بەكىرە

كاسپيدە عانا ەمەس, وڭتۇستىكتەگى توعانداردا دا وسىرىلە باستادى ەل اراسىندا «نە شىقسا دا وڭتۇستىكتەن شىعادى» دەيتىن ءتام­سىلگە ۇقساس ءسوز بار. كوبىنە ريزا­شىلىقپەن ايتىلادى. ءسۇيسىن­گەننەن ايتادى. ويتكەنى, مۇنداعى حالىق سەرگەك, ەڭبەكقور. شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە بەيىم. تيىننان تەڭگە قۇراي الادى. ەبىن تاۋىپ, ۇقساتا بىلەدى. اۋىلدا تۇراتىن ءبىر جىگىت تۇرمىس تاۋقىمەتى قا­جىتقاننان كەيىن قالاداعى كاسىپ­كەر دوسىنا كەلىپ مۇڭ شاعادى. بالا-شاعا ءوسىپ قالعان. ايلىق الىپ جۇمىس جاساۋدىڭ كۇنى كەتكەن. ەگەر دوسى ءۇش-ءتورت ساۋىن سيىر الىپ بەرسە, ءبىر-ەكى جىلدا قارىزىن قايتارماق. كاسىپكەر دوسى ءسۇتتى سيىرلاردىڭ قانشا تۇراتىنىن سۇرايدى. اناۋ 250 مىڭ­نان دەيدى. «بەرەم» دەيدى كاسىپ­كەر. «1 ملن. تەڭگە بەرەم, ءتورت سيىر ال. بىراق, ءبىر شارتىم بار. ما­عان ءبىر جىلدا 1 ميلليون دانا قۇرت دا­يىنداپ بەرەسىڭ. سونى ىستە­سەڭ, انا سيىرلار وزىڭە تەگىن قا­لادى. قۇداي اقى, سۇرامايمىن». اۋىل جىگىتى قۋانىپ كەتەدى. 1 ميلللون تەڭگەگە ءسۇتتى, كەرىس­كەدەي ءتورت بۇزاۋلى سيىر ساتىپ الادى. سيىردىڭ ءسۇتى – ءتىلىن­دە. كەلىنشەگى, بالالارى ءبارى ەڭبەك­تەنىپ, ساۋىلعان سۇتتەن قۇرت قاي­نا­تادى. سونىمەن, ۋادەلى مەرزىم جاقىندايدى. قاپتاعى قۇرتتاردى ساناسا سەگىز جۇزگە جەتەعابىل. كورشى, اعايىن-تۋىسقا ساۋىن ايتادى. مەرزىمدى كۇنى دوسى كەلەدى. الدىندا 1 ميلليون دانا قۇرت. «ال, سيىرلارىڭ قۇتتى بولسىن», دەيدى دە تەلەفونىمەن بىرەۋگە قوڭىراۋ شالادى. «ءاي, مۇرات, وتكەندەگى تاپسى­رىسىڭدى ورىندادىم. كەلىپ الىپ كەت». كوپ كەشىكپەي الارمان كەلەدى. قۇرتتى ساناپ الادى. قالتاسىنان الدەنەشە ميلليون تەڭگە شىعارىپ, كاسىپكەردىڭ قولىنا ۇستاتادى. اۋىلدىق جىگىتتىڭ جاعى ءتۇسىپ كەتكەن, اڭ-تاڭ. سويتسە, قۇرتپەن ساۋدا جاسايتىن جىگىت 1 ميلليون داناعا تاپسىرىس بەرگەن ەكەن. ءبىر تالىن 8 تەڭگەدەن الماق. ال, بازاردا, ءىرى ساۋدا ورىندارىندا قۇرتتىڭ ءبىر داناسى 20 تەڭگەدەن كەم ساتىلمايدى. ەكى جاق تا پايداعا شىعىپ وتىر. بۇل ويدان شىعارىلعان وقيعا ەمەس. وسى اڭگىمەنىڭ ىشىندە بولعان زاكرەددين دەگەن دوسىمىز راحاتتانىپ ايتىپ بەرگەن. مىنە, شىمكەنتتىك جىگىتتەردىڭ العىرلىعى. جۇرتتىڭ ءبارى حوش ءيىستى كوفە برازيليادان اكەلى­نەدى دەپ ويلايدى. ول سولاي وي­لايتىن­دار ءۇشىن عانا سولاي. ال, شىمكەنتتىك گادجيەۆ دەگەن جىگىت وسى كوفەڭىزدى شىمكەنتتە-اق دايىنداپ, ساۋداعا شىعارىپ وتىر. ەڭ تاڭ­داۋلى ءتۇرىن. قاراجاتتى «دامۋ» قورىنان العان. 14 پايىز ن­ە­سيە­سىنىڭ 7 پايىزىن ۇكىمەت موينىنا العان. شيكىزات برازيليادان تاسى­مال­دانادى. كاسىپكەردىڭ ۇرتى مايلى. جۇرتقا قويۋ كوفە ىشكىزىپ وتىر. بەكىرە, قارا ۋىلدىرىق دەسە جۇرت اتىراۋدى ەسكە الىپ, ءتىسىنىڭ سۋى قۇرعايدى. قارا, قىزىل ۋىل­دىرىقتاردىڭ قۇنى التىنمەن تەڭ, جەڭسىك اس. قۇي سەنىڭىز, قۇي سەنبەڭىز, وسى بەكىرەڭىز وڭتۇستىكتە ءوسىپ جاتىر. تۇلكىباس اۋدانى كەرەيت دەگەن اۋىلدا «اقسانات ينجينيرينگ» سەرىكتەستىگى بالىق زاۋىتىن اشقان. اسقاقتاعان تاۋ, ودان قۇلدىراڭداپ قۇلاعان مىڭ بۇلاق ناعىز بالىق وسىرەتىن جەر ەكەن. 2012 جىلى اشىلعان بالىق زاۋىتىن ىسكە قوسۋعا 452 ملن. تەڭگە قاراجات جۇمسالسا, بۇگىندەرى شىعىن تولىق اقتالعان. ارنايى جاسالعان باسسەيندەردە قارا جونى جىلت-جىلت ەتكەن جەڭدى بىلەكتەي بەكىرەلەر ەرسىلى-قارسىلى ءجۇزىپ ءجۇر. مارعاۋ. كاسپيدىڭ داۋىل سوقسا استاڭ-كەستەڭ شىعاتىن دولى تەڭىزىندە سابىلىپ جەم ءىز­دەگەن تۋىسقاندارىنداي ەمەس, مۇندا قۇراماجەم دەگەنىڭىز اعىل-تەگىل. «سەن جە, مەن جە». زاۋىت باس­شى­لى­عى دا رازى. براكونەرلەر پاي­دامدى قاقشىپ كەتەدى دەمەيدى, قارا ۋىلدىرىعى ەكى ءبۇيىرىن سىز­­­دات­­قان بەكىرەلەرى كوز الدىندا. زا­­ۋىتتىڭ ورتا قۋاتى جىلىنا 100 تون­نا بالىق ەتى مەن 1200 كيلو قارا ۋىل­دىرىق دايىنداۋعا ەسەپ­تەلگەن. – بىزدە بەكىرە تۇقىمداس بەس ءتۇرلى بالىق وسىرىلەدى, – دەيدى بالىق زاۋىتىنىڭ مەڭگەرۋشىسى نيكولاي تسارەۆ. – سونىمەن قاتار, ارقان بالىقتىڭ ءۇش ءتۇرى, سۇيرىك بالىقتىڭ بەس ءتۇرى بار. الەمدە سيرەك كەزدەسەتىن البينوس بەكىرەسىن دە ءوسىرىپ جاتىرمىز. ءبىر قىزىعى, البينوس بەكىرەسى ءۇش جىلدا ءبىر رەت ۋىلدىرىق شا­شادى ەكەن. ۋىلدىرىعى وتە قىم­بات باعالانادى. ءبىر كيلو ۋىل­دى­رىقتىڭ باعاسى 3,5 ملن. تەڭگە. زاۋىتتاعى اكۆاپونيكا جىلى­جايىنداعى باسسەيندە ءجۇز مىڭعا جۋىق شاباق ءوسىرىلىپ جاتىر. كاسىپورىننىڭ باسشىلىعى ەگەر بىزدەن شاباق الىپ, بالىق ءوندىرى­سىن جولعا قويام دەگەن ازاماتتار بولسا, قالاي كۇتىپ-باپتاۋ جاعىن ءوزىمىز ۇيرەتەمىز دەيدى. ياعني, ءوز تاۋا­رىما باسەكەلەس بولادى دەگەن قىزعانىش جوق, سۇرانىس ۇلكەن. مۇندايدا قازەكەڭ «كەڭ بولساڭ كەم بولمايسىڭ» دەيدى. كەرەيت اۋىلىنداعى بەكىرە ءوسىرىپ, قۇنى التىنمەن پارا-پار قاراۋىلدىرىق الىپ, پايداعا شىعىپ وتىرعان زاۋىتتىڭ مىق­تىلىعى دا وسى قاسيەتىندە بولسا كەرەك. باقتيار تايجان, «ەگەمەن قازاقستان» وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى