ءداستۇرلى تەاتر», دەدىم. وبالى نە كەرەك, جاستارىمىز كادىمگىدەي جيناقتالىپ قالدى. ەسمۇقاننىڭ دا ورنى ۇلكەن. جيىن-جينالىستارىمىزدا ءساتسىز ايتىلعان, ءنارسىز جەتكىزىلگەن سويلەمدەرگە دەيىن ەستەن شىعارماي, تەزگە سالىپ وتىرادى. شۇكىر, قازىر تەاتر قايتا ءورلەپ تۇر. كورەرمەن كوپ. بيلىكتىڭ قاباعى دا جاقسى. انەۋ كۇنى استاناداعى ايتىسقا جيۋري مۇشەسى بولىپ بارعانىمدا ماۋلەن باۋىرىمىز تەاتر تۋرالى مەنىمەن ابدەن سويلەستى. ساعاتتىڭ ۇلى عوي, حالىققا, حالىقتىڭ ونەرىنە جانى اشيدى. مينيستر ءىنىمىز مۇحتاردىڭ دا تەاترعا كوڭىلى دۇرىس. ەتكەن ەڭبەك باعالانىپ جاتىر. فاريدا دا بىلتىر, ومىردەن وتەرىنىڭ الدىندا پرەزيدەنت جارلىعىمەن وردەن الىپ ۇلگەردى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا كوپتەگەن ءىرى ساحنا شەبەرلەرى سياقتى, فاريدا دا كوپ قيىندىق كوردى. كسرو حالىق ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتاردىڭ لاۋرەاتى بولا تۇرىپ انا ءبىر تۇستا تەاتردىڭ نەگىزگى شتاتىنان شىعارىلىپ, كەلىسىم-شارت بويىنشا جۇمىس ءىستەۋگە ءماجبۇر بولعانى دا جانىنا باتىپ كەتتى. ءوزى وينايتىن تالاي سپەكتاكلدەردىڭ ىشىندە اتاقتى «انا – جەر-انا», «قان مەن تەر», «كوكتوبەدەگى كەزدەسۋ» دە بار, رەپەرتۋاردان الىنىپ قالعانى دا جۇرەگىن كۇيزەلتتى. ونىڭ ۇستىنە ىدىرىس ومىردەن ءوتىپ, ءتىپتى جالعىز قالدى. تۋرا ءبىر جىل اۋىرىپ جاتتى. – فاريدا دەمەكشى, مىنانداي ءبىر جاعداي ەسكە ءتۇسىپ تۇر. 1974 جىلى, «قان مەن تەر» كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىن العاندا نەگىزىنەن اقبالا ءرولىن ارقاۋ ەتىپ, «سوتسياليستىك قازاقستانعا» «شىنايى تالانت, شىن سەزىم» دەپ ۇلكەن ماقالا جازعانمىن. سودان ءبىر جىلداي ءوتكەندە ماعان سالەم ايتىپ جىبەرىپتى, حابارلاسسىن دەپ. حابارلاستىم. «بالەن كۇنى «انا – جەر-اناعا» سەن قالايدا كەل», دەدى تەلەفونمەن. ناقتى نە سەبەپ بولعانى قازىر ەسىمدە جوق, ايتەۋىر سول كۇنى تەاترعا بارا الماي قالدىم. ارادا ءبىراز ۋاقىت ءوتتى. كوشەدە كەزدەيسوق كەزدەسىپ, قاتتى رەنجىدى. «سەن كەلمەدىڭ عوي, كەلمەدىڭ, مەن تولعانايدى ەندى ءدال سول كەشتەگىدەي ويناي المايمىن, كورۋىڭ كەرەك ەدى عوي», دەي بەرەدى. «وي, سول كۇنى ءولتىرىپ وينادىم عوي», دەپ تاعى قوسىپ قويادى. سويتسەم, ءدال سول كۇنى شىڭعىس دەگەن ۇلىن اسكەرگە شىعارىپ سالعان ەكەن. كەشكە تولعانايدى ويناعان... ۇلىن ەكى جىلدىق اسكەرگە بەيبىت كۇندە شىعارىپ سالعان انا جۇرەگى كۇيەۋىن, ءۇش ۇلىن قان مايدانعا اتتاندىرعان تولعانايدى ءدال سول كۇنى قالاي سەزىنگەنىن شامالاۋعا بولادى... – فاريدا وتە شوقتىقتى اكتريسا ەدى. قابىلەتى قايران قالارلىق. ءوزى قىتايدان كەلگەن, ءبىر اۋىز ورىسشا بىلمەيدى, ونى ايتاسىڭ, اۋەلدە ءبىزدىڭ جازۋدى دا وقي المايتىن, توتە جازۋمەن كەلگەن عوي, ءسويتىپ ءجۇرىپ باتىس ەۋروپا تەاترىنىڭ تاريحى, بەينەلەۋ ونەرىنىڭ تاريحى دەگەن سياقتى پاندەردى «بەسكە» تاپسىراتىن. قالاي دەيسىڭ عوي؟ جاۋاپتاردى سۇراپ, ءتۇپ-تۇگەل جاتتاپ الادى. ساحنادا ەشقاشان سىرتقى جارقىلعا جىبەرمەيتىن. رولگە دايىندالۋ, وبرازعا ەنۋ جاعىنان كەرەمەت. ءرول تيسە بولدى قۋانىپ كەتەتىندەردىڭ ساناتىنان ەمەس. تالاي-تالاي تاماشا وبرازداردى سومدادى ساحنادا. اسىرەسە, تولعانايدى عاجاپ ەتىپ شىعاردى. ال ول سول تۇستا ءسابيرا مايقانوۆانىڭ وزىمەن ونەر جارىسىنا تۇسكەن بولاتىن. ءتىپتى بارا-بارا تولعاناي رولىندە ءسابيرا اپامنان دا جيىرەك شىعۋعا اينالدى. ساحناداعى باسەكە دەگەن قيىن, ءسابيرا اپام تەاترداعى پارتورگ, ول جاعىنان دا قولىندا بيلىك بار. كەيىننەن فاريدانىڭ تولعانايدى ويناۋى ساپ تىيىلدى. قاتتى قينالدى. ءبىر كۇنى فاريداعا اقىل قوستىم. «سەن بۇلاي جۇرە بەرمە. ءسابيرا اپامنىڭ الدىنا بار. «اپاتاي, الدىمداعى ۇزدىك ۇلگىم تەك ءوزىڭىز. مەن تەك ءسىزدىڭ ويىنىڭىزدى قايتالاۋمەن ءجۇرمىن», دەپ ايت دەدىم. «ويباي, ءويتىپ ايتسام مازاقتاپ تۇرسىڭ دەپ مەنى قۋىپ شىعادى عوي», دەيدى. «كورەسىڭ, قۋىپ شىقپايدى», دەپ جىبەردىم. سودان ءبىر سپەكتاكلدەن كەيىن فاريدا ارتىنىپ-تارتىنىپ, ءتاتتى-ءپاتتىسىن الىپ, بوي قىزدىراتىنىن تاعى سالىپ, ءسابيرا اپامنىڭ گريم بولمەسىنە بارعان عوي. ايتقانىمداي بولىپتى. ونەر ادامدارى بالا سياقتى. «ءوي, اينالايىن, وسىنى بىلگەن اقىلىڭنان سول. سەن دە ويناي بەر, سەن وزىڭشە وينا», دەپ اپام جايىلىپ ءتۇسىپتى. سودان ەكەۋىنىڭ اراسى دۇرىستالىپ كەتتى. – فاريدا شارىپوۆامەن ءسىز كوپ سپەكتاكلدە پارتنەر بولدىڭىز. سولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ەرەكشەسى «قان مەن تەردەگى» سۇيەۋ قارت پەن اقبالا شىعار؟ – ءوزىم دە سوعان كەلە جاتىر ەدىم. ءابدىجامىل اعامىز سۇيەۋ رولىنە ەلاعاڭدى – ەلۋباي ءومىرزاقوۆتى ۇسىنعان كورىنەدى. نەگە ەكەنىن, ازەكەڭ كونبەي قويىپتى. ابەڭ اۋەلدە الپىستاعى سۇيەۋ ءرولىنىڭ قىرىققا دا تولماعان اكتەرگە تاپسىرىلعانىنا كەلىسپەي ءجۇردى. ونى وزىمە ايتىپ تا كەتەتىن. – ءوز باسىم جيىرماسىنشى عاسىرداعى قازاق تەاتر ونەرىندەگى ون وبراز ىرىكتەلسە سونىڭ ورتاسىنان وسى سۇيەۋ قارت ويىپ تۇرىپ ورىن الار ەدى دەپ ويلايمىن. سۇيەۋ ءرولى ءسىزدىڭ اتاعىڭىزدى اسىرىپ, بەدەلىڭىزدى بيىكتەتتى. ساحنانىڭ نەبىر سۇڭعىلا شەبەرلەرى كەرەمەت پىكىرلەر ايتتى. «زامەچاتەلنىي ارتيست! ارتيست, وتراجايۋششي نە تولكو دۋح ناتسي, نو ي گلۋبينۋ حاراكتەرا, تونكوست ەتوگو حاراكتەرا, وبوبششەننوگو حاراكتەرا سۆوەگو نارودا. تولكو تاك يا موگۋ راستسەنيت ەگو ۋسپەح, ەگو ۋديۆيتەلنو نارودنۋيۋ, سوۆرەمەننۋيۋ اكتەرسكۋيۋ كۋلتۋرۋ. كاك زامەچاتەلنو, چتو ەست تاكيە ماستەرا ستسەنى!» – ۇلى اكتەر يننوكەنتي سموكتۋنوۆسكي ءسىز تۋرالى تۇسىرىلگەن دەرەكتى فيلمدە وسىلاي دەگەن بولاتىن. ءسىز سۇيەۋ وبرازىنىڭ كىلتىن قالاي تاپتىڭىز؟ – نە دەيىن؟ مەن سۇيەۋگە ءوزىمنىڭ بويىمداعى بار قابىلەتىمدى عانا ەمەس, ءومىر بويى حالقىم تۋرالى ويلاعان, سەزگەن, بىلگەنىمنىڭ ءبارىن سالدىم-اۋ دەيمىن. ادام بولىپ, جەر باسىپ ءجۇرگەنىمىز تەك اتا-انانىڭ ارقاسى ەمەس قوي. ءبىز ءبارىمىز ەڭ الدىمەن, حالىقتىڭ ءبىر بالاسىمىز, ۇلتتىڭ ءبىر بولشەگىمىز عوي. سول حالىقتىڭ ءۇشىنشى مىڭجىلدىققا وسىنداي تازالىعىن ساقتاپ جەتۋىنە سۇيەۋ سياقتى قارتتاردىڭ اسەر-ىقپالى ەرەكشە بولعان شىعار. مەن سۇيەۋگە قازاق قارتتارىنىڭ جيىنتىق وبرازى, حالىقتىق مىنەزدىڭ سىعىندىسى رەتىندە قارادىم. ءوز باسىم سونداي كەيىپكەردى سومداعان ءابدىجامىل اعامىزعا دا 37 جاسىمدا سونداي دانا قارت ءرولىن ماعان بەرگەن ازەكەڭە دە, سپەكتاكلدەگى ىدىرىس اعا, ءاسانالى, فاريدا, ءانۋار سەكىلدى پارتنەرلەرىمە دە شەكسىز ريزامىن. اسىرەسە, فاريدانىڭ كومەگى كوپ بولدى. سۇيەۋدى تاپسىرعاندا تىزەمنىڭ دىرىلدەگەنى راس. «ءسابيت, سەن ساسپا. العاش تولعانايدى بەرگەندە ساعان بارىپ كادىمگىدەي جىلاعانىم ەسىڭدە مە؟ «ءازىربايجانعا ايتىپ, مىنا ءرولدى بىرەۋلەر ماعان ادەيى بەرگىزىپ وتىر, مەنى وسى ءرولمەن قۇلاتپاقشى, ءسويتىپ, ءبىرجولا قۇرتپاقشى. ءايتپەسە, جاس اكتريساعا بەرەتىن ءرول ەمەس قوي بۇل», دەمەپ پە ەدىم؟ سودان كىرىستىم عوي تولعانايعا. شىقتى عوي اقىرى تولعاناي. سەن دە شىعاراسىڭ سۇيەۋدى», دەدى فاريدا. ايتقانى كەلدى. – سابە, ءسىزدىڭ ونەرپاز رەتىندەگى جۇرتقا جاقسى ءمالىم تاعى ءبىر قىرىڭىز – انشىلىگىڭىز, سازگەرلىگىڭىز. كومپوزيتورلىعىڭىز دەمەگەنىمە رەنجىمەسسىز. «تولە ءبيدىڭ وسيەتى», «توقتا, بوتام, اتاڭ كەلەدى ارتىڭدا», «تۋعان كۇن», «اناما» دەگەن اندەرىڭىز اجەپتاۋىر تانىمال. ءسىزدىڭ ءاندەرىڭىز قالاي تۋادى وسى؟ – اندەرىڭىزدى قالاي شىعاراسىز دەمەي, اندەرىڭىز قالاي تۋادى دەگەنىڭ ۇناپ وتىر. وسى ءسوز دالىرەك سياقتى. مەن ءان شىعارۋدى ەش ۋاقىتتا ماقسات تۇتقان ەمەسپىن. ولەڭ كىتاپتارىن كوپ وقيمىن. تالاي ولەڭدەردى, تۇتاس تولعاۋلاردى جاتقا بىلەمىن. انا جىلدارى ءسۇيىنباي مەن قاتاعاننىڭ ايتىسىن تولىق ايتاتىنمىن. ولاردى دا جاتتايىن دەپ جاتتامايمىن. وقىلا-وقىلا جاتتالىپ قالادى. سول سياقتى مۇقاعالي ولەڭدەرىن دە وقي بەرەمىن, وقي بەرەمىن. كەيبىرىن دومبىرامەن سۇيەمەلدەپ وتىرىپ وقيمىن. ءسويتىپ, شەرتىپ وتىرعاندا ولەڭنىڭ ىرعاعىنان با, ىشكى سازىنان با, ايتەۋىر, ءبىر دىبىستار شىعا باستايدى. سول دىبىستاردىڭ كەيبىرى كادىمگىدەي انگە اينالىپ كەتەدى. بارى سول. «كوڭىلىمدە ءجۇرگەنى-اي ءبىر قاۋىپتىڭ, ساباعىنداي شىرمايدى شىرماۋىقتىڭ. ارمانمەنەن, ءۇمىتپەن, تىلەكپەنەن, پا, ءشىركىن, بارادى ءوتىپ زىرلاۋىق كۇن» – مۇقاعاليدىڭ وسىنداي ولەڭدەرى ءجاي وقىعاندا-اق ءوزىنەن ءوزى اندەتكەلى تۇرعان جوق پا؟ ءتىپتى ءاننىڭ قانداي ىڭعايدا شىققانى ءجون بولاتىنىنا دەيىن اڭعارىلىپ تۇرعان جوق پا؟ – ءاسانالى دوسىڭىزدىڭ جازعاندارىنا قاراپ اسقار سۇلەيمەنوۆ: «ءسابيت مۇقانوۆتىڭ ءۇردىسىندەگى جازۋشى ەكەنسىز», دەپ ءازىلدەيتىن كورىنەدى. ول سياقتى بىرنەشە كىتاپ شىعارماعانىڭىزبەن, ءسىزدىڭ دە قالام تارتاتىن قابىلەتىڭىزدى جاقسى بىلەمىز. 2000 جىلى جاريالانعان «ءسابيت ورازباي» دەگەن كىتاپتا «اكتەر قالامىنان تۋعان شىعارمالار» دەگەن تۇتاس ءبىر تاراۋ ءسىزدىڭ تەاترداعى قيلى-قيلى حيكايالاردى باياندايتىن جازبالارىڭىزدان قۇرالعان. گازەت-جۋرنالدارعا دا ماقالالار جازىپ قوياسىز. بۇل قىرىڭىز دا بۇرىننان بار ما ەدى؟ – ءبىز ءوزى قىزىقپىز, ولەڭ جازبايتىن قازاق جوق دەيمىز دە, سول قازاقتىڭ كورگەن-بىلگەنىن قارا سوزبەن قاعازعا تۇسىرگەنىنە سونشا كوڭىل ءبولىپ جاتامىز. مەن, ماقتانعانىم ەمەس, اۋىزەكى اڭگىمەنى ءبىر ادامداي قىزعىلىقتى ەتىپ ايتا الامىن. جازىپ جۇرگەندەرىمنىڭ كوبى سول جۇرتقا ايتاتىن اڭگىمەلەرىمنىڭ قاعازعا كوشىرىلۋى عانا. اڭگىمە ايتقاندا ميميكامىز, داۋىسىمىز قوسىلىپ اسەرلىرەك بولاتىن شىعار, قاعازداعى نۇسقالارىنا كوڭىلىم تولا دا بەرمەيدى. بۇل ءبىر جاعىنان جالپى سوزگە بەيىمدىكتەن, ەكىنشى جاعىنان ءومىر بويى وقيتىن كىتاپتاردىڭ, ءسوزىن جاتتايتىن پەسالاردىڭ دا اسەرىنەن دەپ ويلايمىن. اۋەزوۆتىڭ, مۇسىرەپوۆتىڭ, احتانوۆتىڭ اعىلىپ تۇرعان اق ولەڭدەي درامالىق شىعارمالارىنداعى ءرولىڭدى جاتتاعاندا اقىن بوپ كەتە جازدايسىڭ. جالپى, ورەلى ونەر ءوزىڭدى دە ءوسىرەدى. ونەردىڭ مەن ءۇشىن ەرەكشە قاسيەتى دە وسىندا. – ءسىز جارتى عاسىردان استام ۋاقىت بويى ءبىر شاڭىراقتا قىزمەت ىستەيسىز. اكادەميالىق تەاترداعى ۇستازدارىڭىز, تۇستاستارىڭىز تۋرالى جاقسى ايتىپ جاتىرسىز. ال ءوزىڭىزدى وسىنداي بيىككە جەتكىزگەن ماماندىعىڭىزدىڭ قادىر-قاسيەتى جايىندا نە ايتار ەدىڭىز؟ – مىنە, جارتى عاسىردان اسىپ كەتسە دە مەن اكتەرلىك دەگەن ماماندىقتىڭ قۇدىرەتىنە قايران قالۋمەن كەلەمىن. وسى ماماندىقتىڭ ارقاسىندا حان دا بولدىق, قاراشا دا بولدىق, باي دا بولدىق, سەرى دە بولدىق, قانشاما ادامنىڭ ءومىرىن كەشتىك, سولاردىڭ تىرشىلىگىمەن تىنىستادىق. ويلاپ وتىرساڭ, ءتىپتى تالاي رەت ءومىر ءسۇرىپ تاستاعانداي بولاسىڭ كەيدە. ال مۇنداعى ادامدار قانداي عاجاپ! تەاتردىڭ ءىشى قاشان كورسەڭ ايتىس-تارتىس, بىتپەيتىن دە قويمايتىن ينتريگا, اتاق ءۇشىن, ءرول ءۇشىن مىلتىقسىز مايدان جۇرەدى دە جاتادى. – عافۋ ەتىڭىز, ينتريگاعا بايلانىستى ءبىر ءسوز ەسىمە ءتۇسىپ وتىر. دۋلات يسابەكوۆ ايتىپ ەدى. سوچيگە مە, يالتاعا ما, ايتەۋىر, دراماتۋرگتاردىڭ بۇكىلوداقتىق سەمينارىنا اسقار سۇلەيمەنوۆ ەكەۋى بارىپتى. «بۇرىن دراماتۋرگيا جانرى بولماعان قازاق ادەبيەتىندە اينالاسى جيىرما-وتىز جىلدىڭ ىشىندە كلاسسيكالىق پەسالار قالاي تۋعان؟» دەپ سۇراعان ادامعا اسەكەڭ, مۇنى ەندى ورىسشا ايتۋ كەرەك, «دراماتۋرگيا, كاك يزۆەستنو, جانر ينتريگي. ا كازاحي, ەتو توجە يزۆەستنو, بولشيە ينتريگانى», دەيتىن كورىنەدى. – اسەكەڭ سونداي ەدى عوي. ءتىلىپ تۇسەتىن. جاڭاعى ويىمدى جالعاستىرايىن. تەاتردا تارتىس كوپ. بىرەۋگە اتاق ەرتە بەرىلەدى, بىرەۋگە كەش بەرىلەدى, ءبىرەۋگە ءتىپتى بەرىلمەيدى, بىرەۋگە ءرول كوپ بەرىلەدى, بىرەۋگە از بەرىلەدى, بىرەۋگە ءتىپتى بەرىلمەيدى دەگەندەي. ساحنا سىرتىنداعى ومىردە كەيدە اشىق, كەيدە جاسىرىن الىسىپ-ج ۇلىسىپ جۇرەتىن سول ادامدار ساحناعا شىعا سالا وزگەرىپ سالا بەرەدى, كەرەك بولسا ءبىر-بىرىنە ءولىپ-وشكەن عاشىق جاندارعا اينالادى. سونىڭ بارىنە ءسىزدى سەندىرەدى. ءتىپتى ەكى ساعاتقا بولسا دا ءوزدەرى دە ءبىر-بىرىنە عاشىق بولىپ كەتەدى. قۇدىرەت ەمەس پە؟ تەاتر – تۇنىپ تۇرعان تاپ-تازا ونەر, ساف تازا سۇلۋلىق. وزىڭنەن وزگەنى جاسايسىڭ. ساحنادا ساعان ەشكىم كومەكتەسە المايدى. جالعىزدان جالعىزسىڭ. سەنى بيىككە كوتەرەتىن دە ءوزىڭ, قۇلاتاتىن دا ءوزىڭ.
