افريكادا جاڭا مەملەكەت پايدا بولماق

بۇگىنگە دەيىن قۇرلىقتاعى كولەمى جونىندە ەڭ ۇلكەن ەل سانالاتىن سۋدان ەندى ءوزىنىڭ بۇل مارتەبەسىنەن ايىرىلادى. ول «كىشىرەيەدى». ەلدىڭ وڭتۇستىگىندە وتكەن رەفەرەندۋم بويىنشا, بۇل ايماق ەندى ءبولىنىپ, جەكە مەملەكەتكە اينالادى. ءبىر اپتاعا سوزىلعان داۋىس بەرۋدە وعان قاتىسقانداردىڭ 99 پايىزى ءبولىنۋدى جاقتاپ داۋىس بەردى. جالپى, افريكا قۇرلىعىندا سوڭعى كەزدە كۇت­پە­گەن جاعدايلار بولىپ جاتىر. ەڭ تۇراقتى جانە حال­قىنىڭ ءال-اۋ­قاتى باسقا­لار­دان الدەقايدا جو­عارى دەگەن تۋنيستە رەۆوليۋتسيا جۇزەگە استى. ەگيپەت دۇرلىگۋ ءۇس­تىندە. ءبولىنۋدى تالاپ ەتكەن سەپاراتيستەرگە قاتاڭ شارالار قولدا­نىپ كەلگەن سۋدان دا ىڭ-شىڭسىز رەفەرەندۋم وتكىزۋگە كەلىسىم بەرىپ قانا قويعان جوق, ءتىپتى وعان بار جاعدايدى جاسادى دەسە دە بولادى. سول رەفەرەندۋمنىڭ الدىندا سۋدان پرەزيدەنتى, الەمدەگى ەڭ ءبىر قاتال ديكتاتور سانالاتىن ومار ءال-باشير حالىقتىڭ قالاۋى ءبو­لى­نۋ بولسا, وعان قارسىلىق جوقتى­عىن ايتىپ, تەك سول وڭتۇستىك اي­ماق­تا تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋدىڭ قيىنعا سوعاتىنىن, وندا تۇراق­تىلىق بول­ماي­تىنىن ايتىپ, جانى اشىعان­دىق كوڭىل بىلدىرگەنى دە تاڭدان­دىرعان. كوپ ادام بۇل ايماقتىڭ تاپ وسىلاي بەيبىت جولمەن ءبولىنۋى­نىڭ جۇزەگە اساتىنىنا سەنبەيتىن. وسى جەردە سۋدان جايىندا ازىن-اۋلاق مالىمەت ايتا كەتكەن ءجون بولار. جەر كولەمى جاعىنان قۇرلىقتاعى ەڭ ۇلكەن (2,5 ميلليون شارشى شاقىرىم) مەملەكەتتەگى 40 ميلليونداي حالىقتىڭ 49 پايىزى ارابتار, 30 پايىزى قارا ناسىلدىلەر, سونداي-اق بەدجە, نۋبا دەيتىن حا­لىقتار بولسا, ءدىني سەنىمى جاعىنان 70 پايىزى يسلامدى ۇستانادى, 25 پايىزى جەرگىلىكتى دىندەگىلەر دە, 5 پايىزى – حريستياندار. نەگىزگى قايشىلىق وسى دىنگە بايلانىستى. مۇسىلمان قاۋىم, كوپشىلىك بولۋمەن قاتار, ەلدىڭ سولتۇستىگىن مەكەندەيدى دە, ءدىني قايشىلىق سول­تۇستىك پەن وڭتۇستىك ايماق ارا­سىندا ءوربىپ جاتادى. باسىم كوپ­شىلىك يسلامدى ۇستانعاندىقتان دا ەل باسشىلىعىنىڭ بۇكىل ەلدە, ونىڭ ىشىندە باسقا ءدىندى ۇستانا­تىن وڭتۇستىك ايماقتا دا شاريعات ءتارتىبىن ورناتپاق ارەكەتتەرى ءۇل­كەن نارازىلىق تۋدىردى. سول نا­را­زىلىق ازامات سوعىسىنا اينال­دى. ول, مىنە, جيىرما جىل بويى سوزىلىپ كەلەدى. ودان ەكى ميلليونداي ادام قازا تاپتى. مۇنداي قۇر­باندىق ۇلكەن الەمدىك سوعىس­تاردا عانا بولۋى مۇمكىن. قاندى قاق­تى­عىس ەلدىڭ سول­تۇس­تىگى مەن وڭتۇستىگى اراسىندا عانا ەمەس, ورتالىق بيلىك پەن ەلدىڭ باتىسىنداعى دارفۋر پروۆينتسياسى اراسىندا دا بولدى. سونداعى ورتالىق بيلىكتىڭ قانقۇيلى جازالاۋشىلىق ارەكەتى ءۇشىن حالىقارالىق سوت ەل پرەزيدەنتى ءال-ءباشيردى تۇتقىنداۋعا وردەر دە بەرگەن. ءوز ەلىنىڭ اۋما­عى­نان شىقسا, قاماۋعا دا الىنۋى ءمۇم­كىن. ءبىراز ساياساتشىلار مەن ساراپشىلار سۋداننىڭ ءوڭتۇستى­گى­نىڭ ءبولىنۋى جونىندە ءال-ءباشيردىڭ بەيبىت جولدى قالاۋىن دا ءوزى جاي­ىنداعى الەمدىك پىكىردى وزگەرتۋگە ۇمتىلىسى دەپ تۇجىرىمدايدى. وڭتۇستىكتىڭ ءبولىنۋى سۋدانعا اي­تارلىقتاي سوققى. ەلگە قارجى ءتۇ­سىرەتىن مۇناي كوزى دە سول ايماق­تا. بالكىم, بىتپەي كەلە جاتقان سوعىس توقتاسا, سوعان جۇمسالعان شى­عىننان قۇتىلىپ, ونىڭ ەسەسى قايتار. بۇعان قاراما-قارسى وڭ­تۇس­تىكتەگىلەر مۇنايدىڭ پايداسى­نىڭ ءبارى وزدەرى­نە قالسا, جاعدايىمىز كۇرت جاق­سارار دەپ ويلايدى. بىراق ءوڭتۇس­تىكتىڭ وزىندە تۇتاستىق جوق. ءتۇرلى تايپالار تابىسقا تالاسىپ, قىرىق­پىشاق بولادى دەگەن قاۋىپ بار. تاعى ءبىر اتاپ كورسەتەتىن جاي – وڭتۇستىك ايماقتا حالىقتىڭ تۇر­مىس جاعدايى عانا ەمەس, جالپى كەڭ ماعىناداعى الەۋمەتتىك جاع­دايى وتە تومەن. حالىقتىڭ 95 پايىزى ساۋاتسىز كورىنەدى. جۇرت كەشەگى سايلاۋ كەزىندە ساۋاتسىز بولعاندىقتان, بيۋللەتەندى وقىپ داۋىس بەرگەن جوق, سۋرەتىنە قاراپ داۋىس بەرىپتى. ونداي حالىققا ارقا سۇيەپ تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋ دا وڭايعا سوقپاس. قىسقاسى, ەندى وڭتۇستىك سۋدان­دى رەسمي تۇردە تاۋەلسىز مەملەكەت دەپ جاريالاۋ عانا قالىپ وتىر­عانداي. ال ساراپشىلار بۇل ءبولى­نۋ­دىڭ ونەگە-تاجىريبەسىنە كوبىرەك نازار اۋدارۋدا. تالاي ەلدە ءبولىن­گىسى كەلەتىن ايماقتار بار. ولار سۋداننىڭ تاجىريبەسىن العا توساتىنى انىق. ماماديار جاقىپ.